Korrupsiyaga qarshi xalqaro sud
Korrupsiyaga qarshi xalqaro sud (IACC) taklif etilgan xalqaro sud boʻlib, u korrupsiya ishlariga aralashgan rahbarlarga qarshi jinoiy qonunlar ijrosini kuchaytirish maqsadida tashkil etiladi[1]. Sudni tashkil etish gʻoyasi dastlab Massachusets okrugi federal sudining katta sudyasi Mark L. Wolf tomonidan 2012-yildagi Sankt-Peterburg xalqaro huquq forumida, 2014-yildagi Global boshqaruv boʻyicha jahon forumida hamda 2014-yilda Brookings instituti va „The Washington Post“ nashrlaridagi maqolalarda ilgari surilgan[2][3][4].
IACC taklifi 2018-yilda Amerika sanʼat va fanlar akademiyasining „Daedalus“ jurnalida eʼlon qilingan „Dunyoga Xalqaro korrupsiyaga qarshi sud kerak“ nomli maqolada yanada rivojlantirildi[5]. 2022-yilda Amerika sanʼat va fanlar akademiyasi sudya Mark L. Wolf, sudya Richard Goldstone va professor Robert Rotbergning „Xalqaro korrupsiyaga qarshi sud boʻyicha rivojlanayotgan taklif“ sarlavhali maqolasini nashr etdi[6].
IACCni tashkil etish tashabbusi 2016-yilda sudya Mark L. Wolf, Janubiy Afrika Respublikasi Oliy sudi sobiq sudyasi, sobiq Yugoslaviya va Ruanda boʻyicha xalqaro jinoiy tribunallarning bosh prokurori Richard Goldstone hamda boshqa hamkasblari tomonidan asos solingan „Integrity Initiatives International“ (III) nohukumat tashkiloti tomonidan boshqarilmoqda. III ning vazifasi „korrupsiyaga yoʻl qoʻygan va inson huquqlarini muntazam ravishda buzadigan rahbarlarni jazolash va ularning faoliyatini cheklash uchun jinoiy qonunlar ijrosini kuchaytirish hamda demokratik jarayon orqali ularni oʻz fuqarolariga xizmat qilishga sodiq rahbarlar bilan almashtirish imkoniyatlarini yaratishdan iborat“[7]. IACCni tashkil etish, korrupsiyaga qarshi milliy chora-tadbirlarni qoʻllab-quvvatlash va oʻz mamlakatlarida yirik korrupsiyaga qarshi kurashishga sodiq boʻlgan yoshlar tarmogʻini shakllantirish tashkilotning asosiy ustuvor yoʻnalishlaridan hisoblanadi.
Tuzilishi
Katta korrupsiya — davlat rahbarlarining (kleptokratlarning) shaxsiy manfaatlari yoʻlida davlat hokimiyatini suiisteʼmol qilishi — pandemiyalarga samarali choralar koʻrish, iqlim oʻzgarishiga qarshi kurashish, demokratiya va inson huquqlarini rivojlantirish, BMTning Barqaror rivojlanish maqsadlariga erishish, xalqaro tinchlik va xavfsizlikni taʼminlash hamda yanada adolatliroq, qoidalarga asoslangan global tartibni oʻrnatish yoʻlidagi asosiy toʻsiqdir.
Katta korrupsiya qonunlar yetishmasligi tufayli emas, balki boshqa sabablarga koʻra davom etmoqda. Birlashgan Millatlar Tashkilotining Korrupsiyaga qarshi konvensiyasiga (UNCAC) aʼzo boʻlgan 189 davlatning har birida korrupsion harakatlarni jinoiy javobgarlikka tortadigan qonunlar mavjud. Shunday boʻlsa-da, kleptokratlar oʻzlari hukmronlik qilayotgan mamlakatlarda odil sudlovni nazorat qilganlari bois jazosiz qolmoqdalar.
IACC korrupsiyaga qarshi kurashish boʻyicha xalqaro tizimda muhim boʻshliqni toʻldiradi. U kleptokratlar va ularning hamtovoqlariga qarshi amaldagi milliy korrupsiyaga qarshi qonunlarni yoki ularning yangi xalqaro muqobilini qoʻllaydi. IACC soʻnggi chora sudi sifatida faoliyat yuritadi. Bir-birini toʻldirish tamoyiliga asoslanib, u faqat aʼzo davlat ishni koʻrib chiqishni istamasa yoki bunga qodir boʻlmasa, jinoiy ish qoʻzgʻatadi. Shunday qilib, IACC mahalliy hukumatlarga korrupsiyaga qarshi tegishli jarayonlarni yoʻlga qoʻyish uchun turtki boʻlishi mumkin, ayni paytda samarali jarayonlar hali mavjud boʻlmagan joylarda korrupsiyaga botgan rahbarlarning javobgarlikka tortilishini taʼminlaydi.
