Kontent qismiga oʻtish
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦

Polinevrit: Versiyalar orasidagi farq

ZiyoSfera, erkin ensiklopediya
Oʻzbekiston Milliy Ensiklopediyasi (OʻZME) loyihasidan 100% asl holatida import qilindi.
Oʻzbek imlo, tinish belgilari, ichki havolalar va turkumlar tuzatildi
{{Kasallik2|image=Vasculitic_neuropathy_-_plastics_-_intermed_mag.jpg|DiseasesDB=9850|MedlinePlus=000593|MeSH=D010523|tagyozuv=Vaskulyitdagi polinevritning mikrofotografisi. [[ https://en.wikipedia.org/wiki/Toluidine_blue_stain |Toluidin ko'ki ]] bilan to'ldirilgan.}}
{{Kasallik2|image=Vasculitic_neuropathy_-_plastics_-_intermed_mag.jpg|DiseasesDB=9850|MedlinePlus=000593|MeSH=D010523|tagyozuv=Vaskulyitdagi polinevritning mikrofotografisi. [[ https://en.wikipedia.org/wiki/Toluidine_blue_stain |Toluidin koʻki ]] bilan toʻldirilgan.}}
'''Polinevrit''' ( {{Lang-grc|πολύ-}} - koʻp, lot {{Lang-la|nervus}} - nerv) - [[Nevrit|neyropatiyaning]] bir turi, [[Infeksiya|infektsiya]] fonida rivojlanadigan [[nerv]] magistrallarining ko'p yallig'lanishi (zararlanishi). Qo‘l va oyoqlardagi ko‘p nerv tolalarining simmetrik holda zararlanishi.  [[periferik asab tizimi|Periferik asab tizimining]] kasalliklariga ishora qiladi. Yuqumli kasalliklar ( [[moxov]], [[brutsellyoz]], [[Zaxm|sifiliz]] va boshqalar), [[Autoimmun kasalliklar|Auotoimmun]] yoki allergik jarayonlar, tanadagi umumiy infektsiya ( [[skarlatina]], [[suvchechak]], [[Surunkali tonzillit|tonzillit]] va boshqalar), yuqumli-toksik ta'sirlar ( [[botulizm]], [[difteriya]] ) tufayli yuzaga keladi<ref>{{Veb manbasi|url=https://studfile.net/preview/6802347/page:13/|sarlavha=Заболевания периферической нервной системы (полиневриты, полинейропатии)|sana=2020|nashriyot=Файловый архив студента|kirish sanasi=2021-07-01|arxivsana=2021-07-09|arxivurl=https://web.archive.org/web/20210709183403/https://studfile.net/preview/6802347/page:13/}}</ref>{{Sfn|БМЭ|1988}}.
'''Polinevrit''' ( {{Lang-grc|πολύ-}} - koʻp, lot {{Lang-la|nervus}} - nerv) — [[Nevrit|neyropatiyaning]] bir turi, [[Infeksiya|infektsiya]] fonida rivojlanadigan [[nerv]] magistrallarining koʻp yalligʻlanishi (zararlanishi). Qoʻl va oyoqlardagi koʻp nerv tolalarining simmetrik holda zararlanishi.  [[periferik asab tizimi|Periferik asab tizimining]] kasalliklariga ishora qiladi. Yuqumli kasalliklar ( [[moxov]], [[brutsellyoz]], [[Zaxm|sifiliz]] va boshqalar), [[Autoimmun kasalliklar|Auotoimmun]] yoki allergik jarayonlar, tanadagi umumiy infektsiya ( [[skarlatina]], [[suvchechak]], [[Surunkali tonzillit|tonzillit]] va boshqalar), yuqumli-toksik taʼsirlar ( [[botulizm]], [[difteriya]] ) tufayli yuzaga keladi<ref>{{Veb manbasi|url=https://studfile.net/preview/6802347/page:13/|sarlavha=Заболевания периферической нервной системы (полиневриты, полинейропатии)|sana=2020|nashriyot=Файловый архив студента|kirish sanasi=2021-07-01|arxivsana=2021-07-09|arxivurl=https://web.archive.org/web/20210709183403/https://studfile.net/preview/6802347/page:13/}}</ref>{{Sfn|БМЭ|1988}}.


