Kontent qismiga oʻtish
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦

Muhammad al-Boqir: Versiyalar orasidagi farq

ZiyoSfera, erkin ensiklopediya
Oʻzbekcha Vikipediyadan (UzWiki) 100% asl holatida import qilindi.
Oʻzbek imlo, tinish belgilari, ichki havolalar va turkumlar tuzatildi
| death_date        = {{circa|732}}
| death_date        = {{circa|732}}
| death_place        = {{vafotJoyi|Madina}}, Umaviylar xalifaligi
| death_place        = {{vafotJoyi|Madina}}, Umaviylar xalifaligi
| death_cause        = Zaharlanish{{efn|Aksariyat shia ulamolariga ko‘ra, u [[Hishom ibn Abdulmalik]] tomonidan zaharlangan, sunniy olimlar esa u tabiiy o‘lim bilan vafot etgan deb hisoblashadi.}}
| death_cause        = Zaharlanish{{efn|Aksariyat shia ulamolariga koʻra, u [[Hishom ibn Abdulmalik]] tomonidan zaharlangan, sunniy olimlar esa u tabiiy oʻlim bilan vafot etgan deb hisoblashadi.}}
| resting_place      = [[Baqi’|Jannat al-Baqiy]], Madina
| resting_place      = [[Baqi’|Jannat al-Baqiy]], Madina
| resting_place_coordinates = {{Coord|24|28|1|N|39|36|50.21|E|type:landmark|display=inline}}
| resting_place_coordinates = {{Coord|24|28|1|N|39|36|50.21|E|type:landmark|display=inline}}
| spouse            = {{plainlist|
| spouse            = {{plainlist|
* [[Ummu Farva]]
* [[Ummu Farva]]
* Ummu Hakim binti Usayd ibn al-Mug‘iyra as-Saqafiy
* Ummu Hakim binti Usayd ibn al-Mugʻiyra as-Saqafiy
}}
}}
| children          = {{plainlist|
| children          = {{plainlist|
| image_size        =
| image_size        =
| background        = #CEF2CE
| background        = #CEF2CE
| caption            = Xuroson savdogarlari hay’atining al-Boqirni (markazda) ziyorat qilayotgani tasvirlangan surat (1526-yil)
| caption            = Xuroson savdogarlari hayʼatining al-Boqirni (markazda) ziyorat qilayotgani tasvirlangan surat (1526-yil)
}}
}}
'''Muhammad ibn Ali al-Boqir''' ({{lang-ar|محمد بن علي الباقر|translit=Muḥammad ibn ʿAlī al-Bāqir}}; tax. 676 — tax. 732) — [[Qurʼonda ismi kelgan paygʻambarlar|Islom paygʻambari]] [[Muhammad]]ning avlodi va [[Shialik|shia]]likdagi [[Oʻn ikki imomlik aqidasi|oʻn ikki imom]]ning beshinchisi boʻlgan. U otasi [[Ali ibn Husayn Zayn al-Abidin|Ali ibn Husayn Zaynulobidin]]dan keyin imomlikni qabul qilgan va undan soʻng oʻgʻli [[Jaʼfar as-Sodiq]] imom boʻlgan. Muhammadning al-Boqir faxriy unvoni „Boqir al-ilm“ soʻzining qisqartmasi boʻlib, „bilimlarni yorib ochuvchi“ degan maʼnoni anglatadi va bu uning din olimi sifatidagi shuhratiga ishoradir.
'''Muhammad ibn Ali al-Boqir''' ({{lang-ar|محمد بن علي الباقر|translit=Muḥammad ibn ʿAlī al-Bāqir}}; tax. 676 — tax. 732) — [[Qurʼonda ismi kelgan paygʻambarlar|Islom paygʻambari]] [[Muhammad]]ning avlodi va [[Shialik|shia]]likdagi [[Oʻn ikki imomlik aqidasi|oʻn ikki imom]]ning beshinchisi boʻlgan. U otasi [[Ali ibn Husayn Zayn al-Abidin|Ali ibn Husayn Zaynulobidin]]dan keyin imomlikni qabul qilgan va undan soʻng oʻgʻli [[Jaʼfar as-Sodiq]] imom boʻlgan. Muhammadning al-Boqir faxriy unvoni „Boqir al-ilm“ soʻzining qisqartmasi boʻlib, „bilimlarni yorib ochuvchi“ degan maʼnoni anglatadi va bu uning din olimi sifatidagi shuhratiga ishoradir.
Muhammad taxminan [[Bizning era|milodiy]] 676-yilda [[Madina (shahar)|Madina]]da tugʻilgan. 680-yilda, u hali kichik bola boʻlganida, [[Karbalo jangi]]ga guvoh boʻladi. Bu jangda uning bobosi [[Husayn ibn Ali]] va qarindoshlarining aksariyati [[Umaviylar]] [[Damashq xalifaligi|xalifasi]] [[Yazid I|Yazid ibn Muoviya]] (hukmronligi 680–683-yillar) qoʻshinlari tomonidan qirgʻin qilinadi. Taxminan 712-yilda otasi vafot etgach, Muhammad uning aksariyat izdoshlari tomonidan navbatdagi [[imom]] sifatida tan olinadi. Bu izdoshlar imomiylar boʻlib, ular hozirgi shia musulmonlarining koʻpchiligi hisoblangan [[oʻn ikki imom]]chilar va [[ismoiliylar]]ning oʻtmishdoshlari edi. Biroq oʻsha davrda bu siyosiy faol boʻlmagan guruh Umaviylarga qarshi harakat qilgan boshqa raqib shia guruhlariga nisbatan ozchilikni tashkil etardi. [[Zaydiylar]] ana shunday raqib guruhlardan biri edi. Ular al-Boqirdan ancha yosh boʻlgan oʻgay ukasi [[Zayd ibn Ali]]ga ergashganlar. Zayd al-Boqirning vafotidan koʻp oʻtmay muvaffaqiyatsiz qoʻzgʻolon koʻtargan edi. Al-Boqir esa, aksincha, otasi singari siyosiy jihatdan faol boʻlmagan, lekin shunga qaramay, Umaviylar, ayniqsa, xalifa Hishom (hukmronligi 724–743-yillar) tomonidan taʼqibga uchragan.
Muhammad taxminan [[Bizning era|milodiy]] 676-yilda [[Madina (shahar)|Madina]]da tugʻilgan. 680-yilda, u hali kichik bola boʻlganida, [[Karbalo jangi]]ga guvoh boʻladi. Bu jangda uning bobosi [[Husayn ibn Ali]] va qarindoshlarining aksariyati [[Umaviylar]] [[Damashq xalifaligi|xalifasi]] [[Yazid I|Yazid ibn Muoviya]] (hukmronligi 680–683-yillar) qoʻshinlari tomonidan qirgʻin qilinadi. Taxminan 712-yilda otasi vafot etgach, Muhammad uning aksariyat izdoshlari tomonidan navbatdagi [[imom]] sifatida tan olinadi. Bu izdoshlar imomiylar boʻlib, ular hozirgi shia musulmonlarining koʻpchiligi hisoblangan [[oʻn ikki imom]]chilar va [[ismoiliylar]]ning oʻtmishdoshlari edi. Biroq oʻsha davrda bu siyosiy faol boʻlmagan guruh Umaviylarga qarshi harakat qilgan boshqa raqib shia guruhlariga nisbatan ozchilikni tashkil etardi. [[Zaydiylar]] ana shunday raqib guruhlardan biri edi. Ular al-Boqirdan ancha yosh boʻlgan oʻgay ukasi [[Zayd ibn Ali]]ga ergashganlar. Zayd al-Boqirning vafotidan koʻp oʻtmay muvaffaqiyatsiz qoʻzgʻolon koʻtargan edi. Al-Boqir esa, aksincha, otasi singari siyosiy jihatdan faol boʻlmagan, lekin shunga qaramay, Umaviylar, ayniqsa, xalifa Hishom (hukmronligi 724–743-yillar) tomonidan taʼqibga uchragan.


