Muhammad ibn Ahmad ash-Shayboniy
Muhammad ibn Ahmad ash-Shayboniy (arabcha: محمد بن أحمد الشيباني) 898–899-yillarda Diyor Bakrning yarim mustaqil hukmdori boʻlgan, shundan soʻng u Abbosiylar xalifaligi tomonidan taxtdan agʻdarilgan.
Muhammad Ahmad ibn Iso ash-Shayboniyning oʻgʻli va Iso ibn ash-Shayx ash-Shayboniyning nabirasi edi. „Samarradagi anarxiya“ voqealaridan keyin Abbosiylar xalifaligining zaiflashuvidan foydalanib, Iso va Ahmad Jaziradagi Diyor Bakrning amalda mustaqil hukmdorlari sifatida oʻrnatilishdi. Ahmad, shuningdek, oʻz hokimiyatini janubiy Armanistongacha kengaytirishga muvaffaq boʻldi va qisqa vaqt davomida Mosul ustidan ham nazorat oʻrnatdi, biroq xalifa Al-Mutazid uni shahardan chiqarib yubordi va 893-yilda Abbosiylar hukmronligini tan olishga majbur qildi. Ahmad Diyor Bakr va Armanistondagi yutuqlari ustidan nazoratni saqlab qoldi, biroq shundan keyin xalifani rozi qilishga va unga sodiq koʻrinishga ehtiyotkorlik bilan harakat qildi[1][2].
Ahmad 898-yilda vafot etganida, Muhammad Diyor Bakrda uning oʻrnini egalladi, biroq al-Mutazid endi butun Jazirani bevosita xalifalik nazoratiga boʻysundirishni yakunlashga qaror qilgan edi. 899-yilda u Muhammadga qarshi yurish qilib, uni poytaxti Diyorbakirda aprel/maydan iyungacha qamal qildi, shunda Muhammad oʻzi va tarafdorlari uchun afv evaziga taslim boʻldi[2][3]. Xalifa Muhammadga yaxshi muomala qildi va Jazira hokimi sifatida oʻzining oʻgʻlini, Ali al-Muktafiyni tayinlagach, asir amirni oʻzi bilan birga Bagʻdodga olib ketdi. U yerda Muhammadga Tohiriylar davlatining sobiq saroyi yashash uchun berildi. Biroq 900-yil yanvarda vazir Ubaydulloh ibn Sulaymon Muhammad qochishni rejalashtirayotganini bilib qoldi va u hibsga olindi. Shundan keyin uning taqdiri haqida boshqa hech narsa maʼlum emas[2][3].
Muhammadga nisbat berilgan maʼlum yodgorliklardan biri – Mayyafariqin bosh masjidining minorasi – hozirgacha saqlanib qolgan[3].
Adabiyotlar
Manbalar
- Canard, Marius (1978). "ʿĪsā b. al-S̲h̲ayk̲h̲". in van Donzel, E.. Encyclopaedia of Islam. Volume IV: Iran–Kha (2nd nashri). Leiden: E. J. Brill. 88–91 b. OCLC 758278456. http://referenceworks.brillonline.com/entries/encyclopaedia-of-islam-2/isa-b-al-shaykh-SIM_3601.
- Kennedy, Hugh N.. The Prophet and the Age of the Caliphates: The Islamic Near East from the 6th to the 11th Century, Second, Harlow, UK: Pearson Education Ltd., 2004. ISBN 0-582-40525-4.