Shimr
Abu as-Sabigʻa Shamir ibn Zil-Javshan (arabcha: أبو السابغة شمر بن ذي الجوشن), asosan, Shamir yoki Shimar nomi bilan tanilgan kufalik arab harbiy qoʻmondoni, 680-yilda Karbalo jangida islom paygʻambari Muhammadning nevarasi Husayn ibn Alini oʻldirgan[1].
Hayoti
Shimir Shurahbil (yoki Avs) Dhiy al-Javshan ibn Qurt al-Aʼvar ibn Amrning oʻgʻli edi[1][2][3]. u islom paygʻambari Muhammadning sahobasi boʻlib, musulmonlarning Iroqni zabt etishidan keyin Kufaga joylashgan[1]. U Banu Kilabning Muʼoviya ad-Dibob urugʻidan, Banu Amirning Havoziniy Qaysiy qabilasi tarmogʻidan edi[4][5]. Shimir 4-Roshidun xalifaligi xalifasi Ali (h. 656–661) ning ittifoqchisi boʻlgan va Siffin jangida Muʼoviyaga — Shom (Suriya) voliyisi va keyinchalik Umaviylar xalifaligi asoschisiga — qarshi jang qilgan; bu jangda u boshidan yaralangan[1]. Keyinchalik u Umaviylar tomoniga oʻtib ketdi. 671-yilda Ziyod ibn Abihiy Ali tarafdori Hujr ibn Adiyni xiyonat aybi bilan hibsga olganida, Shimir Hujrga qarshi guvohlik berganlar orasida edi[1].
680-yilda Muhammadning nabirasi va xalifa Alining oʻgʻli Husayn ibn Ali umaviylarni agʻdarishga chaqirgan Ali tarafdorlarining murojaatlariga javoban amakivachchasi Muslim ibn Aqilni Kufaga yubordi. Shimir, boshqa turli qabila zodagonlari bilan birga, voliy Ubayd Alloh ibn Ziyodga qoʻzgʻolonni bostirishda yordam berdi. Oradan koʻp oʻtmay, Husayn Iroqqa yetib keldi va Kufadan tashqaridagi Karbalo sahrosida yoʻlini toʻsib qolishdi. Ibn Ziyod Husaynning sulh taklifiga rozi boʻlganidan keyin, xabarlarga koʻra, Shimir bu taklifga qarshi chiqib, Ibn Ziyodni Husaynni kuch bilan boʻysundirishga koʻndirdi. Shundan soʻng Shimir Karbaloga Husaynni boʻysunishga majburlash yoki rad etsa uni oʻldirish buyrugʻi bilan yuborildi. Jangdan bir kun oldin Shimir Husaynning otasi tomondan uch aka-ukasiga, jumladan onasi Umm al-Banin Shimir qabilasidan boʻlgan Abbos ibn Aliga omonlik kafolati taklif qildi. Taklif rad etildi, chunki Husaynning oʻziga hech qanday omonlik kafolati berilmagan edi. Jang kuni (10-oktyabr) Shimir Umaviylar qoʻshinining chap qanotiga qoʻmondonlik qildi. Qoʻshin qoʻmondoni Umar ibn Saʼd buyrugʻi bilan Shimir Husayn tarafdorlarining chodirlariga oʻt qoʻydi va hamrohlari toʻxtatib qolmaganda Husaynning shaxsiy chodirini ham yoqib yuborishga bel bogʻlagan edi[1].
Bir kunlik toʻqnashuvdan soʻng Husayn tomoni juda koʻp talafot koʻrdi, biroq Umaviy askarlari Husaynni oʻldirishga ikkilanib turishdi. Shimir ularni uni oʻldirishga undadi: „Uyalinglar! Nega bu odamni kutyapsizlar? Uni oʻldiring, onalaringiz sizlardan ayrilib qolsin!“[6]. Shundan soʻng Shimir yakuniy hujumga boshchilik qildi[7]. Ayrim rivoyatlarda Husaynni oxir-oqibat aynan u oʻldirib, boshini tanasidan ayirgani aytiladi, boshqalarida esa bu ish Sinan ibn Anas nomi bilan keltiriladi. Soʻng Shimir Husaynning tirik qolgan oʻgʻli Zayn al-Abidinni oʻldirishga urindi, biroq Ibn Saʼd bunga yoʻl qoʻymadi. Keyin Shimir oʻliklarning boshlarini Kufaga olib ketayotgan kuzatuv guruhiga boshchilik qildi. Keyinchalik u asirlarni Suriya (Shom)ga hamrohlik qilib olib bordi. U umrining oxirlarida qilgan ishlaridan pushaymon boʻlgani rivoyat qilinadi[1].
Muxtor as-Saqafiy hukmronligi davrida (u 685-yil oktyabrida Kufani egallagan), Shimir Muxtorni agʻdarishga uringan fitnachilar orasida edi. Qoʻzgʻolon bostirilgach, Shimir Kufa bilan Basra orasidagi Sadama degan joyga qochdi. Oʻsha paytda Basrada Musʼab ibn az-Zubayr hokim edi va Shimir undan yordam soʻrab xat yozdi. Xatni Muxtorning Abu Amra Kaysan boshchiligidagi askarlari tutib oldi. Joylashuvi oshkor boʻlgach, Shimir topilib oʻldirildi. Boshqa rivoyatlarga koʻra, u yaralangan holda Muxtor huzuriga yuborilgan va Muxtor uni oʻldirgan[8].
Avlodlari
Shimir oʻldirilgach, uning oʻgʻillari Kufani tark etib Jaziraga ketishdi[9]. Shimirning nabirasi as-Sumayl ibn Hotim 742-yilda Shimoliy Afrikadagi Berberlar qoʻzgʻoloniga qarshi yuborilgan Balj ibn Bishrning Umaviylar qoʻshinida qoʻmondon boʻlgan va shundan keyin al-Andalusga joylashgan Kalb qoʻshinlarining yetakchisiga aylangan[10].
Tasvir
Shimr Ashuro kuni munosabati bilan shialarning motam marosimlari doirasida namoyish etiladigan taʼziya tomoshalarida odatda qizil libosda, boshiga uzun patlar bilan bezatilgan qalpoq kiygan holda tasvirlanadi[11].
Manbalar
- ↑ 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 1,5 1,6 Kohlberg 2004, s. 722.
- ↑ Caskel 1966, ss. 14, 216.
- ↑ Rowson 1989, s. 192, note 703.
- ↑ Hawting 1996, s. 52 n. 214.
- ↑ Caskel 1966, ss. 13–14.
- ↑ Howard 1990, s. 160.
- ↑ Vaglieri 1971, s. 611.
- ↑ Kohlberg 2004, s. 723.
- ↑ James 2012, s. 78.
- ↑ Taha 2016, s. 143.
- ↑ Burke & Yaghoubian 2006, s. 243.