Kasallik bemorning qoʻl va oyoq panjalarida chumoli yurgan kabi jimirlash sezishidan boshlanadi, keyinchalik issiqda qoʻl-oyoq muzlab ogʻriydi, uvushadi. Kasallik zoʻraya borgani sari bemorning oyogʻi darmonsizlanib, yurishi qiyinlashadi va qoʻlida hech narsa tuta olmay qoladi. Oyoq, qoʻl muskullari nimjonlanib, oza boshlaydi, sezishi buziladi.
Kasallik bemorning qoʻl va oyoq panjalarida chumoli yurgan kabi jimirlash sezishidan boshlanadi, keyinchalik issiqda qoʻl-oyoq muzlab ogʻriydi, uvushadi. Kasallik zoʻraya borgani sari bemorning oyogʻi darmonsizlanib, yurishi qiyinlashadi va qoʻlida hech narsa tuta olmay qoladi. Oyoq, qoʻl muskullari nimjonlanib, oza boshlaydi, sezishi buziladi.
=== Sabablari ===
=== Sabablari ===


Polinevritlar, asosan, [[Alkogolizm|alkogol]], [[simob]], [[Qoʻrgʻoshin|qo‘rg‘oshin]], [[Margimush|mishyak]], ba’zi [[antibiotiklar]], [[sulfanilamidlar]], [[meprobamat]], izoniazid bilan uzoq vaqt davolanishdan keyin ham kelib chiqadi. Turli virusli va bakteriyali kasalliklar, ichki kasalliklar (jigar, buyrak, oshqozon osti bezi), ichki sekretsiya bezlari kasalliklari (diabet, gipotireoz)dan hamda ba’zi zardob va [[vaksinalar]] yuborilgandan keyin ham paydo bo‘ladi.
Polinevritlar, asosan, [[Alkogolizm|alkogol]], [[simob]], [[Qoʻrgʻoshin|qoʻrgʻoshin]], [[Margimush|mishyak]], baʼzi [[antibiotiklar]], [[sulfanilamidlar]], [[meprobamat]], izoniazid bilan uzoq vaqt davolanishdan keyin ham kelib chiqadi. Turli virusli va bakteriyali kasalliklar, ichki kasalliklar (jigar, buyrak, oshqozon osti bezi), ichki sekretsiya bezlari kasalliklari (diabet, gipotireoz)dan hamda baʼzi zardob va [[vaksinalar]] yuborilgandan keyin ham paydo boʻladi.


