Sualkuchi jangi
Sualkuchi jangi — 1636-yilda Ahomlar va Boburiylar urushlari davomida yuz bergan muhim to‘qnashuv bo‘lib, 21 yillik tanaffusdan so‘ng harbiy harakatlarning qayta boshlanishini anglatadi. Yangidan avj olgan urushda Ahom qirolligi hukmdori Pratap Singha Kamarupani Boburiylar imperiyasi nazoratidan qaytarib olish uchun harbiy harakatlarni kuchaytirdi. Ahomlar Srighatdagi hal qiluvchi dengiz g‘alabasida Boburiylar flotiga qaqshatqich zarba bergach, e’tiborlarini Boburiylarning strategik tayanch nuqtasi bo‘lgan Sualkuchiga qaratdilar.
| Sualkuchi jangi | |||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Ahomlar va Boburiylar urushlari | |||||||||
| |||||||||
| Raqiblar | |||||||||
| Qoʻmondonlar | |||||||||
| Kuchlar | |||||||||
| 10 000 kishi 60 kema |
Noma’lum | ||||||||
| Yoʻqotishlar | |||||||||
| Noma’lum | 300 kema 160 qilich 200 qo‘l granatasi | ||||||||
10 000 nafar kamonchi va pilta miltiq bilan qurollangan askardan iborat mustahkamlangan qo‘shin hamda oltmishta yirik kemadan iborat flot yordamida ahomlar Sualkuchiga muvofiqlashtirilgan hujum boshladilar. Dastlabki qarshilikka qaramay, Boburiylar harbiy kemalar, transport qayiqlari va ko‘plab askarlaridan ayrilib, katta talafot ko‘rdilar. Sualkuchidagi g‘alaba ahomlarga yuzlab kemalar, o‘qotar qurollar va qimmatbaho boyliklarni o‘z ichiga olgan katta o‘ljani qo‘lga kiritish imkonini berdi.
Ushbu g‘alaba ahomlarning keyingi yurishlariga, jumladan, Hajoni hamda Brahmaputra daryosi bo‘yidagi muhim mustahkamlangan harbiy istehkomlarni egallashiga yo‘l ochdi. Jang Ahom harbiy strategiyasining samaradorligini va ularning Boburiylar nazoratidagi hududlarni qaytarib olish salohiyatini namoyon etib, Kamarupa ustidan Ahom suverenitetining mustahkamlanishiga xizmat qildi.
Tarixi
Ahom qirolligi va Boburiylar imperiyasi o‘rtasidagi ziddiyat 21 yillik tanaffusdan so‘ng 1636-yilda qayta avj oldi. Shu davr mobaynida Ahom hukmdorlari Boburiylar hukmronligiga qarshi bo‘lgan guruhlarni qo‘llab-quvvatlab, muxolifatchilarga boshpana berdilar, shuningdek, Kamarupadagi isyonkor qabila boshliqlari va tog‘li hududlar hukmdorlariga yordam ko‘rsatdilar. Bu ko‘mak harbiy yordam, moliyaviy madad va zarur ta’minot vositalarini o‘z ichiga olgan bo‘lib, ahomlarga bevosita to‘qnashuvga kirishmasdan turib mintaqadagi davom etayotgan hokimiyat uchun kurashga ta’sir o‘tkazish imkonini berdi[1]. Ahomlar hududida Boburiylar fuqarolarining o‘ldirilishi va Pratap Singhaning Boburiylar daromad yig‘ish bo‘yicha sobiq amaldori, keyinchalik ularning xizmatidan qochgan Harikeshni topshirishdan bosh tortishi natijasida harbiy harakatlar keskinlashdi. Bunga javoban Boburiylar uni qo‘lga olish uchun qo‘shin yubordilar, biroq bu urinish muvaffaqiyatsiz yakunlandi. Ushbu muvaffaqiyatsizlik Pratap Singhaning Boburiylar nazoratidagi hududlarga harbiy yurish boshlashiga turtki bo‘ldi[2].

O‘z mavqeyini mustahkamlash maqsadida Pratap Singha Dimaruguri, Hojai va Barduar chegara hududlari rahbarlari bilan ittifoq tuzdi. Ular birgalikda Boburiylarning harbiy istehkomlariga, jumladan, strategik ahamiyatga ega Hajo qal’asiga hujum uyushtirdilar. Ahom qo‘shinlari bir necha jangda g‘alaba qozonib, 360 ta to‘p va o‘qotar qurollarni o‘z ichiga olgan katta miqdordagi qurol-yarog‘ni qo‘lga kiritdilar. Ahomlarning yurishlarini to‘xtatish uchun Hajodagi Boburiylar noibi Abdus Salam Dakkadan qo‘shimcha kuch so‘radi. Bunga javoban 1 000 nafar otliq askar, 1 000 nafar miltiqchi va 210 ta harbiy yelkanli kemadan iborat qo‘shin yetib keldi. Ushbu qo‘shimcha kuchlar yordamida Boburiylar Pandu va Srighatda ahomlarni ortga surib, ularni qisqa muddatga chekinishga majbur qildilar.[4]

