Kontent qismiga oʻtish

Shahzoda Ahmad Nuri

ZiyoSfera, erkin ensiklopediya
Shahzoda Ahmad Nuri
Tugʻilishi 1878-yil 12-fevral
Yıldız saroyi, Konstantinopol, Usmoniylar imperiyasi (hozirgi Istanbul, Turkiya)
Vafoti 7-avgust 1944-yil(1944-08-07)
(66 yoshda)
Nice, Vishi Fransiyasi
Turmush oʻrtogʻi
Fahriya xonim
(turm. 1900; her d. 1940)
Toʻliq nomi
turkcha: Şehzade Ahmed Nuri
usmonli turkcha: شہزادہ احمد نوری‎‎
Sulola Usmoniylar
Otasi Abdulhamid II
Onasi Bedrifalak Kadın
Dini Islom, sunniylik
Shahzoda Ahmad Nuri
Harbiy faoliyati
Fuqaroligi  Usmoniylar imperiyasi
Qoʻshin turlari  Turkiya armiyasi
Xizmatdagi yillari tax.1910[1]–1922 (faol xizmat yillari)

Shahzoda Ahmad Nuri afandi (usmonli turkcha: شہزادہ احمد نوری‎‎; 1878-yil 12-fevral — 1944-yil 7-avgust) — Usmoniylar shahzodasi, sulton Abdulhamid II va uning rafiqasi Bedrifalak Kadınning oʻgʻli.

Yoshigi

Shahzoda Ahmad Nuri 1878-yil 12-fevral kuni[2] Yıldız saroyida tugʻilgan. Uning otasi Abdulhamid II sulton Abdulmajid I va Tirimüjgan Kadınning oʻgʻli boʻlgan. Onasi Bedrifalak Kadın[3][4] esa shahzoda Kerzedj Mehmed beyning qizi edi[5]. U Abdulhamid II ning uchinchi farzandi, ikkinchi oʻgʻli, Bedrifalak Kadınning esa eng kenja farzandi edi. Uning oʻzidan sakkiz yosh katta Shahzoda Mehmed Salim ismli akasi va olti yosh katta Zekiye Sulton ismli opasi boʻlgan[3][6].

Ahmad Nurining sunnat marosimi 1891-yilda oʻgay akalari Shahzoda Mehmed Abdulqodir va Shahzoda Mehmed Burhoniddinniki bilan birga oʻtkazilgan[7]. U dastlabki taʼlimini shahzodalar maktabida olgan. Soʻngra Usmoniylar harbiy kollejiga qabul qilingan. Ahmad Nuri Usmoniylar armiyasi otliq qoʻshinlar polkida mayor unvoniga ega boʻlgan[8]. Keyinchalik u polkovnik unvoniga koʻtarilgan[9], soʻngra brigadir boʻlgan[4]. Shahzodaga Yildiz saroyi hududida bir villa ajratilgan edi[10].

Ahmad Nuri juda aqlli, sezgir inson boʻlgan va shu sababdan doimo baxtsizlikka yoʻliqardi. Uning rassomchilikda gʻayrioddiy isteʼdodi bor edi. U Sanâyi-i Nefise maktabida dars bergan italiyalik rassom Salvatore Valeriydan saboq olgan. Bir necha kun davomida ishlagach, u otasiga taxtga oʻtirganining 25 yilligi munosabati bilan (1901) sovgʻa sifatida kichik chodir kattaligidagi koʻchma hammom yasab bergan[6].

1909-yil 27-aprelda Abdulhamid II taxtdan agʻdarilib, Salonikiga surgun qilindi[11]. Biroq Ahmad Nuri Istanbulda qoldi[12]. Abdulhamidning butun oilasi Yildiz saroyidan haydab chiqarildi, ularning koʻpchiligining hatto yashash uchun joyi ham yoʻq edi. Nuri va uning akasi Shahzoda Salim avvaliga opalari Zakiya Sultonning uyida yashadi. Keyinchalik Nuriga Buyukdere xiyobonida yashash uchun joy ajratildi[6].