== Difteriya polinevriti ==
== Difteriya polinevriti ==


[[Difteriya|Difteriyaning]] o‘tkir belgilaridan 2—3 haftadan keyin asab tizimida zararlanish belgilari namoyon bo‘ladi. Difteriyadagi polinevritda periferik asab tolalarining zararlanishi chegaralangan mononevrit yoki tarqalgan polinevritlar kabi kechadi. Polinevritning rivojlanishida difteriya kasalligidan yaxshi davolanmagan yoki juda og‘ir turi sabab bo‘ladi. Difteriyadagi polinevritda periferik asab tolalarining zararlanishi bilan birga kalla bosh miya nervlari (III—IV—VII—X juftlar) ham zararlanadi. Bemor dimog‘i bilan manqalanib gapiradi, yutinishi buziladi, suyuq ovqat burundan qaytib tushadi. Bemor yaqindan yomon ko‘radi, ko‘rishi xiralashadi, [[pay]] va Axill reflekslari susayadi, ataksiya, qo‘l va oyoq panjalarida paresteziya, kuchsiz og‘riq, sezgining kamayishi (og‘riq, harorat, taktil hamda bo‘g‘im — mushak sezgisining gipesteziyasi) distal qismlarda bo‘ladi. [[Adashgan nerv|Sayyor nervni]] ikki tomonlama zararlansa, [[afoniya]], nafas olish o‘zgaradi, yurakda o‘zgarishlar, [[taxikardiya]] yuzaga keladi. Natijada, yutinish buzilib og‘ir aspiratsiyali [[Zotiljam|zotiljamga]] olib keladi.
[[Difteriya|Difteriyaning]] oʻtkir belgilaridan 2—3 haftadan keyin asab tizimida zararlanish belgilari namoyon boʻladi. Difteriyadagi polinevritda periferik asab tolalarining zararlanishi chegaralangan mononevrit yoki tarqalgan polinevritlar kabi kechadi. Polinevritning rivojlanishida difteriya kasalligidan yaxshi davolanmagan yoki juda ogʻir turi sabab boʻladi. Difteriyadagi polinevritda periferik asab tolalarining zararlanishi bilan birga kalla bosh miya nervlari (III—IV—VII—X juftlar) ham zararlanadi. Bemor dimogʻi bilan manqalanib gapiradi, yutinishi buziladi, suyuq ovqat burundan qaytib tushadi. Bemor yaqindan yomon koʻradi, koʻrishi xiralashadi, [[pay]] va Axill reflekslari susayadi, ataksiya, qoʻl va oyoq panjalarida paresteziya, kuchsiz ogʻriq, sezgining kamayishi (ogʻriq, harorat, taktil hamda boʻgʻim — mushak sezgisining gipesteziyasi) distal qismlarda boʻladi. [[Adashgan nerv|Sayyor nervni]] ikki tomonlama zararlansa, [[afoniya]], nafas olish oʻzgaradi, yurakda oʻzgarishlar, [[taxikardiya]] yuzaga keladi. Natijada, yutinish buzilib ogʻir aspiratsiyali [[Zotiljam|zotiljamga]] olib keladi.


=== Davosi ===
=== Davosi ===


Difteriya polinevritda birinchi belgilar boshlangandan difteriyaga qarshi [[Antitoksinlar|antitoksin]] zardobidan 15000 TB dan 25000 TB gacha Bezredko usuli bo‘yicha mushak orasiga yuboriladi. Zardob yuborishdan 0,1 ml zardob teri orasiga yuboriladi. 30 daqiqadan keyin yana 0,2 ml, qolgan dozani 1 soatdan keyin yuboriladi. Kasallik qaytish davrida esa organizmning umumiy quvvatini oshirish maqsadida guruhi vitaminlar B, ATF, [[kokarboksilaza]] beriladi. Asab-mushak o‘tkazuvchanligini yaxshilash maqsadida galantamin, prozerin, oksazil beriladi. Bulardan tashqari fizioterapiya muolajalari, [[Massaj|uqalash]], falajlangan mushaklarga [[Parafin bilan davolash|parafin]] va [[Balchiq bilan davolash|balchiq]] hamda shifobaxsh badantarbiya mashqlari tavsiya etiladi.
Difteriya polinevritda birinchi belgilar boshlangandan difteriyaga qarshi [[Antitoksinlar|antitoksin]] zardobidan 15000 TB dan 25000 TB gacha Bezredko usuli boʻyicha mushak orasiga yuboriladi. Zardob yuborishdan 0,1 ml zardob teri orasiga yuboriladi. 30 daqiqadan keyin yana 0,2 ml, qolgan dozani 1 soatdan keyin yuboriladi. Kasallik qaytish davrida esa organizmning umumiy quvvatini oshirish maqsadida guruhi vitaminlar B, ATF, [[kokarboksilaza]] beriladi. Asab-mushak oʻtkazuvchanligini yaxshilash maqsadida galantamin, prozerin, oksazil beriladi. Bulardan tashqari fizioterapiya muolajalari, [[Massaj|uqalash]], falajlangan mushaklarga [[Parafin bilan davolash|parafin]] va [[Balchiq bilan davolash|balchiq]] hamda shifobaxsh badantarbiya mashqlari tavsiya etiladi.