Srighat jangida ahomlar 500 ta kemadan iborat flot yordamida kutilmagan tungi hujum uyushtirib, jang borishini o‘z foydalariga o‘zgartirdilar. To‘satdan boshlangan hujum Boburiylar flotini shoshirib qo‘ydi va ularning qaqshatqich mag‘lubiyatiga sabab bo‘ldi. Boburiylar zobiti Muhammad Salehning halok bo‘lishi va Majlis Bayazidning asir olinishi Boburiylar qo‘shinini yanada zaiflashtirdi.[1] Ahomlar yettita ghrab, o‘ttizta bachhari kemasi hamda katta miqdordagi harbiy ta’minot vositalarini qo‘lga kiritdilar. Natijada Boburiylar Sualkuchiga chekinishga majbur bo‘ldilar. Ushbu g‘alaba ahomlarga Agiathutidagi tayanch istehkomini qaytarib olish imkonini berdi[4].
Jang
Srighatdagi mag‘lubiyatdan so‘ng Boburiylar qo‘shinining zaiflashganidan foydalangan Ahom qirolligi hukmdori Pratap Singha Kamarupani qaytarib olish uchun qulay fursat yetganini anglab yetdi. U asosiy e’tiborini Sualkuchiga qaratib, navbatdagi hujumni boshlash uchun kamondan o‘q uzish va pilta miltiqlardan foydalanishga mohir 10 000 nafar askardan iborat kuchli qo‘shin to‘pladi. Qo‘shinni oltmishta yirik harbiy kemadan iborat flot qo‘llab-quvvatladi[1].

Ahomlar hujumiga bardosh bera olmagan Boburiylar qaqshatqich mag‘lubiyatga uchrab, ko‘plab harbiy kemalari, transport qayiqlari va askarlaridan ayrildilar. Ahomlar katta miqdordagi harbiy o‘ljani qo‘lga kiritdilar. Ular 300 ta kema, 160 ta qilich, turli o‘qotar qurollar, 200 ta qo‘l granatasi, shuningdek, ko‘p miqdorda oltin va kumushni egalladilar[1].
Oqibatlari
Sualkuchidagi g‘alabani davom ettirgan ahomlar qo‘shini Borphukan boshchiligida va Koch hukmdori Bali Narayan ko‘magida Hajoni egallashga kirishdi. Shaharni qurshab olgan ahomlar qamal boshladilar. Natijada Bengal noibi Abdus Salam taslim bo‘lishga majbur bo‘ldi. Hajo ahomlar nazoratiga o‘tgach, ular katta miqdordagi o‘ljani, jumladan, 200 ta o‘qotar qurol, qariyb 5 000 ta qilich, 700 ta ot, shuningdek, turli marvaridlar va nafis zeb-ziynat buyumlarini qo‘lga kiritdilar[1].

Keyinchalik Bali Narayan 300 nafar Koch va assomlik askar ko‘magida Boburiylar bilan ittifoqdosh bo‘lgan vassal davlat — Baranagarni egalladi. Shundan so‘ng u hozirgi Kamarupa tumanining shimoli-g‘arbiy qismidagi Boburiylar harbiy istehkomlariga hujum qilib, ularning aksariyatini muvaffaqiyatli ravishda qo‘lga kiritdi[5].

1636-yil mart va dekabr oylari oralig‘ida ahomlar hamda Kamarupadagi isyonchilar uzoq davom etgan janglarda qatnashib, qator yirik g‘alabalarni qo‘lga kiritdilar. Pandu va Srighat yaqinida kichik mag‘lubiyatlarga uchragan bo‘lsalar-da, oxir-oqibat Brahmaputra daryosining har ikki sohilidagi Boburiylarning barcha muhim tayanch istehkomlarini, jumladan, Hajo, Pandu va Srighatni egalladilar. Bu muvaffaqiyatlar Kamarupaning katta qismi ustidan Ahom nazoratini mustahkamladi. Koch qirolligi bilan hamkorlik Boburiylarga qarshi kurashda ustunlikni qo‘lga kiritishda muhim rol o‘ynadi[5].
Yana qarang
Manbalar
Adabiyotlar
- Nag, Sajal. The Mughals and the North-East: Encounter and Assimilation in Medieval India (en). Taylor & Francis, 2023-07-17. ISBN 978-1-000-90525-0.
- Basu, Nirmal Kumar. Assam in the Ahom Age, 1228-1826: Being Politico-economic and Socio-cultural Studies (en). Sanskrit Pustak Bhandar, 1970.
- Lahiri, Nayanjot. Pre-Ahom Assam: Studies in the Inscriptions of Assam Between the Fifth and the Thirteenth Centuries AD (en). Munshiram Manoharlal Publishers, 1991. ISBN 978-81-215-0463-8.