Shaxsiy hayoti

Ahmad Nurining yagona rafiqasi Fahriya Zishan xonim boʻlgan[3][6][13]. U 1883-yilda tugʻilgan[14]. Uning otasi Ilyos Ali beyning kelib chiqishi[6] cherkas boʻlib, Usmoniylar armiyasida otliq qoʻshinlar polkida mayor sifatida xizmat qilgan[13]. Ular 1900-yilda turmush qurdi. Ahmad Nuri Shahzodaboshida joylashgan Mekteb-i Tahsil deb atalgan qizlar maktabiga borganda Fahriya Zishan tanishgan. Maktab direktori Fahriyaning akasi boʻlgan. Fahriya Zishan xonim chiroyli ayol edi. Bundan tashqari, uning oilasi va Ahmad Nurining onasi oʻrtasida doʻstlik rishtalari boʻlgan[6].

Sulton Abdulhamid kelinini yaxshi koʻrardi. 1905-yilda Ahmad Nuri churra operatsiyasini boshidan oʻtkazganidan keyin Fahriya eriga gʻamxoʻrlik qilgani uchun Abdulhamid uni oltin medal bilan taqdirlagan[6]. Churra sultonning juma marosimi yurishi paytida uning mashinasiga otilgan paket tufayli yuzaga kelgan. Ahmad Nuri uni bomba deb oʻylab, mashinadan sakrab tushgan. Biroq keyinroq bu paket tashlab ketilgan chaqaloq ekani maʼlum boʻlgan. Ahmad Nuri mashinadan keskin harakat bilan sakragani bois churra kasalligiga chalingan. Keyinchalik operatsiya qilinganiga qaramay, Ahmad vafotiga qadar shu darddan azob chekkan[6].

Ularning farzandi boʻlmagan[13]. Shunga qaramay, shahzoda ayolini juda yaxshi koʻrgan va boshqa ayolga uylanmagan. Juftlik 1919-yilda ajralgan, chunki Fahriya shahzodaning bir qilmishidan ranjigan. U Buyukderedagi villalarini tark etib, Feneryoludagi bir uyga koʻchib oʻtgan va opasini ham oʻzi bilan olib ketgan[6]. 1924-yilda Usmoniylar oilasi surgun qilinganda Fahriya erining ortidan Fransiyaning Nice shahriga borgan. Fahriya Zishan xonim 1940-yilda vafot etgan va Suriyaning Damashq shahridagi Sulaymoniya takyasi qabristoniga dafn qilingan[3][6][13].

Surgundagi hayoti va vafoti

1924-yil mart oyida Usmoniylar oilasi surgun qilingach, Nuri va uning rafiqasi Fransiyaning Nice shahriga joylashdi[6]. 1925-yil 14-yanvarda u mashhur turk yahudiy advokati Sami Günzbergga ishonchnoma berdi. Ushbu ishonchnoma unga Abdulhamid tomonidan qoldirilgan hamda Turkiya va Turkiyadan tashqarida joylashgan bino, yer, kon va imtiyozlarni noqonuniy egallab olganlardan qaytarib olish vakolatini berdi[15]. Surgunda shahzoda moliyaviy qiyinchiliklarga duch keldi. Yildizdagi villasi musodara qilindi, Feneryoludagi villadan tushgan pul esa qisqa fursatda tugab qoldi. Shu orada Nice shahrida tanishib qolgan bir yosh yunon yigit u bilan yaqin munosabatda boʻldi. U shahzodaga maʼlum miqdorda pul berib yordam qildi[6].

Ahmad Nuri kimyo, rangtasvir va meʼmorchilikni ham yaxshi bilardi. U Nice shahridagi uyida yoki mehmonxonada ijaraga olgan xonasida sovun kabi gigiyena buyumlarini tayyorlar va ularni sotardi. Shuningdek, Ahmad ularni doʻstlariga ham sovgʻa qilardi. Ikkinchi Jahon urushi davrida uning ahvoli yanada yomonlashdi. Ish topa olmagan Nuri juda ayanchli holatga tushib qoldi. U ochlik va kasallikdan[6] 1944-yil 7-avgustda bogʻda vafot etdi[3][2] va yetimlar qabristoniga dafn etildi. Ahmad Nurining choʻntagidan topilgan maktubda shunday yozilgan edi: „Agar oʻlsam, hech kimni ayblamang, chunki men ochman. Men kinoteatrda pianino chalib kun koʻrar edim. Endi bunday ishni topa olmayapman. Meni musulmon sifatida dafn qiling“[6].