=== Parvarish qilish ===
=== Parvarish qilish ===


Difteriya polinevritida yutinish buzilganligi sababli bemor o‘z vaqtida ovqatlana olmaydi. Buning uchun bemorni ovqatlanayotganda suyuq ovqatlar nafas yo‘llariga o‘tib ketmasligini ta’minlash, agar yutinishning iloji bo‘lmasa, bemorni zond orqali ovqatlantirish talab etiladi.
Difteriya polinevritida yutinish buzilganligi sababli bemor oʻz vaqtida ovqatlana olmaydi. Buning uchun bemorni ovqatlanayotganda suyuq ovqatlar nafas yoʻllariga oʻtib ketmasligini taʼminlash, agar yutinishning iloji boʻlmasa, bemorni zond orqali ovqatlantirish talab etiladi.


== Alkogol polinevriti ==
== Alkogol polinevriti ==
=== Sabablari ===
=== Sabablari ===


Surunkali ichkilik ichish ta’siridan organizmning zaharlanib borishi natijasida bu kasallik avj ola boshlaydi.Alkogol polinevritni rivojlanishida vitamin B1 almashinuvining buzilishi ham katta ahamiyatga ega.  
Surunkali ichkilik ichish taʼsiridan organizmning zaharlanib borishi natijasida bu kasallik avj ola boshlaydi.Alkogol polinevritni rivojlanishida vitamin B1 almashinuvining buzilishi ham katta ahamiyatga ega.  


=== Klinik manzarasi ===
=== Klinik manzarasi ===


Bemorlar kechayu kunduz qattiq chidamsiz og‘riqdan shikoyat qiladilar. Kasallik asta-sekin avj olib, avval bemorning oyoqlari tez charchab qoladi. Boldir suyaklari og‘rib, oyoq barmoqlari tortishib turadi. Bu og‘riqlar nerv ustunlar bosib ko‘rilganda zo‘rayadi. Qo‘loyoqlarning distal qismlarida —parezlar boshlanadi. Pay va periostal reflekslar oshgan, mushaklar tonusi pasaygan, mushak-bo‘g‘im sezgisi pasaygan yoki yo‘qolgan bo‘ladi. Sezgi sohasida qo‘l va oyoqning distal qismlarida qo‘llarda «qo‘lqopsimon», oyoqlarda esa «paypoqsimon» sezgi kamayadi. Shu joylarda vegetativ o‘zgarishlar (qo‘l va oyoq terisi rangi va haroratining me’yori buzilgan, ko‘p [[terlash]], [[shish]]) bo‘ladi.
Bemorlar kechayu kunduz qattiq chidamsiz ogʻriqdan shikoyat qiladilar. Kasallik asta-sekin avj olib, avval bemorning oyoqlari tez charchab qoladi. Boldir suyaklari ogʻrib, oyoq barmoqlari tortishib turadi. Bu ogʻriqlar nerv ustunlar bosib koʻrilganda zoʻrayadi. Qoʻloyoqlarning distal qismlarida —parezlar boshlanadi. Pay va periostal reflekslar oshgan, mushaklar tonusi pasaygan, mushak-boʻgʻim sezgisi pasaygan yoki yoʻqolgan boʻladi. Sezgi sohasida qoʻl va oyoqning distal qismlarida qoʻllarda «qoʻlqopsimon», oyoqlarda esa «paypoqsimon» sezgi kamayadi. Shu joylarda vegetativ oʻzgarishlar (qoʻl va oyoq terisi rangi va haroratining meʼyori buzilgan, koʻp [[terlash]], [[shish]]) boʻladi.