Muhammad al-Boqir Madinada taqvodorona va ilmiy hayot kechirib, oʻziga tobora koʻproq izdoshlar, shogirdlar va ziyoratchilarni jalb qilgan. U yigirma yillik imomligi davomida oʻn ikki imom shialigining aqidaviy va huquqiy asoslarini yaratgan deb hisoblanadi. Shuningdek, uni ismoiliy va zaydiy fiqhining asoschisi deb ham eʼtirof etish mumkin. Bundan tashqari, u Qur’onning oʻn ikki imom shialigi tafsiriga salmoqli hissa qoʻshgan. Al-Boqir shogirdlarining aksariyati hozirgi [[Iroq]] hududidagi [[Kufa]] shahrida istiqomat qilgan va ularning koʻpchiligi keyinchalik atoqli shia faqihlari va hadisshunoslariga aylangan. [[Zurora ibn Aʼyon]] kabi baʼzi shogirdlari (shia) imomlari belgilab bergan umumiy ilohiy-huquqiy doiradan chetga chiqqan mustaqil qarashlarni maʼqullamagan al-Boqir bilan gohida ixtilof qilgan boʻlishi ham mumkin. [[Ahl as-Sunna val-Jamoa|Sunniylik]]da al-Boqir fiqh va hadis ilmida nufuzli olim sifatida tan olinadi, biroq shialikka qarshi va sunniylikning ilk namoyandasi sifatida tasvirlanadi.
Muhammad al-Boqir Madinada taqvodorona va ilmiy hayot kechirib, oʻziga tobora koʻproq izdoshlar, shogirdlar va ziyoratchilarni jalb qilgan. U yigirma yillik imomligi davomida oʻn ikki imom shialigining aqidaviy va huquqiy asoslarini yaratgan deb hisoblanadi. Shuningdek, uni ismoiliy va zaydiy fiqhining asoschisi deb ham eʼtirof etish mumkin. Bundan tashqari, u Qurʼonning oʻn ikki imom shialigi tafsiriga salmoqli hissa qoʻshgan. Al-Boqir shogirdlarining aksariyati hozirgi [[Iroq]] hududidagi [[Kufa]] shahrida istiqomat qilgan va ularning koʻpchiligi keyinchalik atoqli shia faqihlari va hadisshunoslariga aylangan. [[Zurora ibn Aʼyon]] kabi baʼzi shogirdlari (shia) imomlari belgilab bergan umumiy ilohiy-huquqiy doiradan chetga chiqqan mustaqil qarashlarni maʼqullamagan al-Boqir bilan gohida ixtilof qilgan boʻlishi ham mumkin. [[Ahl as-Sunna val-Jamoa|Sunniylik]]da al-Boqir fiqh va hadis ilmida nufuzli olim sifatida tan olinadi, biroq shialikka qarshi va sunniylikning ilk namoyandasi sifatida tasvirlanadi.