Unvon va mukofotlari

Harbiy lavozimlari

Harbiy unvonlari va armiyadagi lavozimlari
  • Usmoniylar armiyasi otliq qoʻshinlar polki mayori[8]
  • Usmoniylar armiyasi otliq qoʻshinlar polki polkovnigi[9]
  • Usmoniylar armiyasi otliq qoʻshinlar polki brigadiri[4]

Serialda

  • 2017-yilgi „Payitaht: Abdülhamid“ teleserialida Shahzoda Ahmad Nuri rolini turk aktyori Kemal Uçar ijro etgan[16].

Nasabi

Manbalar

  1. ↑ Salnâme-i Devlet-i Âliyye-i Osmanîyye, 1326 Sene-i Maliye, 64. Sene. Selanik Matbaası, 1910 — 48–49-bet. 
  2. ↑ 2,0 2,1 Osmanoğlu 2000, s. 262.
  3. ↑ 3,0 3,1 3,2 3,3 3,4 Adra, Jamil. Genealogy of the Imperial Ottoman Family 2005, 2005 — 25-bet. 
  4. ↑ 4,0 4,1 4,2 Yılmaz Öztuna. II. Abdülhamîd: zamânı ve şahsiyeti. Kubbealti Publishing, 2008 — 234-bet. ISBN 978-97564-446-27. 
  5. ↑ Akyıldız, Ali. Son Dönem Osmanlı Padişahlarının Nikâh Meselesi, 2018 — 697-bet. 
  6. ↑ 6,00 6,01 6,02 6,03 6,04 6,05 6,06 6,07 6,08 6,09 6,10 6,11 6,12 6,13 Ekinci, Ekrem „SULTAN HAMİD'İN AÇLIKTAN ÖLEN ŞEHZÂDESİ: AHMED NURİ EFENDİ“ (tr). ekrembugraekinci.com. Qaraldi: 2021-yil 10-aprel.
  7. ↑ Pazan, İbrahim. Son saraylı: Şehzade Osman Ertuğrul Efendi. Babıali Kültür Yayıncılığı, 2008 — 18-bet. ISBN 978-9-944-11894-1. 
  8. ↑ 8,0 8,1 Salnâme-i Devlet-i Âliyye-i Osmanîyye, 1328 Sene-i Maliye, 67. Sene. Selanik Matbaası, 1912 — 48–49-bet. 
  9. ↑ 9,00 9,01 9,02 9,03 9,04 9,05 9,06 9,07 9,08 9,09 9,10 9,11 9,12 9,13 9,14 Salnâme-i Devlet-i Âliyye-i Osmanîyye, 1333-1334 Sene-i Maliye, 68. Sene. Hilal Matbaası, 1918 — 64–65-bet. 
  10. ↑ Uğurtol, Drahşan; Uğuryol, Mehmet (2017-07-30). "Yıldız Sarayı Şehzade Köşkleri Bahçesi'nin Özellikleri Ve Korunmuştur Durumu" (tr). Art-Sanat Dergisi (8): 261–289. https://dergipark.org.tr/tr/pub/iuarts/issue/47866/604388. Qaraldi: 2022-01-19. Shahzoda Ahmad Nuri]]
  11. ↑ Hall, Richard C.. War in the Balkans: An Encyclopedic History from the Fall of the Ottoman Empire to the Breakup of Yugoslavia. ABC-CLIO, October 9, 2014 — 1–2-bet. ISBN 978-1-610-69031-7. 
  12. ↑ Osmanoğlu 2000, s. 157-58.
  13. ↑ 13,0 13,1 13,2 13,3 Ömer Faruk Yılmaz. Sultan Abdülhamit Han'ın harem hayatı. Eylül Yayınları, 2002 — 108-bet. ISBN 978-975-6597-15-6. 
  14. ↑ ; Şakir Batmaz; Gülbadi AlanDevr-i Hamid: Sultan II. Abdülhamid. Erciyes Üniversitesi Yayınları, 2011 — 284-bet. ISBN 978-975-6478-71-4. 
  15. ↑ Kark, Ruth; Frantzman, Seth J.. "One of the most spectacular lawsuits ever launched": Abdülhamid's heirs, his lands and the land case in Palestine, 1908-1950, 2010 — 138-bet. 
  16. ↑ „Payitaht Abdülhamid (TV Series 2017– )“. IMDb. Qaraldi: 2021-yil 10-aprel.

Adabiyotlar

"https://ziyosfera.uz/index.php?title=Shahzoda_Ahmad_Nuri&oldid=774148" dan olindi