Kontent qismiga oʻtish
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦

Jermuk: Versiyalar orasidagi farq

ZiyoSfera, erkin ensiklopediya
Oʻzbekcha Vikipediyadan (UzWiki) 100% asl holatida import qilindi.
Oʻzbek imlo, tinish belgilari, ichki havolalar va turkumlar tuzatildi
'''Jermuk''' ( {{Lang-hy|Ջերմուկ}}  ) - tog'li [[Kurort|kurort shaharchasi]] va Armaniston janubidagi [[Vayots Dzor viloyati|Vayots Dzor viloyatining]] Jermuk munitsipaliteti markazi. viloyat markazi [[Yeghegnadzor|Yeghegnadzordan]] sharqda 53 km o'zoqlikda joylashgan. [[Sovet Sotsialistik Respublikalari Ittifoqi|Sovet Ittifoqida]] sanitorik turizm uchun mashhur joylardan biri hisoblangan<ref>[http://www.panarmenian.net/eng/details/251334/ Snow art fest is one more reason to pack your bag for Armenia]</ref>.  
'''Jermuk''' ( {{Lang-hy|Ջերմուկ}}  ) — togʻli [[Kurort|kurort shaharchasi]] va Armaniston janubidagi [[Vayots Dzor viloyati|Vayots Dzor viloyatining]] Jermuk munitsipaliteti markazi. viloyat markazi [[Yeghegnadzor|Yeghegnadzordan]] sharqda 53 km oʻzoqlikda joylashgan. [[Sovet Sotsialistik Respublikalari Ittifoqi|Sovet Ittifoqida]] sanitorik turizm uchun mashhur joylardan biri hisoblangan<ref>[http://www.panarmenian.net/eng/details/251334/ Snow art fest is one more reason to pack your bag for Armenia]</ref>.  


Jermuk o'zining issiq buloqlari va shaharda shishaga solib qadoqlangan mineral suv markalari brendi bilan ham mashhur. Uning toza havosi, sharsharalari, sun'iy ko'llari, sayr uchun tabiiy joylari, atrof muhiti, o'rmonlari va mineral suv havzalari bilan jozibali. Hozirgi kunda shahar zamonaviy turizm va sog‘liqni saqlash xizmatlari markaziga aylantirish maqsadida qayta obodonlashtirilmoqda. Shuningdek, u yirik [[shaxmat]] markaziga aylanishi uchun qayta tashkil etilmoqda, shaharda ko'plab xalqaro shaxmat turnirlari o'tkazilishi rejalashtirilgan<ref>[http://www.b24.am/economy/11241.html Jermuk economy]</ref>. 2016-yilgi rasmiy hisob-kitoblarga ko'ra, Jermukning aholisi 3400 kishi ga yaqin edi. Biroq, 2011-yilgi kelib aholini ro'yxatga olish ma'lumotlariga ko'ra, Jermuk aholisi 5,572 kishiga yetgan. Yaqin atrofdagi [[Bu yerda|Herher]], [[Karmrashen, Vayots Dzor|Karmrashen]] va [[Gndevaz]] qishloqlari ham Jermuk munitsipaliteti tarkibiga kiradi.
Jermuk oʻzining issiq buloqlari va shaharda shishaga solib qadoqlangan mineral suv markalari brendi bilan ham mashhur. Uning toza havosi, sharsharalari, sunʼiy koʻllari, sayr uchun tabiiy joylari, atrof muhiti, oʻrmonlari va mineral suv havzalari bilan jozibali. Hozirgi kunda shahar zamonaviy turizm va sogʻliqni saqlash xizmatlari markaziga aylantirish maqsadida qayta obodonlashtirilmoqda. Shuningdek, u yirik [[shaxmat]] markaziga aylanishi uchun qayta tashkil etilmoqda, shaharda koʻplab xalqaro shaxmat turnirlari oʻtkazilishi rejalashtirilgan<ref>[http://www.b24.am/economy/11241.html Jermuk economy]</ref>. 2016-yilgi rasmiy hisob-kitoblarga koʻra, Jermukning aholisi 3400 kishi ga yaqin edi. Biroq, 2011-yilgi kelib aholini roʻyxatga olish maʼlumotlariga koʻra, Jermuk aholisi 5,572 kishiga yetgan. Yaqin atrofdagi [[Bu yerda|Herher]], [[Karmrashen, Vayots Dzor|Karmrashen]] va [[Gndevaz]] qishloqlari ham Jermuk munitsipaliteti tarkibiga kiradi.