Aksariyat shia manbalariga koʻra, Muhammad al-Boqir taxminan 732-yilda Umaviylar tomonidan zaharlab oʻldirilgan. U [[Madina (shahar)|Madina]]dagi [[Baqi’|Baqi qabristoni]]ga dafn etilgan, biroq qabri ustidagi maqbara [[Vahhobiylik|vahhobiylar]] tomonidan ikki marotaba buzib tashlangan. Al-Boqirning oʻrnini toʻngʻich oʻgʻli [[Jaʼfar as-Sodiq]] egallab, shia ilohiyoti va fiqhini yanada rivojlantirgan.
Aksariyat shia manbalariga koʻra, Muhammad al-Boqir taxminan 732-yilda Umaviylar tomonidan zaharlab oʻldirilgan. U [[Madina (shahar)|Madina]]dagi [[Baqi’|Baqi qabristoni]]ga dafn etilgan, biroq qabri ustidagi maqbara [[Vahhobiylik|vahhobiylar]] tomonidan ikki marotaba buzib tashlangan. Al-Boqirning oʻrnini toʻngʻich oʻgʻli [[Jaʼfar as-Sodiq]] egallab, shia ilohiyoti va fiqhini yanada rivojlantirgan.


{{refbegin|20em}}
{{refbegin|20em}}
* {{cite book |last1=Amir-Moezzi |first1=M.A. |trans-title=The Divine Guide in Early Shi'ism: The Sources of Esotericism in Islam|title=Guide divin dans le Shi'isme originel |year=1994 |publisher=State University of New York |location=Albany |isbn=0791421228|translator-first=D.|translator-last=Streight|url=https://archive.org/details/thedivineguideinearlyshiism1/mode/1up?view=theater|url-access=registration}}
* {{cite book |last1=Amir-Moezzi |first1=M.A. |trans-title=The Divine Guide in Early Shiʼism: The Sources of Esotericism in Islam|title=Guide divin dans le Shiʼisme originel |year=1994 |publisher=State University of New York |location=Albany |isbn=0791421228|translator-first=D.|translator-last=Streight|url=https://archive.org/details/thedivineguideinearlyshiism1/mode/1up?view=theater|url-access=registration}}
* {{cite encyclopedia |author-last=Amir-Moezzi |author-first=M.A. |title=Ghadīr Khumm |encyclopedia=Encyclopaedia of Islam |edition=Third |editor1-first=K. |editor1-last=Fleet |editor2-first=G. |editor2-last=Krämer |editor3-first=D. |editor3-last=Matringe |editor4-first=J. |editor4-last=Nawas |editor5-first=D.J. |editor5-last=Stewart |url=http://dx.doi.org/10.1163/1573-3912_ei3_COM_27419 |year=2014  |doi=10.1163/1573-3912_ei3_COM_27419 |isbn=9789004269613 |author-link=Mohammad Ali Amir-Moezzi |url-access=subscription}}
* {{cite encyclopedia |author-last=Amir-Moezzi |author-first=M.A. |title=Ghadīr Khumm |encyclopedia=Encyclopaedia of Islam |edition=Third |editor1-first=K. |editor1-last=Fleet |editor2-first=G. |editor2-last=Krämer |editor3-first=D. |editor3-last=Matringe |editor4-first=J. |editor4-last=Nawas |editor5-first=D.J. |editor5-last=Stewart |url=http://dx.doi.org/10.1163/1573-3912_ei3_COM_27419 |year=2014  |doi=10.1163/1573-3912_ei3_COM_27419 |isbn=9789004269613 |author-link=Mohammad Ali Amir-Moezzi |url-access=subscription}}
* {{cite book |title=What is Shi'i Islam: An Introduction |author1-first=M.A. |author1-last=Amir-Moezzi |author2-first=C. |author2-last=Jambet |publisher=Routledge |translator1-first=K. |translator1-last=Casler |translator2-first=E. |translator2-last=Ormsby |year=2018 |isbn=9781138093737 |author2-link=Christian Jambet}}
* {{cite book |title=What is Shi'i Islam: An Introduction |author1-first=M.A. |author1-last=Amir-Moezzi |author2-first=C. |author2-last=Jambet |publisher=Routledge |translator1-first=K. |translator1-last=Casler |translator2-first=E. |translator2-last=Ormsby |year=2018 |isbn=9781138093737 |author2-link=Christian Jambet}}
* {{Cite encyclopedia|author1-last=Buckley|author1-first=R.P.|title=Muḥammad al-Bāqir|encyclopedia= Encyclopaedia of Islam|edition=Three|editor1-first=K.|editor1-last=Fleet| editor2-first=G.|editor2-last=Krämer|editor3-first=D.|editor3-last=Matringe|editor4-first=J.|editor4-last=Nawas|editor5-first=D.J.| editor5-last=Stewart|year=2020|doi=10.1163/1573-3912_ei3_COM_36641 |isbn=9789004413443|url= https://doi.org/10.1163/1573-3912_ei3_COM_36641|url-access=subscription}}
* {{Cite encyclopedia|author1-last=Buckley|author1-first=R.P.|title=Muḥammad al-Bāqir|encyclopedia= Encyclopaedia of Islam|edition=Three|editor1-first=K.|editor1-last=Fleet| editor2-first=G.|editor2-last=Krämer|editor3-first=D.|editor3-last=Matringe|editor4-first=J.|editor4-last=Nawas|editor5-first=D.J.| editor5-last=Stewart|year=2020|doi=10.1163/1573-3912_ei3_COM_36641 |isbn=9789004413443|url= https://doi.org/10.1163/1573-3912_ei3_COM_36641|url-access=subscription}}
* {{cite book |last1=Corbin |first1=H. |title=The History of Islamic Philosophy |date=2001 |publisher=Kegan Paul International |translator1-first=L.|translator1-last=Sherrard |translator2-first=P.|translator2-last= Sherrard|url-access=registration|url=https://archive.org/details/byhenrycorbin/Henry%20Corbin%20-%20History-of-Islamic-Philosophy/mode/1up|author-link=Henry Corbin}}{{ISBN missing}}
