Taklif shoki

Taklif shoki — bu taklifning tovar yoki xizmatlarga, yoki umuman tovar va xizmatlarga nisbatan keskin oshishi yoki kamayishiga olib keladigan hodisadir. Ushbu kutilmagan oʻzgarish tovar yoki xizmatning muvozanat narxiga yoki iqtisodiyotdagi umumiy narx darajasiga taʼsir qiladi.

Qisqa muddatda butun iqtisodiyot boʻyicha salbiy taklif shoki yalpi taklif egri chizigʻini chapga siljitadi, bu esa ishlab chiqarish hajmining kamayishiga va narx darajasining oshishiga olib keladi^[1]. Masalan, neft savdosiga embargo qo‘yilishi salbiy taklif shokiga sabab bo‘ladi, chunki neft turli xil mahsulotlar ishlab chiqarishda muhim ishlab chiqarish omili hisoblanadi. Taklif shoki narxlarning oshishi va ishlab chiqarishning kamayishi kombinatsiyasi tufayli stagflyatsiyaga olib kelishi mumkin. 1973-yilgi neft inqirozi ko‘pincha taklif shokining klassik misoli sifatida keltiriladi, bunda OPEC tomonidan neft ishlab chiqarish va sotish cheklovlari joriy etilishi rivojlangan mamlakatlarda yoqilg‘i tanqisligiga olib kelgan.

Qisqa muddatda butun iqtisodiyot bo‘yicha ijobiy taklif shoki umumiy taklif egri chizig‘ini o‘ngga siljitadi, bu esa ishlab chiqarish hajmini oshiradi va narx darajasini pasaytiradi^[1]. Ijobiy taklif shokiga texnologik taraqqiyot misol bo‘lishi mumkin, chunki u ishlab chiqarish samaradorligini oshiradi va natijada ishlab chiqarish hajmini ko‘paytiradi.

Tahlili

Salbiy taklif shoki. Dastlabki holat A nuqtada bo‘lib, Y₁ hajmda ishlab chiqarish P₁ narx darajasida amalga oshiriladi. Taklif shoki yuzaga kelganda, bu umumiy taklifga salbiy ta’sir qiladi: taklif egri chizig‘i chapga siljiydi (AS₁ dan AS₂ ga), talab egri chizig‘i esa o‘zgarmaydi. Taklif va talab egri chiziqlari kesishgan nuqta endi B nuqtaga ko‘chadi; ishlab chiqarish hajmi Y₂ ga kamayadi, narx darajasi esa P₂ ga oshadi.

Talab egri chizig‘ining qiyaligi narx darajasi va ishlab chiqarish hajmining shokka qanday javob berishini belgilaydi; talab qanchalik elastik bo‘lmasa (ya’ni egri chiziq qanchalik tik bo‘lsa), narx darajasiga ta’sir shunchalik katta, ishlab chiqarish hajmiga ta’sir esa shunchalik kichik bo‘ladi.

Yana qarang

Shok

Talab shoki

Manbalar

↑ ^1,0 ^1,1 Robert Hall, Marc Lieberman (2012), Economics: Principles and Applications, Cengage Learning, 849-bet, ISBN 978-1-111-82234-7

Foydalanilgan adabiyotlar

Czech, Brian, Supply Shock: Economic Growth at the Crossroads and the Steady State Solution, (Gabriola Island, Canada, 2013)

[Robert_2012-1] 1,0 ^1,1 Robert Hall, Marc Lieberman (2012), Economics: Principles and Applications, Cengage Learning, 849-bet, ISBN 978-1-111-82234-7

[1]