== Etimologiya ==
== Etimologiya ==
Shahar nomi armancha "jermuk" ( [[wiktionary:ջերմուկ|ջերմուկ]] ) yoki "jermook" so'zlaridan olingan bo'lib, g'arbiy arman tilida "chermoug", "iliq mineral buloq" degan ma'nolarni anglatadi. Jermuk atamasini birinchi marta XIII asrda tarixchi [[Stepanos Orbelian]] o'zining "''Sisakan viloyati tarixi"'' asarida aytib o'tgan.  
Shahar nomi armancha "jermuk" ( [[wiktionary:ջերմուկ|ջերմուկ]] ) yoki "jermook" soʻzlaridan olingan boʻlib, gʻarbiy arman tilida "chermoug", "iliq mineral buloq" degan maʼnolarni anglatadi. Jermuk atamasini birinchi marta XIII asrda tarixchi [[Stepanos Orbelian]] oʻzining "''Sisakan viloyati tarixi"'' asarida aytib oʻtgan.  


== Tarixi ==
== Tarixi ==
Jermuk tarixan Armanistondagi [[Syunik (tarixiy viloyat)|Syunik]] viloyatining Vayots Dzor viloyatining bir qismi hisoblangan hududni egallaydi. Bu haqda birinchi marta XIII asrda tarixchi [[Stepanos Orbelian|Stepanos Orbelyan]] o'zining ''"Sisakan viloyati tarixi"'' asarida aytib o'tgan. Qadimgi [[Tsiklopen devorchilik|siklop]] qal'asi qoldiqlari va VIII asrga oid bazilika xarobalari Jermuk buloqlari atrofidagi hudud XIII asrdan ancha oldin paydo bo'lganiligidan dalolat beradi<ref>{{Veb manbasi|sarlavha=Jermuk Group: Jermuk city|url=http://www.jermukgroup.am/?cont=jermuk_city&lang=eng|qaralgan sana=2022-11-24|arxivsana=2013-07-29|arxivurl=https://web.archive.org/web/20130729220104/http://www.jermukgroup.am/?cont=jermuk_city&lang=eng}}</ref>. Jermuk hududi X, XII asrlarda, Vayots Dzor [[Syunik podsholigi|Syunik qirolligi]] tarkibiga kirgan hamda o'sha davrda Siuniya sulolasi tomonidan boshqarilgan. Syunik knyazlari Jermukning mineral buloqlarini anchayin shifobaxsh deb bilishgan hamda ular bilan to'ldirilgan bir nechta hovuzlar qurishgan va bu kichik shaharchani dam olish maskaniga aylantirishgan. [[Oʻrta asr|O'rta asrlarda]] [[Buyuk Ipak yoʻli|Ipak yo'li]] Vayots Dzor hududidan, xususan, hozirgi vaqtda [[Martuni, Armaniston|Martuni]] shahrini Yeghegnadzor bilan Jermukning shimoli-g'arbiy qismini bog'laydigan yo'l orqali o'tgan.