IACCdagi sud jarayoni koʻp hollarda mahkum etilgan kleptokratlarning qamoqqa olinishiga olib keladi va shu tariqa demokratik jarayon uchun ularni halol rahbarlar bilan almashtirish imkoniyatini yaratadi. Shuni ham taʼkidlash kerakki, kleptokratlar oʻzlari boshqarayotgan mamlakatlarning ularni javobgarlikka tortadigan sudga qoʻshilishiga yoʻl qoʻymasliklari mumkin[8]. IACC samarali boʻlishi uchun 20-25 ta vakolatli davlatlarning ishtirok etishi zarur, bunda kleptokratlar koʻpincha korrupsiyadan olingan mablagʻlarni yuvadigan yirik moliyaviy markazlar va ular oʻz boyliklarini sarflaydigan va investitsiya qiladigan jozibador mamlakatlar ham qamrab olinishi lozim. IACC aʼzo davlat hududida yoki fuqarosi tomonidan sodir etilgan jinoyatning har qanday yoki barcha unsurlarini sud taʼqibiga olish vakolatiga ega boʻladi va shu tarzda transmilliy jinoiy tarmoqlarga qarshi kurasha oladi.
Tanlangan nutqlar va nashrlar
- Wolf, Mark L.. „The Case for an International Anti-Corruption Court“. The Brookings Institution (2014).
- Wolf, Mark L.. „We need an international court to stamp out corruption“ (2014).
- Ganesan, Arvind (2014). Oral Testimony of Arvind Ganesan, Business and Human Rights Director, Human Rights Watch, Tom Lantos Human Rights Commission Briefing: An International Anti-Corruption Court (IACC) to Mitigate Grand Corruption and Human Rights Abuses (Speech). Human Rights Watch.
- Tom Lantos Human Rights Commission (2015). An International Anti-Corruption Court (IACC) to Mitigate Grand Corruption and Human Rights Abuses (Speech). Lantos Commission Hearing.
- Wolf, Mark L. (2016). Rule of Law Initiative Inaugural Lecture (Speech). Woodrow Wilson Center.
- Wolf, Mark L. (2016). An International Anti-Corruption Court for Grad Corruption (Speech). International Anti-Corruption Summit in London.
- Wolf, Mark L. (2018). How do you stop prime ministers and presidents lining their own pockets with the country's wealth? An International Anti-Corruption Court (Speech). BBC Hardtalk.
- Wolf, Mark L. (2018). "The World Needs an International Anti-Corruption Court". Daedalus 147 (3): 144–156. doi:10.1162/daed_a_00507.
- Roach, Brendan, and Erik Mortensen (2019). "An International Anti-Corruption Court." American Academy of Arts and Sciences.
- Antony, Joseph (2020). Anti-Graft War: Stakeholders at UNGA 74 Call for Establishment of International Anti-Corruption Court (Speech). Herald Nigeria. Archived from the original on June 25, 2020.
- Goldstone, Richard J., and Mark L. Wolf (2020). "Coronavirus presents bonanza for kleptocrats." The Boston Globe.
- Axworthy, Lloyd, and Allan Rock (2020). "Let's hold the kleptocrats to account." The Globe and Mail.
- Glavin, Terry. „Canadians are leading the push for a global anti-corruption court“. MacLean's Magazine (2021).
- Rohani, Farid. „World needs Canada to champion an international anti-corruption court“. Toronto Star (2021).
- Escobar Mejia, Claudia. „The Case for an International Anti-Corruption Court“. Americas Society Council of Americas (2021).
- Dezenski, Elaine. „An international anti-corruption court is needed to deter kleptocrats“. Financial Times (2021).
- Green, Ruth (2021). "Covid-19: Pandemic heightens calls for international court to tackle grand corruption." International Bar Association.
- Malcorra, Susan, and Ian J. Lynch (2021). "Deterring Kleptocracy Demands an International Anti-Corruption Court." Global Governance Forum.
- Axworthy, Lloyd, and Fen Osler Hampson (2021). "Canada should lead in creating an international court to fight corruption." Toronto Star.
- Lynch, Ian J., and Maja Groff (2021). “Taking the Climate Crisis Seriously Requires Ambitious Anti-Corruption Solutions.” The Diplomat.
- MacKay, Peter (2022). “An international court to crack down on corruption.” National Post.
- Wolf, Mark L. (2022). "The Progressing Proposal for An International Anti-Corruption Court." American Academy of Arts and Sciences.
Yana qarang
Manbalar
- ↑ Mark L. Wolf, The Case for an International Anti-Corruption Court, Brookings Institution, Governance Studies at Brookings, July 2014.
- ↑ Recknagel, Charles „Prague Forum Provides Anti-Corruption Platform“. Radio Free Europe/Radio Liberty (2014-yil 10-aprel). 2017-yil 7-noyabrda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2026-yil 12-aprel.
- ↑ „The Case for an International Anti-Corruption Court“ (en-US). Brookings. Qaraldi: 2021-yil 18-iyun.
- ↑ „We need an international court to stamp out corruption“ (en-US). Qaraldi: 2021-yil 18-iyun.
- ↑ Wolf, Mark L. (2018). "The World Needs an International Anti-Corruption Court". Daedalus 147 (3): 144–156. doi:10.1162/daed_a_00507.
- ↑ „The Progressing Proposal for An International Anti-Corruption Court“ (en). American Academy of Arts & Sciences (2022-yil 24-avgust). Qaraldi: 2022-yil 11-noyabr.
- ↑ „Richard Goldstone“. Integrity Initiatives International. 2024-yil 7-sentyabrda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2026-yil 12-aprel.
- ↑ „Declaration in Support of the Creation of an International Anti-Corruption Court“. Integrity Initiatives International.