Manuchihr
| Manuchihr | |
|---|---|
| Ziyoriylar sulolasi amiri | |
.jpg) | |
| Tabariston amiri | |
| Saltanat | 1012—1031 |
| Oʻtmishdoshi | Qobus |
| Davomchisi | Anushirvon Sharaf al-Maoliy |
| Vafoti |
1031 Gurgon |
| Farzandlari | Anushirvon Sharaf al-Maoliy |
| Sulola | Ziyoriylar |
| Otasi | Qobus |
| Dini | Islom (sunniylik) |
Falak al-Maoliy Manuchihr (forscha: فلکالمعالی منوچهر; asosan, Manuchihr nomi bilan tanilgan; taxminan 1031-yilda vafot etgan) — Ziyoriylar (eng kechi 1012-yildan taxminan 1031-yilacha) hukmdori. Shams al-Maoliy Qobusning oʻgʻli[1].
Yoshlik davri
Otasining hukmronligi davrida Manuchihr Tabariston hokimi etib tayinlandi. XI asr boshlarida qoʻshin ichidagi fitnachilar guruhi Qobusga qarshi qoʻzgʻolon koʻtarib, poytaxt Goʻrgonni egallab olgach, Manuchihrga taxtga oʻtirishni taklif qildi. Manuchihr taxt vorisligini yoʻqotib qoʻyishdan qoʻrqib, bu taklifga rozi boʻldi va Qobusni Bastamgacha quvib bordi. Oxir-oqibat Qobus oʻgʻlining foydasiga taxtdan voz kechishga rozi boʻlib, bir qal’aga chekindi, biroq oxir-oqibat 1012-yilda oʻldirildi[2].
Hukmronligi
Manuchihr taxtga chiqqach, unga Abbosiy xalifa al-Qodir tomonidan Falak al-Maoliy unvoni berildi. Oradan koʻp oʻtmay, Manuchihr Mahmud Gʻaznaviyning oliy hokimiyatini tan olib[3], uning qizlaridan biriga uylandi[4][5]. U Gʻaznaviylar saroyiga qochib ketgan ukasi Daroni taxtga oʻtqazishga urinish sodir boʻlmasligi uchun ham shunday qilgan[6]. Manuchihr Mahmudning Hindistonga yurishini amalga oshirishi uchun oʻlpon hamda daylamiy jangchilardan iborat harbiy boʻlinmalarini yubordi[7].
Daylamiy harbiy amaldor Ibn Fulad Qazvinni oʻz tasarrufiga olishni daʼvo qilib, 1016-yilda Buvayhiylar oliy hukmdori Majd ud-Davlaga qarshi qoʻzgʻolon koʻtardi. Majd ad-Davla uni Qazvin hokimi etib tayinlashdan bosh tortdi. Bu esa Ibn Fuladni Buvayhiylar poytaxti Ray atrofidagi qishloqlarga tahdid qilishga majbur qildi. Shundan soʻng Majd ud-Davla Bavandiylar hukmdori boʻlgan vassali Abu Jaʼfar Muhammaddan yordam soʻradi. Abu Jaʼfar Ibn Fuladni yengib, uni Raydan chekinishga majbur qildi. Shundan keyin Ibn Fulad Manuchihrdan yordam soʻrab, yordami evaziga Manuchihrning vassaliga aylanishga rozi boʻldi[8]. Keyingi yili Ibn Fulad va Manuchihrning birlashgan qoʻshini Ray shahrini qamal qildi. Natijada Majd ud-Davla Ibn Fuladni Isfahon hokimi etib tayinlashga majbur boʻldi. Isfahonning Buvayhiylarga vassal boʻlgan Kakuyiylar hukmdori Alauddavla Muhammad Ibn Fuladni magʻlub etib, ehtimol jang chogʻida uni oʻldirdi.
Manuchihrning Gʻaznaviylar bilan munosabati har doim ham doʻstona boʻlmagan. 1028-yilda Majd ud-Davlaning mulklarini egallash uchun yoʻlga chiqqan Mahmud Ziyoriylar hududiga bostirib kirgan. Manuchihr qochishga majbur boʻlgan, soʻngra Mahmudga katta miqdorda pul toʻlagachgina yana taxt tepasiga qaytgan[6].
Manuchihr taxminan 1030-yilda vafot etgan[9]. Uning oʻrniga oʻgʻli Anushirvon taxtga oʻtirgan. Anushirvon ham Gʻaznaviylarga oʻlpon toʻlasga vaʼda bergan.
Manbalar
- ↑ C. E. Bosworth, The Ghaznavids:994-1040, (Edinburgh University Press, 1963), 75.
- ↑ Madelung 1975, s. 215.
- ↑ C. E. Bosworth, The Ghaznavids:994-1040, 75.
- ↑ Bosworth 1975, s. 176.
- ↑ Bosworth 1968, s. 25.
- ↑ 6,0 6,1 Madelung 1975, s. 216.
- ↑ C. E. Bosworth, The Ghaznavids:994-1040, 75.
- ↑ Bosworth 1997, ss. 26–27.
- ↑ E. Merçil, p. 41
Adabiyotlar
- E. Merçil (1989). Gaznaviylar davlati tarixi (Gʻaznaviylar tarixi), Türk Tarih Kurumu, Ankara. ISBN 975-16-0189-4
- Bosworth, C. E. „Eron olamining siyosiy va sulolaviy tarixi (mil. 1000–1217)“, . The Cambridge History of Iran, Volume 5: The Saljuq and Mongol Periods. Cambridge: Cambridge University Press, 1968 — 1–202-bet. ISBN 0-521-06936-X.
- Bosworth, C. E. „Ilk g‘aznaviylar“, . The Cambridge History of Iran, Volume 4: From the Arab Invasion to the Saljuqs. Cambridge: Cambridge University Press, 1975 — 162–198-bet. ISBN 0-521-20093-8.
- Bosworth, C. Edmund (1997). "IBN FŪLĀD". Encyclopaedia Iranica, VIII-jild, 1-faskikul. London va boshq.. 26–27 b. http://www.iranicaonline.org/articles/ebn-fulad.
- Madelung, W. „Shimoliy Eronning kichik sulolalari“, . The Cambridge History of Iran, Volume 4: From the Arab Invasion to the Saljuqs. Cambridge: Cambridge University Press, 1975 — 198–249-bet. ISBN 0-521-20093-8.
Havolalar
- Edmund Bosworth, C. „ZIYORIYLAR“. Encyclopaedia Iranica, onlayn nashr.
| Oʻtmishdoshi: Qobus |
Ziyoriylar hukmdori taxminan 1012—1031 |
Vorisi: Anushirvon |