=== Davosi ===
=== Davosi ===


Alkogol ichimlik ichishni to‘xtatish lozim. Bemorni tinch joyga yotqizib, organizmni zaharli moddalardan tozalash kerak. Buning uchun gemodez, reopoliglukin, 0,9 % natriy xlor, 5 % glukoza, Ringer eritmasi va boshqa suyuqliklardan tomir ichiga quyish; dimedrol, tavegil, suprastin, pipolfen, diazolin; B guruh vitaminlar, og‘riqqa qarshi dorilar, nikotin va askorbin kislotasi, kasallikning tuzalish davrida fizioterapiya muolajalari tavsiya etiladi.
Alkogol ichimlik ichishni toʻxtatish lozim. Bemorni tinch joyga yotqizib, organizmni zaharli moddalardan tozalash kerak. Buning uchun gemodez, reopoliglukin, 0,9 % natriy xlor, 5 % glukoza, Ringer eritmasi va boshqa suyuqliklardan tomir ichiga quyish; dimedrol, tavegil, suprastin, pipolfen, diazolin; B guruh vitaminlar, ogʻriqqa qarshi dorilar, nikotin va askorbin kislotasi, kasallikning tuzalish davrida fizioterapiya muolajalari tavsiya etiladi.


== Diabet polinevriti ==
== Diabet polinevriti ==
Diabet polinevropatiyasida asab tolalarining yallig‘lanishi bo‘lmaydi, balki zaharlanish hollari yuz beradi. Shuning uchun [[polinevropatiya]] deb ataladi.
Diabet polinevropatiyasida asab tolalarining yalligʻlanishi boʻlmaydi, balki zaharlanish hollari yuz beradi. Shuning uchun [[polinevropatiya]] deb ataladi.


=== Sabablari ===
=== Sabablari ===
Polinevritning bu turi qandli diabet bilan og‘rigan bemorlarda uchraydi. Polinevrit qand kasalligi boshlangandan so‘ng bir necha yil o‘tgach yuzaga chiqishi mumkin. Polinevrit alomati qand kasalligi bilan og‘rigan bemorlarning deyarli yarmida kuzatiladi. Kasallik rivojlanishida moddalar almashinuvining buzilishi tufayli asab tolalaridagi degenerativ va metabolik o‘zgarishlar muhim o‘rin tutadi.  
Polinevritning bu turi qandli diabet bilan ogʻrigan bemorlarda uchraydi. Polinevrit qand kasalligi boshlangandan soʻng bir necha yil oʻtgach yuzaga chiqishi mumkin. Polinevrit alomati qand kasalligi bilan ogʻrigan bemorlarning deyarli yarmida kuzatiladi. Kasallik rivojlanishida moddalar almashinuvining buzilishi tufayli asab tolalaridagi degenerativ va metabolik oʻzgarishlar muhim oʻrin tutadi.  


=== Klinik manzarasi ===
=== Klinik manzarasi ===
Ba’zi bemorlar oyoqlarining uvishishidan, bijirlashidan shikoyat qiladi, lekin [[parez]]-paralichlar bo‘lmaydi, sezgi buzilgan bo‘ladi, reflekslar chaqirilmaydi. Bu bemorlarda hamma vaqt ko‘z nervining zararlanish belgilari kuzatiladi. Polinevritning klinik kechishiga qarab, ularning bir necha turlari tafovut qilinadi. Kasallikning birinchi turida vibratsiya sezgisi va Axill refleksi yo‘qoladi. Bu hol ko‘p yillar davom etishi mumkin. Ko‘pincha son, quymich, tirsak, oraliq nervlari, bosh miya
Baʼzi bemorlar oyoqlarining uvishishidan, bijirlashidan shikoyat qiladi, lekin [[parez]]-paralichlar boʻlmaydi, sezgi buzilgan boʻladi, reflekslar chaqirilmaydi. Bu bemorlarda hamma vaqt koʻz nervining zararlanish belgilari kuzatiladi. Polinevritning klinik kechishiga qarab, ularning bir necha turlari tafovut qilinadi. Kasallikning birinchi turida vibratsiya sezgisi va Axill refleksi yoʻqoladi. Bu hol koʻp yillar davom etishi mumkin. Koʻpincha son, quymich, tirsak, oraliq nervlari, bosh miya