Jermuk tarixan Armanistondagi [[Syunik (tarixiy viloyat)|Syunik]] viloyatining Vayots Dzor viloyatining bir qismi hisoblangan hududni egallaydi. Bu haqda birinchi marta XIII asrda tarixchi [[Stepanos Orbelian|Stepanos Orbelyan]] oʻzining ''"Sisakan viloyati tarixi"'' asarida aytib oʻtgan. Qadimgi [[Tsiklopen devorchilik|siklop]] qalʼasi qoldiqlari va VIII asrga oid bazilika xarobalari Jermuk buloqlari atrofidagi hudud XIII asrdan ancha oldin paydo boʻlganiligidan dalolat beradi<ref>{{Veb manbasi|sarlavha=Jermuk Group: Jermuk city|url=http://www.jermukgroup.am/?cont=jermuk_city&lang=eng|qaralgan sana=2022-11-24|arxivsana=2013-07-29|arxivurl=https://web.archive.org/web/20130729220104/http://www.jermukgroup.am/?cont=jermuk_city&lang=eng}}</ref>. Jermuk hududi X, XII asrlarda, Vayots Dzor [[Syunik podsholigi|Syunik qirolligi]] tarkibiga kirgan hamda oʻsha davrda Siuniya sulolasi tomonidan boshqarilgan. Syunik knyazlari Jermukning mineral buloqlarini anchayin shifobaxsh deb bilishgan hamda ular bilan toʻldirilgan bir nechta hovuzlar qurishgan va bu kichik shaharchani dam olish maskaniga aylantirishgan. [[Oʻrta asr|Oʻrta asrlarda]] [[Buyuk Ipak yoʻli|Ipak yoʻli]] Vayots Dzor hududidan, xususan, hozirgi vaqtda [[Martuni, Armaniston|Martuni]] shahrini Yeghegnadzor bilan Jermukning shimoli-gʻarbiy qismini bogʻlaydigan yoʻl orqali oʻtgan.
[[Fayl:Jermuk_view.jpg|left|thumb| Jermuk ]]
[[Fayl:Jermuk_view.jpg|left|thumb| Jermuk ]]
XVI asr boshlarida Sharqiy Armaniston [[Safaviylar|Safaviylar Fors]] hukmronligi ostiga oʻtadi. Jermuk hududi ''Erivan Beglarbegi'' va keyinchalik [[Iravan xonligi|Erivan xonligi]] tarkibiga kirgan. XVI hamda XVII asrlar oraligʻi Vayots Dzor tarixidagi eng og'ir davr hisoblanadi. Bu hudud turkiy va eron qabilalarining bosqinchi qoʻshinlari oʻrtasidagi tez-tez jang maydoniga aylangan. Natijada ko‘plab muhim obidalar, obod qishloqlar vayron bo‘lgan, aholi esa qishloqdan ko‘chirilgan. 1747-yilda Jermuk yangi tashkil etilgan [[Naxichevan xonligi]] tarkibiga kiradi.
XVI asr boshlarida Sharqiy Armaniston [[Safaviylar|Safaviylar Fors]] hukmronligi ostiga oʻtadi. Jermuk hududi ''Erivan Beglarbegi'' va keyinchalik [[Iravan xonligi|Erivan xonligi]] tarkibiga kirgan. XVI hamda XVII asrlar oraligʻi Vayots Dzor tarixidagi eng ogʻir davr hisoblanadi. Bu hudud turkiy va eron qabilalarining bosqinchi qoʻshinlari oʻrtasidagi tez-tez jang maydoniga aylangan. Natijada koʻplab muhim obidalar, obod qishloqlar vayron boʻlgan, aholi esa qishloqdan koʻchirilgan. 1747-yilda Jermuk yangi tashkil etilgan [[Naxichevan xonligi]] tarkibiga kiradi.