* {{cite book |last1=Corbin |first1=H. |title=The History of Islamic Philosophy |date=2001 |publisher=Kegan Paul International |translator1-first=L.|translator1-last=Sherrard |translator2-first=P.|translator2-last= Sherrard|url-access=registration|url=https://archive.org/details/byhenrycorbin/Henry%20Corbin%20-%20History-of-Islamic-Philosophy/mode/1up|author-link=Henry Corbin}}{{ISBN missing}}
* {{cite book |author1-last=Crow |author1-first=K.D. |title=The Shi'i World: Pathways in Tradition and Modernity |publisher=I.B. Tauris |year=2015 |isbn=9780857729675 |editor1-last=Daftary |editor1-first=F. |chapter=Imam Ja'far al-Sadiq and the Elaboration of Shi'ism |editor2-last=Sajoo |editor2-first=A. |editor3-last=Jiwa |editor3-first=S.|pages=56{{ndash}}77}}
* {{cite book |author1-last=Crow |author1-first=K.D. |title=The Shi'i World: Pathways in Tradition and Modernity |publisher=I.B. Tauris |year=2015 |isbn=9780857729675 |editor1-last=Daftary |editor1-first=F. |chapter=Imam Jaʼfar al-Sadiq and the Elaboration of Shiʼism |editor2-last=Sajoo |editor2-first=A. |editor3-last=Jiwa |editor3-first=S.|pages=56{{ndash}}77}}
* {{cite book |author-last=Daftary |author-first=F. |url=https://archive.org/details/shii-heritage-series-farhad-daftary-a-history-of-shii-islam-i.-b.-tauris-2013_202104 |title=A History of Shi'i Islam |publisher=I.B. Tauris |year=2013 |isbn=9780857723338 |author-link=Farhad Daftary |url-access=registration}}
* {{cite book |author-last=Daftary |author-first=F. |url=https://archive.org/details/shii-heritage-series-farhad-daftary-a-history-of-shii-islam-i.-b.-tauris-2013_202104 |title=A History of Shi'i Islam |publisher=I.B. Tauris |year=2013 |isbn=9780857723338 |author-link=Farhad Daftary |url-access=registration}}
* {{cite book |author1-last=Daftary |author1-first=F. |title=The Shi'i World: Pathways in Tradition and Modernity |publisher=I.B. Tauris |year=2015 |isbn=9780857729675 |editor1-last=Daftary |editor1-first=F. |chapter=Shi'i Communities in History|editor2-last=Sajoo |editor2-first=A. |editor3-last=Jiwa |editor3-first=S.|pages=169{{ndash}}209}}
* {{cite book |author1-last=Daftary |author1-first=F. |title=The Shi'i World: Pathways in Tradition and Modernity |publisher=I.B. Tauris |year=2015 |isbn=9780857729675 |editor1-last=Daftary |editor1-first=F. |chapter=Shi'i Communities in History|editor2-last=Sajoo |editor2-first=A. |editor3-last=Jiwa |editor3-first=S.|pages=169{{ndash}}209}}
* {{cite book |title=The Charismatic Community: Shi'ite Identity in Early Islam |author-first=M.M. |author-last=Dakake |year=2007 |publisher=State University of New York Press |isbn=9780791470336 |author-link=Maria Massi Dakake}}
* {{cite book |title=The Charismatic Community: Shiʼite Identity in Early Islam |author-first=M.M. |author-last=Dakake |year=2007 |publisher=State University of New York Press |isbn=9780791470336 |author-link=Maria Massi Dakake}}
* {{Cite book|author-last=Haider|author-first=N.|title=The Origins of the Shi'a: Identity, Ritual, and Sacred Space in Eighth-Century Kūfa|url=https://archive.org/details/originsofshiaide0000haid|publisher=Cambridge University Press|year=2011|isbn=9781107424951}}
* {{Cite book|author-last=Haider|author-first=N.|title=The Origins of the Shi'a: Identity, Ritual, and Sacred Space in Eighth-Century Kūfa|url=https://archive.org/details/originsofshiaide0000haid|publisher=Cambridge University Press|year=2011|isbn=9781107424951}}
* {{cite book |author-last=Haider |author-first=N. |title=Shi'i Islam: An Introduction |url=https://archive.org/details/shiiislamintrodu0000haid |publisher=Cambridge University Press |year=2014 |isbn=9781107031432}}
* {{cite book |author-last=Haider |author-first=N. |title=Shi'i Islam: An Introduction |url=https://archive.org/details/shiiislamintrodu0000haid |publisher=Cambridge University Press |year=2014 |isbn=9781107031432}}
* {{cite encyclopedia|author-last=Haywood|author-first=J.A.|title=Ja'far al-Ṣādiq|encyclopedia= Encyclopedia Britannica| year=2024|url= https://www.britannica.com/biography/Jafar-ibn-Muhammad}}
* {{cite encyclopedia|author-last=Haywood|author-first=J.A.|title=Jaʼfar al-Ṣādiq|encyclopedia= Encyclopedia Britannica| year=2024|url= https://www.britannica.com/biography/Jafar-ibn-Muhammad}}
* {{Cite book |last=Hoyland |first=R.G. |url=https://archive.org/details/ingodspatharabco0000hoyl/mode/2up |title=In God's Path: The Arab Conquests and the Creation of an Islamic Empire |publisher=Oxford University Press |year=2015 |isbn=9780199916368}}
