Mingechaurdagi manzilgohlar
| Mingechaurdagi manzilgohlar Mingəçevirdəki yaşayış yerləri | |
|---|---|
| Turi | Arxeologik manzilgohlar majmuasi |
| Joylashuvi | Mingechaur, Ozarbayjon |
| Built | Eneolit davridan — o'rta asrlargacha |
Mingechaurdagi manzilgohlar (ozarbayjoncha: Mingəçevirdəki yaşayış yerləri) — Ozarbayjon Respublikasining Mingechaur shahri atrofida, Kura daryosining har ikki sohilida va Boʻzdagʻ togʻi etaklarida joylashgan turli tarixiy davrlarga oid qadimiy aholi yashash joylari majmuasidir. Ushbu manzilgohlar yirik Mingechaur arxeologik majmuasining ajralmas qismi boʻlib, bu yerdagi qazishmalar hududning qadimiy arxitekturasi, maishiy hayoti va iqtisodiyotini oʻrganishda muhim manba boʻlib xizmat qiladi[1].
Arxeologik qazishmalar va manzilgohlar
1946–1953-yillarda Solih Qaziyev (S. M. Qaziyev) rahbarligidagi arxeologik ekspeditsiya tomonidan Kura daryosi boʻyida hududda bir nechta alohida qadimiy manzilgohlar aniqlangan va raqamlanib, ilmiy muomalaga kiritilgan[2].
1-sonli manzilgoh
Miloddan avvalgi I mingyillik oxiri va milodiy I asrlarga (Antik davr) oid boʻlgan ushbu manzilgoh Kura daryosining chap sohilida joylashgan. Qazishmalar davomida aholi, asosan, yarim yertoʻla tipidagi qazma kulbalarda yashagani aniqlangan. Uylarning oʻrtasida isitish va ovqat pishirish uchun moʻljallangan ochiq oʻchoqlar boʻlgan. Bu yerdan topilgan koʻplab toʻquv dastalari, temir pichoqlar, suyakdan yasalgan ignalar va yorqin qizil rangli sopol idishlar qadimgi aholining toʻquvchilik va kulolchilik bilan faol shugʻullanganini koʻrsatadi[3].
2-sonli manzilgoh
Kura daryosining oʻng sohilida joylashgan 2-sonli manzilgoh asosan ilk oʻrta asrlarga (III–VIII asrlar) oiddir. Bu manzilgoh meʼmorchiligi 1-sonli manzilgohdan ancha farq qilib, bu yerda xom va pishgan gʻishtdan qurilgan yerusti binolari qoldiqlari topilgan. Aholi asosan dehqonchilik, chorvachilik va metallurgiya bilan shugʻullangan. Aynan shu hududdan koʻplab tangalar, xususan Sosoniylar va Vizantiya tangalari topilganligi sababli, bu joy oʻz davrida yirik savdo markazi boʻlgan deb taxmin qilinadi.
3-sonli manzilgoh
Bu hudud Kura daryosining chap sohilidagi Sudagʻilan manzilgohiga yaqin joylashgan boʻlib, uning madaniy qatlami eneolit (mis-tosh) va ilk bronza davriga toʻgʻri keladi. Qazishmalar davomida Kura-Araks madaniyatiga xos boʻlgan aylana shaklidagi xom gʻishtli uylar, tosh va suyakdan yasalgan ibtidoiy mehnat qurollari, shuningdek, qora sayqalli, geometrik naqshli sopol idishlar qazib olingan[4].
4-sonli manzilgoh
4-sonli manzilgoh asosan oʻrta asrlar (IX–XIII asrlar) rivojlangan davriga mansub boʻlib, u yerdan boy islom madaniyatiga oid qoldiqlar topilgan. Xususan, sirlangan nafis sopol buyumlar, shisha idishlar parchalari hamda arab yozuvlari va naqshlari tushirilgan metall buyumlar diqqatga sazovordir. Manzilgoh hududi moʻgʻullar istilosi arafasida inqirozga yuz tutgani ilmiy tomondan isbotlangan.
Manbalar
- ↑ R.M. Vahidov. Mingəçevir (arxeoloji qazıntılar). Bakı: Azərbaycan SSR EA Nəşriyyatı, 1959 — 41-45-bet.
- ↑ G.M. Aslanov, R.M. Vahidov, G.I. İone. Древний Мингечаур (Эпоха энеолита и бронзы). Baku: Izd-vo AN Azerb. SSR, 1959 — 88-92-bet.
- ↑ „Mingəçevir arxeoloji abidələri“ (az). Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyası. Qaraldi: 15-avgust 2026-yil.
- ↑ İqrar Əliyev. Azərbaycan tarixi (Ən qədim zamanlardan). Bakı: Elm, 1993 — 154-156-bet.