[[Fayl:Jermuk_residential_buildings.jpg|thumb| Turar-joy binolari]]
[[Fayl:Jermuk_residential_buildings.jpg|thumb| Turar-joy binolari]]
[[Rus-Fors urushi (1826–1828)|1826—2028-yillardagi rus-fors urushidan]] soʻng 1828-yilda [[Rossiya imperiyasi]] bilan [[Eron|Fors]] oʻrtasida [[Turkmanchoy tinchlik shartnomasi|Turkmanchay]] shartnomasi imzolanishi natijasida Sharqiy Armanistonning koʻplab hududlari, jumladan, Vayots-Dzor ham Rossiya imperiyasi tarkibiga kirgan. 1828–1830-yillarda Eronning [[Salmas]] va [[Xoy|Khoy]] shaharlaridan koʻplab arman oilalari Sharqiy Armanistonga, xususan, keyinchalik 1840-yilda Erivan gubernatorligi tarkibiga kirgan hududlarga koʻchirilgan. Arman koʻchmanchilarining birinchi toʻlqini 1828–1829-yillarda Vayots Dzor viloyatiga yetib keladi. Rossiya hukmronligi ostida Jermuk shahri sezilarli o'sish va rivojlanishga guvoh bo'ladi. XVIII asrning 30-yillarida rus geologi G. Voskoboynikov Armanistonga keladi va Jermukning geografik chuqurligi, shuningdek, Jermuk suvlarining tarkibi va xususiyatlarini o'rganishni boshlaydi. Uning Jermuk haqidagi kuzatishlari 1831-yilda "Tog' jurnali" gazitasida, keyinroq 1855-yilda "Kavkaz kalendasi" jurnalida nashr etilgan. Voskoboynikovning asarlari Jermuk haqidagi birinchi ilmiy suhbatlar edi.
[[Rus-Fors urushi (1826–1828)|1826—2028-yillardagi rus-fors urushidan]] soʻng 1828-yilda [[Rossiya imperiyasi]] bilan [[Eron|Fors]] oʻrtasida [[Turkmanchoy tinchlik shartnomasi|Turkmanchay]] shartnomasi imzolanishi natijasida Sharqiy Armanistonning koʻplab hududlari, jumladan, Vayots-Dzor ham Rossiya imperiyasi tarkibiga kirgan. 1828–1830-yillarda Eronning [[Salmas]] va [[Xoy|Khoy]] shaharlaridan koʻplab arman oilalari Sharqiy Armanistonga, xususan, keyinchalik 1840-yilda Erivan gubernatorligi tarkibiga kirgan hududlarga koʻchirilgan. Arman koʻchmanchilarining birinchi toʻlqini 1828–1829-yillarda Vayots Dzor viloyatiga yetib keladi. Rossiya hukmronligi ostida Jermuk shahri sezilarli oʻsish va rivojlanishga guvoh boʻladi. XVIII asrning 30-yillarida rus geologi G. Voskoboynikov Armanistonga keladi va Jermukning geografik chuqurligi, shuningdek, Jermuk suvlarining tarkibi va xususiyatlarini oʻrganishni boshlaydi. Uning Jermuk haqidagi kuzatishlari 1831-yilda "Togʻ jurnali" gazitasida, keyinroq 1855-yilda "Kavkaz kalendasi" jurnalida nashr etilgan. Voskoboynikovning asarlari Jermuk haqidagi birinchi ilmiy suhbatlar edi.


1860-yillarda Syunikning Orbel knyazlari tomonidan qurilgan Jermukning barcha tarixiy buloqlari [[Rossiya imperiyasi|Rossiya]] hukumati qaroriga binoan Gevorg Khanagyan tomonidan ta'mirlangan. Bugungi kunda "Pristav buloqlari" deb ataladigan hovzalari tarixiy yodgorlik sifatida saqlanib qolgan. 1870-yilda Jermuk Erivan gubernatorligi tarkibida yangi tashkil etilgan Sharur Daralagez uyezdi tarkibiga kiradi.
1860-yillarda Syunikning Orbel knyazlari tomonidan qurilgan Jermukning barcha tarixiy buloqlari [[Rossiya imperiyasi|Rossiya]] hukumati qaroriga binoan Gevorg Khanagyan tomonidan taʼmirlangan. Bugungi kunda "Pristav buloqlari" deb ataladigan hovzalari tarixiy yodgorlik sifatida saqlanib qolgan. 1870-yilda Jermuk Erivan gubernatorligi tarkibida yangi tashkil etilgan Sharur Daralagez uyezdi tarkibiga kiradi.