* {{Cite book |last=Hoyland |first=R.G. |url=https://archive.org/details/ingodspatharabco0000hoyl/mode/2up |title=In God's Path: The Arab Conquests and the Creation of an Islamic Empire |publisher=Oxford University Press |year=2015 |isbn=9780199916368}}
* {{cite book |author-last=Jafri |author-first=S.H.M. |url=https://archive.org/details/originsearlydeve0000jafr/mode/2up?view=theater |title=Origins and Early Development of Shi'a Islam |publisher=Longman |year=1979 |isbn=0582780802 |author-link=Husain Mohammad Jafri |url-access=registration}}
* {{cite book |author-last=Jafri |author-first=S.H.M. |url=https://archive.org/details/originsearlydeve0000jafr/mode/2up?view=theater |title=Origins and Early Development of Shi'a Islam |publisher=Longman |year=1979 |isbn=0582780802 |author-link=Husain Mohammad Jafri |url-access=registration}}
* {{cite book|author-first=W.|author-last=Madelung|chapter=Early Imāmī Theology as Reflected in the ''Kitāb al-kāfi'' of al-Kulaynī|title=The Study of Shi'i Islam: History, Theology, and Law|editor1-first=F.|editor1-last=Daftary|editor2-first=G.|editor2-last=Miskinzoda|publisher=I.B.Tauris|year=2014b|isbn=9781780765068|pages=465{{ndash}}474}}
* {{cite book|author-first=W.|author-last=Madelung|chapter=Early Imāmī Theology as Reflected in the ''Kitāb al-kāfi'' of al-Kulaynī|title=The Study of Shi'i Islam: History, Theology, and Law|editor1-first=F.|editor1-last=Daftary|editor2-first=G.|editor2-last=Miskinzoda|publisher=I.B.Tauris|year=2014b|isbn=9781780765068|pages=465{{ndash}}474}}
* {{cite book|author-first=W.|author-last=Madelung|chapter=Introduction|title=The Study of Shi'i Islam: History, Theology, and Law|editor1-first=F.|editor1-last=Daftary|editor2-first=G.|editor2-last=Miskinzoda|publisher=I.B.Tauris|year=2014a|isbn=9781780765068|pages=455{{ndash}}463}}
* {{cite book|author-first=W.|author-last=Madelung|chapter=Introduction|title=The Study of Shi'i Islam: History, Theology, and Law|editor1-first=F.|editor1-last=Daftary|editor2-first=G.|editor2-last=Miskinzoda|publisher=I.B.Tauris|year=2014a|isbn=9781780765068|pages=455{{ndash}}463}}
* {{Cite book |last=Mavani |first=H. |url=https://archive.org/details/religiousauthori0000mava/mode/ |title=Religious Authority and Political Thought in Twelver Shi'ism: From Ali to Post-Khomeini |publisher=Routledge |year=2013 |isbn=9780203694282 |url-access=registration}}
* {{Cite book |last=Mavani |first=H. |url=https://archive.org/details/religiousauthori0000mava/mode/ |title=Religious Authority and Political Thought in Twelver Shiʼism: From Ali to Post-Khomeini |publisher=Routledge |year=2013 |isbn=9780203694282 |url-access=registration}}
* {{cite book|author-first=C.|author-last=Melchert|chapter=Renunciation (''Zuhd''') in the Early Shi'i Tradition|title=The Study of Shi'i Islam: History, Theology, and Law|editor1-first=F.|editor1-last=Daftary|editor2-first=G.|editor2-last=Miskinzoda|publisher=I.B.Tauris|year=2014|isbn=9781780765068|pages=272{{ndash}}294}}
* {{cite book|author-first=C.|author-last=Melchert|chapter=Renunciation (''Zuhd''') in the Early Shi'i Tradition|title=The Study of Shi'i Islam: History, Theology, and Law|editor1-first=F.|editor1-last=Daftary|editor2-first=G.|editor2-last=Miskinzoda|publisher=I.B.Tauris|year=2014|isbn=9781780765068|pages=272{{ndash}}294}}
* {{Cite book |last=Modarressi |first=H. |title=Tradition and Survival: A Bibliographical Survey of Early Shī'ite Literature |publisher=Oneworld Academic |year=2003 |isbn=9781851683314 |volume=1|author-link=Hossein Modarressi}}
* {{Cite book |last=Modarressi |first=H. |title=Tradition and Survival: A Bibliographical Survey of Early Shī'ite Literature |publisher=Oneworld Academic |year=2003 |isbn=9781851683314 |volume=1|author-link=Hossein Modarressi}}
* {{cite book |last=Momen |first=M. |title=An Introduction to Shi'i Islam |url=https://archive.org/details/introductiontosh0000mome_o5t2 |publisher=Yale University Press |year=1985 |isbn=9780300035315 |author-link=Moojan Momen}}
* {{cite book |last=Momen |first=M. |title=An Introduction to Shi'i Islam |url=https://archive.org/details/introductiontosh0000mome_o5t2 |publisher=Yale University Press |year=1985 |isbn=9780300035315 |author-link=Moojan Momen}}
* {{Cite encyclopedia |encyclopedia=[[Center for the Great Islamic Encyclopedia]]|url=https://www.cgie.org.ir/Fa/article/226213/%D8%A7%D8%A8%D9%88-%D8%A8%D8%B5%DB%8C%D8%B1 |trans-title=Abu Basir |year=2020|author-first=A. |author-last=Pakatchi|title=ابو بصیر|language=fa}}
* {{Cite encyclopedia |encyclopedia=[[Center for the Great Islamic Encyclopedia]]|url=https://www.cgie.org.ir/Fa/article/226213/%D8%A7%D8%A8%D9%88-%D8%A8%D8%B5%DB%8C%D8%B1 |trans-title=Abu Basir |year=2020|author-first=A. |author-last=Pakatchi|title=ابو بصیر|language=fa}}