nervlaridan III—V juft kbm nervlari yallig‘lanadi. Shu nervlar ta’minlaydigan mushaklarda qattiq og‘riq paydo bo‘ladi va shu sohalarda sezuvchanlik yo‘qolib, falajlik yuz beradi. Boshqa turida esa oyoq-qo‘llardagi juda ko‘p nervlar yallig‘lanishi tufayli falajlik paydo bo‘lib, shu sohalarda  sezgi yo‘qoladi. Og‘riqlar issiq va sovuq ta’sirida avj oladi. Ko‘pincha vegetativ asab buzilishi tufayli bemor terisining ayrim sohalari qora rangga kirib, shu yerlarda chidab bo‘lmaydigan og‘riq paydo bo‘ladi. Juda ko‘p hollarda shu sohalar qattiq qichishadi.
nervlaridan III—V juft kbm nervlari yalligʻlanadi. Shu nervlar taʼminlaydigan mushaklarda qattiq ogʻriq paydo boʻladi va shu sohalarda sezuvchanlik yoʻqolib, falajlik yuz beradi. Boshqa turida esa oyoq-qoʻllardagi juda koʻp nervlar yalligʻlanishi tufayli falajlik paydo boʻlib, shu sohalarda  sezgi yoʻqoladi. Ogʻriqlar issiq va sovuq taʼsirida avj oladi. Koʻpincha vegetativ asab buzilishi tufayli bemor terisining ayrim sohalari qora rangga kirib, shu yerlarda chidab boʻlmaydigan ogʻriq paydo boʻladi. Juda koʻp hollarda shu sohalar qattiq qichishadi.


=== Davosi ===
=== Davosi ===

2026-yil 21-noyabr, 00:53 dagi (joriy) koʻrinishi

Polinevrit
Vasculitic neuropathy - plastics - intermed mag
Vaskulyitdagi polinevritning mikrofotografisi. [[ https://en.wikipedia.org/wiki/Toluidine_blue_stain |Toluidin koʻki ]] bilan toʻldirilgan.
 
Klassifikatsiyasi va tashqi linklar
DiseasesDB 9850
MedlinePlus 000593
MeSH D010523

Polinevrit ( qadimgi yunoncha: πολύ- - koʻp, lot lotincha: nervus - nerv) — neyropatiyaning bir turi, infektsiya fonida rivojlanadigan nerv magistrallarining koʻp yalligʻlanishi (zararlanishi). Qoʻl va oyoqlardagi koʻp nerv tolalarining simmetrik holda zararlanishi. Periferik asab tizimining kasalliklariga ishora qiladi. Yuqumli kasalliklar ( moxov, brutsellyoz, sifiliz va boshqalar), Auotoimmun yoki allergik jarayonlar, tanadagi umumiy infektsiya ( skarlatina, suvchechak, tonzillit va boshqalar), yuqumli-toksik taʼsirlar ( botulizm, difteriya ) tufayli yuzaga keladi[1][2].

Kasallik bemorning qoʻl va oyoq panjalarida chumoli yurgan kabi jimirlash sezishidan boshlanadi, keyinchalik issiqda qoʻl-oyoq muzlab ogʻriydi, uvushadi. Kasallik zoʻraya borgani sari bemorning oyogʻi darmonsizlanib, yurishi qiyinlashadi va qoʻlida hech narsa tuta olmay qoladi. Oyoq, qoʻl muskullari nimjonlanib, oza boshlaydi, sezishi buziladi.

Davo, asosan, kasallik sababiga karshi qaratiladi. P.ning oʻtkir davrida oʻrinda yotib davolanish kerak. Dori-darmonlardan tashqari, fizioterapevtik muolajalar, davo fizkulturasi buyuriladi, surunkali xilida esa kurortlarda davolanish tavsiya etiladi. Yuqumli va moddalar almashinuvining buzilishi bilan kechadigan kasalliklarni oʻz vaqtida davolab, P.ning oldini olish mumkin[3].

Polinevritlar, asosan, alkogol, simob, qoʻrgʻoshin, mishyak, baʼzi antibiotiklar, sulfanilamidlar, meprobamat, izoniazid bilan uzoq vaqt davolanishdan keyin ham kelib chiqadi. Turli virusli va bakteriyali kasalliklar, ichki kasalliklar (jigar, buyrak, oshqozon osti bezi), ichki sekretsiya bezlari kasalliklari (diabet, gipotireoz)dan hamda baʼzi zardob va vaksinalar yuborilgandan keyin ham paydo boʻladi.

