Kontent qismiga oʻtish

Koʻkchatov milliy bogʻi

ZiyoSfera, erkin ensiklopediya

Xato: blok «Qoʻshimcha» andoza Geokarda yoʻq.

Koʻkchatov davlat milliy tabiat bogʻi
«Көкшетау» мемлекеттік ұлттық табиғи паркі?
MamlakatQozogʻiston Qozogʻiston
HududlarOqmoʻla viloyatiShimoliy Qozogʻiston viloyati
Tashkil topgan sanasi1996-yil 10-aprel
Boshqaruvchi tashkilotQozogʻiston Respublikasi Qishloq xoʻjaligi vazirligining Oʻrmon xoʻjaligi va hayvonot dunyosi qoʻmitasi
Saytkokshe.gnpp.kz
Koʻkchatov milliy bogʻi (Qozogʻiston)
Koʻkchatov milliy bogʻi (Oqmoʻla viloyati)

Koʻkchatov davlat milliy tabiat bogʻi (qozoqcha: «Көкшетау» мемлекеттік ұлттық табиғи паркі) — Qozogʻistonning Oqmoʻla viloyati Zerendi tumani hamda Shimoliy Qozogʻiston viloyatining Ayirtov tumani hududlarida joylashgan milliy bogʻ. Bogʻ hududining bir qismi Koʻkchatov qirlarida joylashgan.

Bogʻ Qozogʻiston Respublikasi Hukumatining 1996-yil 10-apreldagi 415-son qaroriga muvofiq tashkil etilgan.

Umumiy maʼlumot

Koʻkchatov davlat milliy tabiiy bogʻi hududini tashkil etuvchi tarkibiy boʻlinmalarning maydoni quyidagicha[1]:

Hududiy boʻlinma Maydoni
Zerendi mintaqaviy boʻlimi (Qizil Kordon posyolkasi) 36,7 ming gektar
Ariqbaliq mintaqaviy boʻlimi (Gorniy posyolkasi) 52,7 ming gektar
Shalqor mintaqaviy boʻlimi (Lobanovo qishlogʻi) 35,5 ming gektar
Ayirtau mintaqaviy boʻlimi (Ayirtov oʻrmon xoʻjaligi) 46,2 ming gektar
Dubrava takror koʻpaytirish uchastkasi (Mostovoy kordoni) 10,9 ming gektar
Zerendi biologik xilma-xillikni tiklash markazi

Milliy bogʻning asosiy vazifalari quyidagilardan iborat[2]:

  • namunaviy va noyob tabiiy majmualar hamda obyektlarni, shuningdek tarix, madaniyat va boshqa madaniy meros obyektlarini saqlash;
  • rekreatsion foydalanish sharoitida tabiiy majmualarni muhofaza qilishning ilmiy usullarini ishlab chiqish va amaliyotga joriy etish;
  • buzilgan tabiiy hamda tarixiy-madaniy majmualarni va obyektlarni tiklash;
  • aholi oʻrtasida ekologik maʼrifatni rivojlantirish;
  • ekologik monitoringni amalga oshirish.

Geografik oʻrni

Milliy bogʻ Koʻkchatov shahridan taxminan 60 kilometr janubi-gʻarbda, Oqmoʻla viloyatining Ayirtov va Zerendi tumanlari hududida joylashgan. Bogʻ hududida Shalqor va Zerendi koʻllari hamda Ayirtov choʻqqisi mavjud. Bu yerda qir-adirli tekisliklar granit choʻqqilar va tepaliklar bilan uygʻunlashib ketgan.

Iqlimi

Bogʻ hududi keskin kontinental iqlim mintaqasida joylashgan. Yanvar oyidagi havo harorati odatda −5 °C dan −35 °C gacha, iyul oyida esa +3 °C dan +27 °C gacha oʻzgaradi. Yillik yogʻin miqdori tekislik hududlarida 250–310 mm, balandroq joylarda esa 440 mm gacha yetadi. Yoz faslida jala yomgʻirlari va momaqaldiroqlar tez-tez kuzatiladi[1].

Bahor qisqa, salqin va quruq boʻlib, odatda aprel oyining ikkinchi yarmida boshlanadi. Bu davrda sovuq havoning qaytishi tez-tez uchrab, qorning erishini sekinlashtiradi. May oyigacha sovuq urish holatlari kuzatilishi mumkin.