* {{cite book |author-last=Pierce |author-first=M. |title=Twelve Infallible Men: The Imams and the Making of Shi'ism |url=https://archive.org/details/twelveinfallible0000pier |publisher=Harvard University Press |year=2016 |isbn=9780674737075}}
* {{cite book |author-last=Pierce |author-first=M. |title=Twelve Infallible Men: The Imams and the Making of Shiʼism |url=https://archive.org/details/twelveinfallible0000pier |publisher=Harvard University Press |year=2016 |isbn=9780674737075}}
* {{cite book|author-first=A.|author-last=Rippin|chapter=What Defines a (Pre-Modern) Shi'i {{Transliteration|ar|Tafsīr}}? Notes towards the History of the Genre of {{Transliteration|ar|Tafsīr}} in Islam, in the Light of the Shi’i Contribution|title=The Study of Shi’i Islam: History, Theology, and Law|editor1-first=F.|editor1-last=Daftary|editor2-first=G.|editor2-last=Miskinzoda|publisher=I. B. Tauris|year=2014|isbn=9781780765068|pages=95{{ndash}}112}}
* {{cite book|author-first=A.|author-last=Rippin|chapter=What Defines a (Pre-Modern) Shi'i {{Transliteration|ar|Tafsīr}}? Notes towards the History of the Genre of {{Transliteration|ar|Tafsīr}} in Islam, in the Light of the Shi’i Contribution|title=The Study of Shi’i Islam: History, Theology, and Law|editor1-first=F.|editor1-last=Daftary|editor2-first=G.|editor2-last=Miskinzoda|publisher=I. B. Tauris|year=2014|isbn=9781780765068|pages=95{{ndash}}112}}
* {{cite book|title=The Heirs of the Prophet: Charisma and Religious Authority in Shi'ite Islam|url=https://archive.org/details/heirsofprophetch0000liya|author-first=L.N.|author-last=Takim|publisher=State University of New York Press|year=2006|isbn=9780791467381}}
* {{cite book|title=The Heirs of the Prophet: Charisma and Religious Authority in Shiʼite Islam|url=https://archive.org/details/heirsofprophetch0000liya|author-first=L.N.|author-last=Takim|publisher=State University of New York Press|year=2006|isbn=9780791467381}}
* {{cite encyclopedia |last1=Taremi |first1=H. |title=Al-Baqir, Muhammad ibn Ali |encyclopedia=[[Encyclopaedia of the World of Islam]] |date=2014 |volume=1 |url=https://rch.ac.ir/article/Details/5687 |publisher=[[Encyclopaedia Islamica Foundation]] |language=Persian |access-date=2026-07-21 |archivedate=2025-02-24 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20250224085648/https://rch.ac.ir/article/Details/5687 }}
* {{cite encyclopedia |last1=Taremi |first1=H. |title=Al-Baqir, Muhammad ibn Ali |encyclopedia=[[Encyclopaedia of the World of Islam]] |date=2014 |volume=1 |url=https://rch.ac.ir/article/Details/5687 |publisher=[[Encyclopaedia Islamica Foundation]] |language=Persian |access-date=2026-07-21 |archivedate=2025-02-24 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20250224085648/https://rch.ac.ir/article/Details/5687 }}
* {{cite encyclopedia|author-last=Vida|author-first=G.L.D.|title=K̲h̲ārid̲j̲ij̲tes|encyclopedia= Encyclopaedia of Islam|edition= First|editor1-first=M.Th.|editor1-last =Houtsma|editor2-first=T.W.|editor2-last=Arnold|editor3-first=R.|editor3-last=Basset|editor4-first=R.|editor4-last=Hartmann|year=2012|doi=10.1163/2214-871X_ei1_COM_0134 |url= http://dx.doi.org/10.1163/2214-871X_ei1_COM_0134|isbn=9789004082656|url-access=subscription}}
* {{cite encyclopedia|author-last=Vida|author-first=G.L.D.|title=K̲h̲ārid̲j̲ij̲tes|encyclopedia= Encyclopaedia of Islam|edition= First|editor1-first=M.Th.|editor1-last =Houtsma|editor2-first=T.W.|editor2-last=Arnold|editor3-first=R.|editor3-last=Basset|editor4-first=R.|editor4-last=Hartmann|year=2012|doi=10.1163/2214-871X_ei1_COM_0134 |url= http://dx.doi.org/10.1163/2214-871X_ei1_COM_0134|isbn=9789004082656|url-access=subscription}}
{{s-rel|sh}}
{{s-rel|sh}}
{{s-bef|before = [[Ali ibn Husayn Zayn al-Abidin|Zayn al-‘Ābidīn]] ''([[Ali ibn Husayn Zayn al-Abidin|‘Alī ibn Ḥusayn]])''}}
{{s-bef|before = [[Ali ibn Husayn Zayn al-Abidin|Zayn al-‘Ābidīn]] ''([[Ali ibn Husayn Zayn al-Abidin|‘Alī ibn Ḥusayn]])''}}
{{s-ttl|title = [[Oʻn ikki imom|O‘n ikki]] [[Shialik|shia islomi]]ning 5-[[Imomiylar|imomi]] va [[Ismoiliy imomlar roʻyxati|4-]] [[Ismoiliylar|ismoiliy]] [[Shia Islom|shia]] imomi|years = 713–732}}
{{s-ttl|title = [[Oʻn ikki imom|Oʻn ikki]] [[Shialik|shia islomi]]ning 5-[[Imomiylar|imomi]] va [[Ismoiliy imomlar roʻyxati|4-]] [[Ismoiliylar|ismoiliy]] [[Shia Islom|shia]] imomi|years = 713–732}}
{{s-aft|after = [[Jaʼfar as-Sodiq|Jaʼfar ibn Muhammad al-Sodiq]]}}
{{s-aft|after = [[Jaʼfar as-Sodiq|Jaʼfar ibn Muhammad al-Sodiq]]}}
{{s-end}}
{{s-end}}