Difteriya polinevriti

[tahrir | manbasini tahrirlash]

Difteriyaning oʻtkir belgilaridan 2—3 haftadan keyin asab tizimida zararlanish belgilari namoyon boʻladi. Difteriyadagi polinevritda periferik asab tolalarining zararlanishi chegaralangan mononevrit yoki tarqalgan polinevritlar kabi kechadi. Polinevritning rivojlanishida difteriya kasalligidan yaxshi davolanmagan yoki juda ogʻir turi sabab boʻladi. Difteriyadagi polinevritda periferik asab tolalarining zararlanishi bilan birga kalla bosh miya nervlari (III—IV—VII—X juftlar) ham zararlanadi. Bemor dimogʻi bilan manqalanib gapiradi, yutinishi buziladi, suyuq ovqat burundan qaytib tushadi. Bemor yaqindan yomon koʻradi, koʻrishi xiralashadi, pay va Axill reflekslari susayadi, ataksiya, qoʻl va oyoq panjalarida paresteziya, kuchsiz ogʻriq, sezgining kamayishi (ogʻriq, harorat, taktil hamda boʻgʻim — mushak sezgisining gipesteziyasi) distal qismlarda boʻladi. Sayyor nervni ikki tomonlama zararlansa, afoniya, nafas olish oʻzgaradi, yurakda oʻzgarishlar, taxikardiya yuzaga keladi. Natijada, yutinish buzilib ogʻir aspiratsiyali zotiljamga olib keladi.

Difteriya polinevritda birinchi belgilar boshlangandan difteriyaga qarshi antitoksin zardobidan 15000 TB dan 25000 TB gacha Bezredko usuli boʻyicha mushak orasiga yuboriladi. Zardob yuborishdan 0,1 ml zardob teri orasiga yuboriladi. 30 daqiqadan keyin yana 0,2 ml, qolgan dozani 1 soatdan keyin yuboriladi. Kasallik qaytish davrida esa organizmning umumiy quvvatini oshirish maqsadida guruhi vitaminlar B, ATF, kokarboksilaza beriladi. Asab-mushak oʻtkazuvchanligini yaxshilash maqsadida galantamin, prozerin, oksazil beriladi. Bulardan tashqari fizioterapiya muolajalari, uqalash, falajlangan mushaklarga parafin va balchiq hamda shifobaxsh badantarbiya mashqlari tavsiya etiladi.

Parvarish qilish

[tahrir | manbasini tahrirlash]

Difteriya polinevritida yutinish buzilganligi sababli bemor oʻz vaqtida ovqatlana olmaydi. Buning uchun bemorni ovqatlanayotganda suyuq ovqatlar nafas yoʻllariga oʻtib ketmasligini taʼminlash, agar yutinishning iloji boʻlmasa, bemorni zond orqali ovqatlantirish talab etiladi.

Alkogol polinevriti

[tahrir | manbasini tahrirlash]

Surunkali ichkilik ichish taʼsiridan organizmning zaharlanib borishi natijasida bu kasallik avj ola boshlaydi.Alkogol polinevritni rivojlanishida vitamin B1 almashinuvining buzilishi ham katta ahamiyatga ega.

Klinik manzarasi

[tahrir | manbasini tahrirlash]

Bemorlar kechayu kunduz qattiq chidamsiz ogʻriqdan shikoyat qiladilar. Kasallik asta-sekin avj olib, avval bemorning oyoqlari tez charchab qoladi. Boldir suyaklari ogʻrib, oyoq barmoqlari tortishib turadi. Bu ogʻriqlar nerv ustunlar bosib koʻrilganda zoʻrayadi. Qoʻloyoqlarning distal qismlarida —parezlar boshlanadi. Pay va periostal reflekslar oshgan, mushaklar tonusi pasaygan, mushak-boʻgʻim sezgisi pasaygan yoki yoʻqolgan boʻladi. Sezgi sohasida qoʻl va oyoqning distal qismlarida qoʻllarda «qoʻlqopsimon», oyoqlarda esa «paypoqsimon» sezgi kamayadi. Shu joylarda vegetativ oʻzgarishlar (qoʻl va oyoq terisi rangi va haroratining meʼyori buzilgan, koʻp terlash, shish) boʻladi.

