Kontent qismiga oʻtish

Sayram-Ugom milliy bogʻi

ZiyoSfera, erkin ensiklopediya

Sayram-Oʻgam milliy bogʻi (Сайрам-Өгем ұлттық паркі (qozog'iston tili), Sairam-Ögem ūlttyq parkı), shuningdek, Sayram-Ugam — Gʻarbiy Tyan-Shan togʻlarining togʻli hududi boʻlib, Oʻzbekiston chegarasida joylashgan. Chegaraning narigi tomonida Oʻzbekistonning Ugom-Chatqol milliy bogʻi, chegaradan toʻgʻridan-toʻgʻri shimoli-sharqda esa Qozogʻistonning Aksu-Jabagʻli tabiat qoʻriqxonasi joylashgan. Hudud dashtdan tortib baland togʻli hududlargacha boʻlgan oʻsimliklar jamoalarini qamrab oluvchi yuqori darajadagi turlar xilma-xilligiga ega. U ayniqsa archazorlari hamda mevali va yongʻoq daraxtlari bilan mashhur. Sayram-Oʻgam Janubiy Qozogʻiston viloyatining Qozigʻurt tumani, Tole bi tumani va Tulkibosh tumanida joylashgan. Bogʻ chegarasi viloyat markazi Chimkent shahridan 30 km janubi-sharqda va Oʻzbekiston poytaxti Toshkent shahridan 50 km shimoli-sharqda joylashgan[1].

Topografiyasi

Sayram-Oʻgam Gʻarbiy Tyan-Shan togʻlarining shimoliy yonbagʻirlari va tizmalarida, shu jumladan Ugom tizmasi, Qoratogʻ, Boroldoytogʻ va Talas Olatovida joylashgan. Uning nomi yaqin atrofdagi tarixiy Sayram shahri va Ugom tizmasidan olingan. Bogʻ rasman toʻrt sektorga boʻlingan: atrof-muhitni muhofaza qilish zonasi (55%), cheklangan iqtisodiy faoliyat zonasi, rekreatsion va turistik faoliyat zonasi (13%) hamda ekologik barqarorlashtirish hududi (9%).

Ekohududi

Bogʻ Hisor-Olay ochiq oʻrmonlari ekohududida joylashgan boʻlib, u Janubiy Qozogʻiston, Gʻarbiy Qirgʻiziston, Tojikiston va Oʻzbekistonning tutashgan joylaridagi, Pomir va Tyan-Shan togʻ tizmalaridagi togʻli hududlarni qamrab oladi. Ekohudud yongʻoq, pista, nok, bodom, olma va olcha kabi mevali va yongʻoq daraxtlari uchun qulay boʻlgan iqlimi bilan mashhur[2][3].

Iqlimi

Sayram-Oʻgam mintaqasining iqlimi "Sovuq, yarim qurgʻoqchil iqlim"dir (Koeppen tasnifiga koʻra BSk). Bu iqlim choʻl va nam iqlim orasidagi oraliq dasht iqlimlariga xosdir. Odatda, yogʻingarchilik miqdori bugʻlanish darajasidan bir oz yuqori boʻladi[4]. Sayram-Oʻgam mintaqasida harorat yanvarda oʻrtacha -1,9 °C dan iyulda 25,9 °C gacha oʻzgarishi mumkin. Oʻrtacha yogʻingarchilik miqdori yiliga 362 mm boʻlib, balandlik va joylashuvga qarab farq qiladi[5].

Oʻsimlik va hayvonot dunyosi

Bogʻda togʻ dashtlaridan tortib alp va muzlik choʻqqilarigacha boʻlgan yettita tabiiy balandlik zonasi mavjud[6]. Bogʻning qariyb uchdan bir qismi oʻrmonlar bilan, jumladan siyrak archazorlar bilan qoplangan. Oʻrmon boʻlmagan hududlarga qoyali choʻqqilar va 11 km2 dan ortiq muzliklar kiradi. Hududda olma, nok, yongʻoq, olxoʻri va uzum kabi mashhur madaniy mevali va yongʻoq daraxtlarining koʻplab yovvoyi navlari borligi maʼlum. Olimlar bogʻda oʻsimliklarning 1635 turini roʻyxatga olganlar, ulardan 35 tasi endemikdir[1]. Bogʻdagi 59 ta maʼlum sutemizuvchilar turidan 22 tasi kemiruvchilardir, shu jumladan uy sichqoni, oʻrmon sichqoni va Turkiston kalamushi. Yirtqichlardan tulki, boʻri va chiyaboʻrini uchratish mumkin. Togʻ echkilari, yovvoyi choʻchqalar va yeliklar mavjud, biroq oʻtmishdagi ovchilik ularning baʼzi hududlarda sonini kamaytirgan.

Turizm

Garchi hududning koʻp qismi tabiatni muhofaza qilish maqsadida himoyalangan boʻlsa-da, bogʻda 10 ta turistik yoʻnalish mavjud. Yoʻnalishlar piyoda, otda, ayrim masofalarda esa avtobusda sayohat qilishga moslashtirilgan. Piyoda sayohat qilish yoʻlaklari 7 km dan 72 km gacha choʻzilgan. Qulayliklar qatoriga kempinglar, piyoda sayohat yoʻlaklari, tomosha maydonchalari, hammom va saunalar, ijaraga beriladigan oʻtovlar (xizmat koʻrsatishsiz), mehmonxona hamda gid va tarjimonlar xizmati kiradi[7].

Manbalar

  1. ↑ 1,0 1,1 „About the Park“. Official Website. Sayram-Ugam National Park. Qaraldi: 2017-yil 23-iyun.
  2. ↑ „Gissaro-Alai open woodlands“. Ecoregions of the World. GlobalSpecies.org. 2018-yil 9-aprelda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2017-yil 24-iyun.
  3. ↑ „Central Asia: Kyrgyzstan, Tajikistan, and Uzbekistan“. Ecoregions. World Wildlife Federation. Qaraldi: 2017-yil 24-iyun.
  4. ↑ M. Kottek. „Koeppen“. World Map of the Koeppen-Gieger Climate Classification, Updated. Meteoroligische Zeitschrift, June 2006. Qaraldi: 2015-yil 1-avgust.
  5. ↑ „Climate at 40.25 N, 70.25 E“. Ecoregions of the World. GlobalSpecies.org. Qaraldi: 2017-yil 24-iyun.
  6. ↑ „Sayram-Ugam State National Park“. Official Website. South Kazakhstan Region. Qaraldi: 2017-yil 26-iyun.
  7. ↑ „Tourism Services“. Official park website. Sayram-Ugam National Park. 2017-yil 6-iyunda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2017-yil 24-iyun.

Havolalar

"https://ziyosfera.uz/index.php?title=Sayram-Ugom_milliy_bogʻi&oldid=764324" dan olindi