2026-yil 20-noyabr, 20:30 dagi (joriy) koʻrinishi


Muhammad al-Boqir

محمد الباقر
Petrograd, № 923-Dorn 312 Khorasan merchants before Muhammad ibn Ali al-Baqir
Xuroson savdogarlari hayʼatining al-Boqirni (markazda) ziyorat qilayotgani tasvirlangan surat (1526-yil)
Shaxsiy maʼlumotlar
Tavalludi tax. 676
Vafoti tax. 732
Madina, Umaviylar xalifaligi
Oʻlim sababi Zaharlanish[a]
Jannat al-Baqiy, Madina
24°28′1″N 39°36′50.21″E / 24.46694°N 39.6139472°E / 24.46694; 39.6139472
Dini Shia Islomi
Turmush oʻrtoq(lar)i
  • Ummu Farva
  • Ummu Hakim binti Usayd ibn al-Mugʻiyra as-Saqafiy
Farzandlari
Ota-onasi

Muhammad ibn Ali al-Boqir (arabcha: محمد بن علي الباقر‎‎; tax. 676 — tax. 732) — Islom paygʻambari Muhammadning avlodi va shialikdagi oʻn ikki imomning beshinchisi boʻlgan. U otasi Ali ibn Husayn Zaynulobidindan keyin imomlikni qabul qilgan va undan soʻng oʻgʻli Jaʼfar as-Sodiq imom boʻlgan. Muhammadning al-Boqir faxriy unvoni „Boqir al-ilm“ soʻzining qisqartmasi boʻlib, „bilimlarni yorib ochuvchi“ degan maʼnoni anglatadi va bu uning din olimi sifatidagi shuhratiga ishoradir.

Muhammad taxminan milodiy 676-yilda Madinada tugʻilgan. 680-yilda, u hali kichik bola boʻlganida, Karbalo jangiga guvoh boʻladi. Bu jangda uning bobosi Husayn ibn Ali va qarindoshlarining aksariyati Umaviylar xalifasi Yazid ibn Muoviya (hukmronligi 680–683-yillar) qoʻshinlari tomonidan qirgʻin qilinadi. Taxminan 712-yilda otasi vafot etgach, Muhammad uning aksariyat izdoshlari tomonidan navbatdagi imom sifatida tan olinadi. Bu izdoshlar imomiylar boʻlib, ular hozirgi shia musulmonlarining koʻpchiligi hisoblangan oʻn ikki imomchilar va ismoiliylarning oʻtmishdoshlari edi. Biroq oʻsha davrda bu siyosiy faol boʻlmagan guruh Umaviylarga qarshi harakat qilgan boshqa raqib shia guruhlariga nisbatan ozchilikni tashkil etardi. Zaydiylar ana shunday raqib guruhlardan biri edi. Ular al-Boqirdan ancha yosh boʻlgan oʻgay ukasi Zayd ibn Aliga ergashganlar. Zayd al-Boqirning vafotidan koʻp oʻtmay muvaffaqiyatsiz qoʻzgʻolon koʻtargan edi. Al-Boqir esa, aksincha, otasi singari siyosiy jihatdan faol boʻlmagan, lekin shunga qaramay, Umaviylar, ayniqsa, xalifa Hishom (hukmronligi 724–743-yillar) tomonidan taʼqibga uchragan.