Alkogol ichimlik ichishni toʻxtatish lozim. Bemorni tinch joyga yotqizib, organizmni zaharli moddalardan tozalash kerak. Buning uchun gemodez, reopoliglukin, 0,9 % natriy xlor, 5 % glukoza, Ringer eritmasi va boshqa suyuqliklardan tomir ichiga quyish; dimedrol, tavegil, suprastin, pipolfen, diazolin; B guruh vitaminlar, ogʻriqqa qarshi dorilar, nikotin va askorbin kislotasi, kasallikning tuzalish davrida fizioterapiya muolajalari tavsiya etiladi.

Diabet polinevriti

[tahrir | manbasini tahrirlash]

Diabet polinevropatiyasida asab tolalarining yalligʻlanishi boʻlmaydi, balki zaharlanish hollari yuz beradi. Shuning uchun polinevropatiya deb ataladi.

Polinevritning bu turi qandli diabet bilan ogʻrigan bemorlarda uchraydi. Polinevrit qand kasalligi boshlangandan soʻng bir necha yil oʻtgach yuzaga chiqishi mumkin. Polinevrit alomati qand kasalligi bilan ogʻrigan bemorlarning deyarli yarmida kuzatiladi. Kasallik rivojlanishida moddalar almashinuvining buzilishi tufayli asab tolalaridagi degenerativ va metabolik oʻzgarishlar muhim oʻrin tutadi.

Klinik manzarasi

[tahrir | manbasini tahrirlash]

Baʼzi bemorlar oyoqlarining uvishishidan, bijirlashidan shikoyat qiladi, lekin parez-paralichlar boʻlmaydi, sezgi buzilgan boʻladi, reflekslar chaqirilmaydi. Bu bemorlarda hamma vaqt koʻz nervining zararlanish belgilari kuzatiladi. Polinevritning klinik kechishiga qarab, ularning bir necha turlari tafovut qilinadi. Kasallikning birinchi turida vibratsiya sezgisi va Axill refleksi yoʻqoladi. Bu hol koʻp yillar davom etishi mumkin. Koʻpincha son, quymich, tirsak, oraliq nervlari, bosh miya

nervlaridan III—V juft kbm nervlari yalligʻlanadi. Shu nervlar taʼminlaydigan mushaklarda qattiq ogʻriq paydo boʻladi va shu sohalarda sezuvchanlik yoʻqolib, falajlik yuz beradi. Boshqa turida esa oyoq-qoʻllardagi juda koʻp nervlar yalligʻlanishi tufayli falajlik paydo boʻlib, shu sohalarda sezgi yoʻqoladi. Ogʻriqlar issiq va sovuq taʼsirida avj oladi. Koʻpincha vegetativ asab buzilishi tufayli bemor terisining ayrim sohalari qora rangga kirib, shu yerlarda chidab boʻlmaydigan ogʻriq paydo boʻladi. Juda koʻp hollarda shu sohalar qattiq qichishadi.

Polinevritning bu turida diabetni davolash bilan birga organizmning umumiy quvvatini oshiradigan dorilar buyuriladi. Bu dorilardan Dialipon— 300 kuniga 600 mg dan 4 oy davomida ichiriladi, instenon, eufillin, etamivin, geksobendin tavsiya etiladi[4].

  1. ↑ „Заболевания периферической нервной системы (полиневриты, полинейропатии)“. Файловый архив студента (2020). 2021-yil 9-iyulda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2021-yil 1-iyul.
  2. ↑ БМЭ 1988.
  3. ↑ OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
  4. ↑ X. Q. Shodmonov, X. Sh. Eshmurodov O. T. Tursunova. ASAB VA RUHIY KASALLIKLAR. «Bilim» nashriyoti, 2004.