Abu Amra Qayson
Abu Amra Qayson (arabcha: كيان أبو عمرة) – Ikkinchi ftina davrida mashhur fors mavlosi.
Qayson musulmonlar Eronni bosib olganidan keyin islomni qabul qilgan va arab qabilasining Bajila boʻlimi Urayna urugʻiga mansub mavloga aylangan[1]. Qayson boshdanoq Aliylar harakatini qoʻllab-quvvatlagan. Oxir-oqibat al-Muxtor as-Saqafiy (685–687) boshchiligidagi Alaviylarga xayrixoh harakatning mavlolar yetakchisiga aylangan va al-Muxtorning shaxsiy qoʻriqchilari sardori lavozimida xizmat qilgan[1][2]. Qayson bu lavozimga al-Muxtorning unga boʻlgan yuksak ishonchi yoki oʻzining Kufa mavlolari orasidagi yuqori taʼsiri sababli tayinlangan[3]. U, shuningdek, al-Muxtorning sodiq tarafdorlaridan biri sifatida mashhur sarkarda Ibrohim ibn al-Ashtarni Alaviylar harakatini qoʻllab-quvvatlashga koʻndirgan[3]. Qayson Kufaning arab zodagonlarini, jumladan, Umar ibn Saʼd ibn Abu Vaqqos va Shimr ibn Zil al-Javshan kabi shaxslarni, 680-yilda Alining oʻgʻli Husayn ibn Alining oʻldirilishiga aloqador voqealarda ishtirok etganliklarning jazolash ishlariga boshchilik qilgan[3]. U shunchalik kuchli obroʻga ega boʻlganki, kufalik zodagonlar boyligidan mahrum boʻlgan kishilar haqida „uni Abu Amra (yaʼni Qayson) yoʻqlabdi“ degan iborani qoʻllashgan[3]. Qaysonning keyingi taqdiri maʼlum emas, biroq u 686-yil oʻrtalarida boʻlib oʻtgan Madhar jangida al-Muxtorning qoʻshinidagi mavlolarga qoʻmondonlik qilgan va aynan shu jangda halok boʻlgan boʻlishi mumkin, chunki jangdan keyingi manbalarda Qayson haqida maʼlumotlar uchramaydi[4].
Manbalar
- ↑ 1,0 1,1 Anthony, Sean W.. The Caliph and the Heretic: Ibn Saba' and the Origins of Shi'ism. Leiden: Brill, 2012 — 283–284-bet. ISBN 978-90-04-20930-5.
- ↑ Hawting, G. R. The First Dynasty of Islam: The Umayyad Caliphate AD 661-750. Routledge, 2002 — 51-bet. ISBN 978-1-134-55059-3.
- ↑ 3,0 3,1 3,2 3,3 "Encyclopaedia of Islam (12 vols.)" (2nd nashri). Leiden: E. J. Brill. 1960–2005. https://referenceworks.brillonline.com/search?s.q=&s.f.s2_parent=s.f.book.encyclopaedia-of-islam-2&search-go=Search.
- ↑ Dixon, ʹAbd al-Ameer ʹAbd. The Umayyad Caliphate, 65-86/684-705: (a Political Study). London: Luzac, 1971 — 71-bet. ISBN 978-0718901493.