Birlashgan Millatlar Tashkilotining Korrupsiyaga qarshi konvensiyasi

United Nations Convention Against Corruption
Toʻliq nomi: ;
	; Shartnomani imzolaganlar (sariq) va ratifikatsiya qilganlar (yashil); imzolamaganlar qizil rangda ko‘rsatilgan.
Tayyorlangan kuni	2003-yil 31-oktyabr
Imzolangan sanasi	2003-yil 9-dekabr
Imzolangan joyi	Mérida va New York City
Kuchga kirishi	2005-yil 14-dekabr
Shartlari	30 ta ratifikatsiya qilganlar
Imzolangan	141
Tomonlar	192
Saqlanadigan joyi	Birlashgan millatlar tashkiloti bosh kotibi
Tillari	Arab, xitoy, ingliz, fransuz, rus va ispan tillari

Birlashgan Millatlar Tashkilotining Korrupsiyaga qarshi konvensiyasi (UNCAC) — korrupsiyaga qarshi kurash sohasida huquqiy jihatdan majburiy kuchga ega yagona xalqaro koʻp tomonlama shartnoma hisoblanadi. Ushbu hujjat BMT aʼzolari tomonidan ishlab chiqilgan boʻlib, 2003-yil oktyabr oyida Birlashgan Millatlar Tashkiloti Bosh Assambleyasi tomonidan qabul qilingan va 2005-yil dekabr oyida kuchga kirgan. Konvensiya korrupsiyaga qarshi kurashda profilaktik va jazolovchi choralarning muhimligini tan oladi hamda korrupsiyaning transmilliy xususiyatini inobatga olgan holda xalqaro hamkorlik va korrupsiyadan olingan daromadlarni qaytarish boʻyicha qoidalarni oʻz ichiga oladi. Vena shahrida joylashgan Birlashgan Millatlar Tashkilotining Giyohvand moddalar va jinoyat bo‘yicha boshqarmasi (UNODC) UNCAC uchun Kotibiyat vazifasini bajaradi. UNCACning asosiy maqsadi mamlakatlararo chegaralarda sodir boʻlishi mumkin boʻlgan turli shakldagi korrupsiya holatlarini, jumladan, boshqa mansabdor shaxs qaroriga noqonuniy taʼsir oʻtkazish orqali foyda olish, mansab vakolatini suiisteʼmol qilish, shuningdek xususiy sektordagi oʻzlashtirish va pul yuvish kabi jinoyatlarni kamaytirishdir. Konvensiyaning yana bir maqsadi xalqaro huquqni muhofaza qilish organlari va sud tizimlari oʻrtasidagi hamkorlikni mustahkamlash, jumladan, xorijda yashirin aktivlarni aniqlash va qaytarish uchun samarali huquqiy mexanizmlarni yaratishdir.

Konvensiyaga aʼzo davlatlar, yaʼni konvensiyani ratifikatsiya qilgan mamlakatlar jinoyat ishlari boʻyicha oʻzaro hamkorlik qilishlari, shuningdek, korrupsiya bilan bogʻliq fuqarolik va maʼmuriy ishlarni tergov qilish hamda koʻrib chiqishda bir-birlariga yordam berish masalasini koʻrib chiqishlari kutiladi. Konvensiya, shuningdek, hisobdorlik jarayonlariga fuqarolik jamiyati va nodavlat tashkilotlarning ishtirokini taʼminlashni talab qiladi hamda fuqarolarning axborotga ega boʻlish huquqining muhimligini alohida taʼkidlaydi.

UNCACni amalga oshirish va monitoring mexanizmi

UNCACning 63-moddasi 7-qismiga muvofiq, „Konferensiya zarur deb hisoblagan taqdirda, Konvensiyani samarali amalga oshirishga koʻmaklashuvchi har qanday mos mexanizm yoki organni tashkil etadi“^[1]. Konferensiyaning birinchi sessiyasida ochiq tarkibli hukumatlararo ekspertlar guruhi tuzilib, unga mos mexanizm boʻyicha Konferensiyaga tavsiyalar ishlab chiqish topshirilgan. Shuningdek, koʻlam jihatidan cheklangan ixtiyoriy „Pilot Review Programme“ (tajribaviy tekshiruv dasturi) ishga tushirilgan boʻlib, u UNCACning bajarilishini nazorat qilishning mumkin boʻlgan usullarini sinab koʻrish imkonini bergan. Dastur orqali sinovdan oʻtkazilgan mexanizmlarning samaradorligi va natijadorligi baholangan hamda Konferensiyaga oʻrganilgan saboqlar va toʻplangan tajribalar yuzasidan maʼlumot taqdim etilgan. Shu orqali Konferensiya UNCACni amalga oshirish uchun eng mos monitoring mexanizmini belgilashda asosli qaror qabul qilish imkoniga ega boʻlgan.

2009-yil noyabr oyida Dohada oʻtkazilgan uchinchi sessiyada Konferensiya UNCACni amalga oshirishni koʻrib chiqish boʻyicha 3/1-sonli rezolyutsiyani qabul qilgan boʻlib, unda Amalga oshirishni koʻrib chiqish mexanizmi (IRM) uchun mandat belgilab berilgan. Ushbu mexanizm mamlakatlarga UNCAC maqsadlariga erishishda oʻzaro tajriba almashish jarayoni orqali yordam berishga qaratilgan. IRM mexanizmi UNCAC imkoniyatlarini yanada mustahkamlashga xizmat qiladi, chunki u mamlakatlarga oʻzlarining amalga oshirish darajasini baholash, boʻshliqlarni aniqlash, va milliy darajada amalga oshirishni kuchaytirish boʻyicha harakat rejalari ishlab chiqish imkonini beradi. Bunda keng qamrovli oʻz-oʻzini baholash soʻrovnomasi asos sifatida qoʻllaniladi. BMTning Giyohvand moddalar va jinoyatchilikka qarshi kurash boshqarmasi ushbu monitoring mexanizmining Kotibiyati sifatida faoliyat yuritadi. Mandatda davlatlarning UNCACni amalga oshirishini oʻzaro baholash tartiblari va jarayonlari, shu jumladan Amalga oshirishni koʻrib chiqish guruhi deb nomlanuvchi nazorat organining tuzilishini ham oʻz ichiga oladi^[2].

Yana qarang

Manbalar

Havolalar

Rasmiy sayti

[1] UNODC CoSP Session 1 resolutions

[ReferenceB-2] „Resolution 3/1 of the Conference of the States Parties to the United Nations Convention against Corruption“.

[1]

[2]