Muhammad al-Boqir Madinada taqvodorona va ilmiy hayot kechirib, oʻziga tobora koʻproq izdoshlar, shogirdlar va ziyoratchilarni jalb qilgan. U yigirma yillik imomligi davomida oʻn ikki imom shialigining aqidaviy va huquqiy asoslarini yaratgan deb hisoblanadi. Shuningdek, uni ismoiliy va zaydiy fiqhining asoschisi deb ham eʼtirof etish mumkin. Bundan tashqari, u Qurʼonning oʻn ikki imom shialigi tafsiriga salmoqli hissa qoʻshgan. Al-Boqir shogirdlarining aksariyati hozirgi Iroq hududidagi Kufa shahrida istiqomat qilgan va ularning koʻpchiligi keyinchalik atoqli shia faqihlari va hadisshunoslariga aylangan. Zurora ibn Aʼyon kabi baʼzi shogirdlari (shia) imomlari belgilab bergan umumiy ilohiy-huquqiy doiradan chetga chiqqan mustaqil qarashlarni maʼqullamagan al-Boqir bilan gohida ixtilof qilgan boʻlishi ham mumkin. Sunniylikda al-Boqir fiqh va hadis ilmida nufuzli olim sifatida tan olinadi, biroq shialikka qarshi va sunniylikning ilk namoyandasi sifatida tasvirlanadi.

Aksariyat shia manbalariga koʻra, Muhammad al-Boqir taxminan 732-yilda Umaviylar tomonidan zaharlab oʻldirilgan. U Madinadagi Baqi qabristoniga dafn etilgan, biroq qabri ustidagi maqbara vahhobiylar tomonidan ikki marotaba buzib tashlangan. Al-Boqirning oʻrnini toʻngʻich oʻgʻli Jaʼfar as-Sodiq egallab, shia ilohiyoti va fiqhini yanada rivojlantirgan.

Muhammad al-Boqir Islom paygʻambari Muhammadning avlodi boʻlib, u zotning shajarasi paygʻambarning har ikki nabirasi — oʻn ikki shia imomining ikkinchisi va uchinchisi boʻlgan Hasan va Husaynga borib taqaladi. Aniqrogʻi, al-Boqirning otasi Husaynning oʻgʻli, oʻn ikki imomning toʻrtinchisi Ali Zaynulobidin as-Sajjod edi. Muhammadning onasi Fotima Ummu Abdulloh boʻlib, ona tomondan bobosi esa Hasan boʻlgan[2].

Hasan va Husayn birinchi shia imomi Ali ibn Abu Tolibning Islom paygʻambari qizi Fotimadan koʻrgan toʻngʻich oʻgʻillari edi[2].

Muhammadning kunyasi Abu Jaʼfar,[3] faxriy unvoni esa al-Boqirdir. Bu unvon „baqir al-ilm“ soʻzining qisqartmasi boʻlib, „bilimni yoruvchi“ (yuzaga chiqaruvchi) yoki „katta ilm sohibi“ degan maʼnolarni anglatadi. Har ikkala maʼno ham Muhammadning din olimi sifatidagi shuhratiga ishora qiladi[2].

Baʼzi manbalarga koʻra, Muhammad tirikligidayoq al-Boqir unvoni bilan tanilgan. Shia manbalarida aytilishicha, bu unvonni Islom paygʻambari bergan va u oʻz salomini al-Boqirni bolaligida koʻrishga muvaffaq boʻlgan sahobasi Jobir ibn Abdulloh orqali yetkazgan[2][4][5]. Yana bir shia rivoyatiga koʻra, al-Boqirning zamondoshi boʻlgan xalifa Hishom uni kamsitib, al-baqara (soʻzma-soʻz „sigir“) deb atagan. Bu ham uning tirikligida shu unvon bilan tanilganini koʻrsatadi. Bu voqea xalifaning al-Boqirning oʻgay ukasi Zayd ibn Ali bilan uchrashuvi chogʻida yuz bergan. Zayd Hishomga tanbeh berib, al-Boqir unvonini Islom paygʻambari tomonidan berilganini aytgan[6].

Muhammad al-Boqir Ummu Farvaga uylangan va ularning ikki oʻgʻil farzandi boʻlgan. Ulardan biri Jaʼfar boʻlib, u keyinchalik al-Boqirning vorisi boʻlgan. Al-Boqirning yana bir xotini Usayd as-Saqafiyning qizi Ummu Hakim edi. Bu nikohdan ham ikki oʻgʻil dunyoga kelgan, biroq ularning ikkisi ham goʻdakligida vafot etgan. Al-Boqirning kanizagidan tugʻilgan yana uch oʻgʻli boʻlgan. Shia nasabshunosi Alaviy al-Umariyning yozishicha, al-Boqirning nasli faqat Jaʼfar orqali davom etgan[7].

  1. ↑ 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 1,5 1,6 1,7 al-Qarashi, Baqir Shareef „3“, . The life of Imam Mohammad al-Baqir. Qum: Ansariyan Publications. 
  2. ↑ 2,0 2,1 2,2 2,3 Kohlberg 2012a.
  3. ↑ Buckley 2020.
  4. ↑ Pierce 2016, ss. 97–98.
  5. ↑ Lalani 2000, ss. 38–40.
  6. ↑ Lalani 2000, s. 40.
  7. ↑ Taremi 2014.
  1. ↑ Aksariyat shia ulamolariga koʻra, u Hishom ibn Abdulmalik tomonidan zaharlangan, sunniy olimlar esa u tabiiy oʻlim bilan vafot etgan deb hisoblashadi.
Shialik unvonlari
Oldingisi Oʻn ikki shia islomining 5-imomi va 4- ismoiliy shia imomi
713–732
Keyingisi