Talab shoki
Talab shoki — iqtisodiyotda talabning tovarlar yoki xizmatlarga nisbatan vaqtincha keskin oshishi yoki kamayishiga olib keladigan kutilmagan hodisani anglatadi.
Ijobiy talab shoki umumiy talabni (AD) oshiradi, salbiy talab shoki esa uni kamaytiradi. Har ikkala holatda ham tovar va xizmatlar narxlariga taʼsir koʻrsatiladi. Tovar yoki xizmatga boʻlgan talab oshganda, talab egri chizig‘i oʻngga siljishi sababli uning narxi (yoki narx darajasi) ortadi. Talab kamayganda esa, talab egri chizigʻi chapga siljishi natijasida narx pasayadi. Talab shoklari soliq stavkasi, pul massasi va davlat xarajatlari kabi omillardagi oʻzgarishlar natijasida yuzaga kelishi mumkin. Masalan, soliq kamaytirilgandan soʻng soliq toʻlovchilar hukumatga kamroq pul toʻlaydi va natijada ularning shaxsiy xarajatlari uchun koʻproq mablagʻ qoladi. Ular bu mablagʻni tovar va xizmatlarni sotib olishga sarflaganlarida, ularning narxlari oshadi[1].
2002-yil noyabr oyida Buyuk Britaniyadagi noqulay iqtisodiy vaziyat fonida Angliya bankining oʻrinbosar gubernatori Mervyn King mamlakat ichki iqtisodiyoti yetarlicha muvozanatsiz ekanini va bu yaqin kelajakda „katta salbiy talab shoki“ xavfini keltirib chiqarishi mumkinligini ogohlantirgan. „London School of Economics“da u shunday degan: „Buyuk Britaniya iqtisodiyotining umumiy barqarorligi ortida bir tomondan faol isteʼmol va uy-joy sektori, boshqa tomondan esa zaif tashqi talab oʻrtasida sezilarli nomutanosiblik mavjud“[2].
2008-yilgi moliyaviy inqiroz va Buyuk retsessiya davrida AQSh iqtisodiyotida salbiy talab shoki bir necha omillar, jumladan uy-joy narxlarining pasayishi, subprime mortgage crisis|subprime ipoteka inqirozi va uy xoʻjaliklari boyligining kamayishi natijasida yuzaga kelgan boʻlib, bu isteʼmol xarajatlarining qisqarishiga olib kelgan. Ushbu salbiy talab shokiga qarshi kurashish uchun „Federal Reserve System“ foiz stavkalarini pasaytirgan[3]. Inqirozdan oldin jahon iqtisodiyoti ijobiy global taklif shokini boshdan kechirgan edi. Biroq, undan keyin darhol ijobiy global talab shoki yuzaga kelib, global iqtisodiyotning „qizib ketishi“ va inflyatsion bosimlarning oshishiga olib kelgan[4].
Shuningdek qarang
Manbalar
- ↑ „Demand Shock“. Investopedia.
- ↑ Stewart, Heather. „House boom, economic bust“. The Guardian (2002-yil 20-noyabr).
- ↑ PLANTE, MICHAEL „HOW SHOULD MONETARY POLICY RESPOND TO CHANGES IN THE RELATIVE PRICE OF OIL? CONSIDERING SUPPLY AND DEMAND SHOCKS“. Federal Reserve Bank of Dallas (2011).
- ↑ Roubini, Nouriel „The Specter of Global Stagflation“. Project Syndicate (2008-yil 13-iyun).