Muhammad al-Javod

Muhammad al-Javod Oʻn ikki imomning toʻqqizinchi imomi
محمد الجواد
Unvoni	al-Taqiy, al-Javod
Shaxsiy maʼlumotlar
Tavalludi	811-yil 8-aprel (hijriy 195-yilning Rajab oyi 10-kuni)
Vafoti	taxminan milodiy 835-yil 29-noyabr (hijriy 220-yil Zulqaʼda oyining 29-kuni Bagʻdod, Abbosiylar xalifaligi
Oʻlim sababi	xalifa al-Mu’tasim tomonidan zaharlangan (aksariyat shialik manbalariga koʻra)
Al-Kozimiya masjid, Bagʻdod, Iroq 33°22′48″N 44°20′16.64″E
Dini	Islom, shialik
Turmush oʻrtoq(lar)i	Samana Ummu al-Fadl binti al-Maʼmun
Farzandlari	Ali al-Hodiy Muso al-Mubarqaʼ Hakima
Ota-onasi	Ali ar-Rizo Sabika (yoki Xayzuron)

Muhammad al-Javod (arabcha: أبو إسحاق محمد بن هارون الرشيد‎‎) (taxminan 811-yil 8-aprel – 835-yil 29-noyabr) – islom paygʻambari Muhammadning avlodi va Oʻn ikki imomning toʻqqizinchi imomi. Otasi Ali ar-Rizodan (vafoti: 818) keyin imom boʻlgan. Al-Javod (arabcha: الجواد‎‎ – „saxiy“) va at-Taqiy (arabcha: التقي‎‎ – „taqvodor“) nomlari bilan ham tanilgan. Koʻpchilik avvalgi imomlar kabi siyosatdan chetda boʻlib, diniy taʼlimot bilan shugʻullangan va Imomiya shialari jamoasining ishlarini vakillar (vakil – wokala) tarmogʻi orqali boshqargan. Al-Javodning izdoshlariga yozgan xatlaridan iborat keng yozishmalari shialik manbalarida saqlanib qolgan. Shuningdek, u haqida koʻplab qisqa, mazmunli diniy-axloqiy soʻzlar ham rivoyat qilingan.

Muhammad al-Javod 810/811-yillarda Madinada tugʻilgan. Oʻn ikki imomning sakkizinchisi Ali ar-Rizoning oʻgʻli boʻlgan. 817-yilda Abbosiylar xalifasi al-Maʼmun (h. 813–833) ar-Rizoni Xurosonga chaqirib, uni valiahd etib tayinladi. Ehtimol, bu qaror tez-tez sodir boʻlayotgan shia qoʻzgʻolonlarini yumshatish uchun qabul qilingan edi. Biroq bu tayinlov Iroqda kuchli norozilikka sabab boʻldi va al-Maʼmunni 818-yilda poytaxt shahar Bagʻdodga qaytishga va shialik tarafdorligidan voz kechishga majbur qildi. Bagʻdodga qaytayotganda ar-Rizo toʻsatdan kasallanib, Tusda vafot etdi. U, ehtimol, al-Maʼmunning buyrugʻiga koʻra, muxolifat bilan murosa qilish jarayonida zaharlangan boʻlishi mumkin. Ar-Rizo 818-yilda vafot etgach, uning yagona oʻgʻli Muhammad taxminan yetti yoshida imomlikni meros qilib oldi. Bu holat imomlik masalasida bahsli boʻlib chiqdi. Biroq Oʻn ikki imom oqimiga eʼtiqod qiluvchilarning aksariyati Muhammad al-Javodning imom boʻlishini tan oldi. Ularning eʼtiqodicha, imom mukammal diniy bilimni yoshi nechada boʻlishidan qatʼi nazar, iloh orqali oladi. Shu davrda baʼzi kishilar imomlik uchun Muhammadning amakisi Ahmad ibn Muso al-Kozimga yuzlandilar, boshqalar esa Voqifiylar oqimiga qoʻshildilar. Ammo shunday vaziyatda ham bu mojarolar shialar jamoasida doimiy boʻlinishlarga olib kelmadi. Oʻn ikki imom manbalarida yosh al-Javodning imomligi koʻpincha Qur’onda bolaligida paygʻambarlik vazifasini olgan Iso va Yahyo bilan qiyoslangan holda asoslab beriladi.

Nomlari

Oʻn ikki imomning toʻqqizinchisi Muhammad ibn Ali shialik manbalarida vaqti-vaqti bilan at-Toqiy nomi bilan tilga olinadi, lekin, asosan, al-Javod nomi bilan mashhur boʻlib, bu laqab unga saxovatliligi sababli berilgan. Shialik hadis manbalarida u Abu Jaʼfar as-Soniy (arabcha: أبو جعفر الثاني‎‎ – „ikkinchi Abu Jaʼfar“) sifatida zikr qilinadi, chunki Abu Jaʼfar nomi uning bobosi, Oʻn ikki imomning beshinchi imomi boʻlgan Muhammad al-Boqirga (vafoti: 732) tegishli boʻlgan. Kunyasi Abu Ali (arabcha: أبو علي‎‎) boʻlgan. Shuningdek, zamondoshlari uni Ibn ar-Rizo (arabcha: ابن الرضا‎‎) – „ar-Rizoning oʻgʻli“ deb ham ataganlar, chunki u Ali ar-Rizoning yagona farzandi edi.

Havolalar

• Al-Javadain muqaddas ziyoratgohi