Yoz issiq va quruq boʻlib, asosan janubi-gʻarbiy shamollar hukmronlik qiladi. Yogʻingarchilik kam kuzatiladi, biroq baʼzan kuchli jala shaklida yogʻadi. Iyun oyining oʻrtacha harorati 18–20 °C ni tashkil etadi, mutlaq maksimum harorat esa 38–40 °C ga yetadi.

Yogʻingarchilikning eng koʻp qismi kuz boshiga toʻgʻri keladi. Kuz fasli koʻpincha bulutli va yomgʻirli boʻladi. Sentyabr oyining ikkinchi yarmida sovuq urishi mumkin, oktyabr oyining birinchi oʻn kunligida esa havo harorati +5 °C dan pastga tushadi. Birinchi qor odatda oktyabr oxirida yogʻadi.

Qish uzoq va sovuq kechadi. Yanvar oyining oʻrtacha harorati −17–18 °C ni tashkil etadi. Shimoliy-sharqqa, Sibirning shimoliy qismiga tomon harakatlanuvchi siklonlar sababli tez-tez qor boʻronlari yuz beradi[1].

Oʻsimlik va hayvonot dunyosi

Milliy bogʻ hududi oʻrmon-dasht va dasht tabiiy zonalari chegarasida joylashgan. Oʻsimlik qoplami juda xilma-xil boʻlib, mintaqaning landshaft xususiyatlari bilan chambarchas bogʻliq. Bu yerda oʻrmon, dasht va oʻtloq oʻsimliklari tarqalgan[1].

Oʻrmonlar orasidagi ochiq maydonlar va daryo vodiylari asosan boshoqli oʻsimliklar bilan qoplangan. Togʻ etaklarida esa qalin qaragʻay oʻrmonlari oʻsadi.

Koʻkshetov davlat milliy tabiiy bogʻining hayvonot dunyosi ham boy hisoblanadi. Umurtqali hayvonlarning 282 turi qayd etilgan. Shundan:

  • sutemizuvchilar — 47 tur;
  • qushlar — 216 tur;
  • sudralib yuruvchilar — 7 tur;
  • baliqlar — 12 tur[3].

Hudud faunasi uchun los, elik, boʻrsiq, tulki, boʻri, oʻrmon suvsari, olmaxon, quyon va kaklik xos hisoblanadi.

Tabiat yodgorliklari

Milliy bogʻ hududida respublika ahamiyatiga ega boʻlgan 13 ta tabiat yodgorligi mavjud:

  • Yashil burun;
  • Smolnaya tepaligi;
  • „Strekach“ tepaligi;
  • Malinali burun;
  • „Yongʻinchi“ tepaligi;
  • „Ikki aka-uka“ tepaligi;
  • Oʻtkir tepalik;
  • Gʻorli sharshara;
  • Yorilgan tepalik;
  • Imantov koʻlidagi orol („Qozoq oroli“);
  • „Kuzatuv“ tepaligi;
  • „Qozoncha“ tepaligi;
  • Relikt oʻrmon massivi[4].

Adabiyotlar

  • А.Казбеков; К.Сагадиев. Национальный природный парк «Кокшетау» — Изд-во «Кокше-Полиграфия», 2002 г. — 160 с. — ISBN 5-7667-9325-1.

Manbalar

  1. ↑ 1,0 1,1 1,2 1,3 Аятхан М., Тлеуова Ж. О., Дуйсембай А., Жолтай Ж., Сермахан А. Анализ состава почвы государственного национального природного парка «Кокшетау» // Вестник Омского регионального института : журнал. — Омск, 2018. — № 2. — С. 114—118. — ISSN 2305-6827. Архивировано 9 noyabr 2022 года.
  2. ↑ „Государственный национальный природный парк «Кокшетау»“ (ru). Интерактивная карта общественного экологического мониторинга. 2021-yil 21-aprelda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2021-yil 27-mart.
  3. ↑ „О городе Кокшетау“ (ru). Кокшетауский государственный университет. 2020-yil 23-fevralda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2021-yil 27-mart.
  4. ↑ Дамир Байманов. „Назначен гендиректор нацпарка «Кокшетау»“ (ru). МИА «Казинформ» (2019-yil 26-fevral). 2019-yil 2-martda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2021-yil 27-mart.

Havolalar

"https://ziyosfera.uz/index.php?title=Koʻkchatov_milliy_bogʻi&oldid=553964" dan olindi