[[Fayl:2014_Prowincja_Wajoc_Dzor,_Dżermuk,_Widok_na_jezioro_w_centrum_miasta_(02).jpg|left|thumb| Jermuk shahari markazi]]
[[Fayl:2014_Prowincja_Wajoc_Dzor,_Dżermuk,_Widok_na_jezioro_w_centrum_miasta_(02).jpg|left|thumb| Jermuk shahari markazi]]
[[Fayl:Ջերմուկի_ըմպելասրահի_շենք_I.jpg|thumb| Jermukning mineral suv kurort markazi]]
[[Fayl:Ջերմուկի_ըմպելասրահի_շենք_I.jpg|thumb| Jermukning mineral suv kurort markazi]]
1931-yilda Jermuk Sovet Armanistonining yangi tashkil etilgan Azizbekov tumani tarkibiga kiritilgan. Jermukning birinchi shaharsozlik rejasi 1945-yilda me'mor P. Msryan tomonidan kiritilgan. 2-loyihasi esa  1952-yilda arxitektor P. Manukyan tomonidan tuzilgan. Keyinchalik loyiha 1960-yillarning boshlarida o'zgartirilgan.
1931-yilda Jermuk Sovet Armanistonining yangi tashkil etilgan Azizbekov tumani tarkibiga kiritilgan. Jermukning birinchi shaharsozlik rejasi 1945-yilda meʼmor P. Msryan tomonidan kiritilgan. 2-loyihasi esa  1952-yilda arxitektor P. Manukyan tomonidan tuzilgan. Keyinchalik loyiha 1960-yillarning boshlarida oʻzgartirilgan.


1918–1920-yillarda Jermuk bir muddat Armaniston Respublikasi tarkibiga kiradi. Armaniston sovetlashtirilgandan so'ng, Jermuk va uning atrofidagi hududlar Sovet hokimiyatiga qarshilik ko'rsatgan hududlardan biriga aylangan. Garegin Njde boshchiligida tan olinmagan [[Tog'li Armaniston Respublikasi|Tog'li Armaniston Respublikasini]] tashkil etiladi. Biroq, 1921-yil iyul oyida bolsheviklar qo'liga o'tib, Jermuk [[Armaniston Sovet Sotsialistik Respublikasi]] tarkibiga kiradi. 1961-yilda Jermuk Azizbekov tumanidagi shahar tarkibiga kiritilgan. Birinchi sanatoriya 1962-yilda, ikkinchisi 1963-yilda va mineral suv kurort markazi 1966-yilda ochilgan bo'lib, Jermukni barcha sovet fuqarolari uchun zamonaviy kurortga aylantirish uchun Jermuk kurort markazining unumdor faoliyatiga yo'naltirilgan. 1967-yilda Jermukga respublika bo'ysunuvchi shahar maqomi berilgan
1918–1920-yillarda Jermuk bir muddat Armaniston Respublikasi tarkibiga kiradi. Armaniston sovetlashtirilgandan soʻng, Jermuk va uning atrofidagi hududlar Sovet hokimiyatiga qarshilik koʻrsatgan hududlardan biriga aylangan. Garegin Njde boshchiligida tan olinmagan [[Togʻli Armaniston Respublikasi|Togʻli Armaniston Respublikasini]] tashkil etiladi. Biroq, 1921-yil iyul oyida bolsheviklar qoʻliga oʻtib, Jermuk [[Armaniston Sovet Sotsialistik Respublikasi]] tarkibiga kiradi. 1961-yilda Jermuk Azizbekov tumanidagi shahar tarkibiga kiritilgan. Birinchi sanatoriya 1962-yilda, ikkinchisi 1963-yilda va mineral suv kurort markazi 1966-yilda ochilgan boʻlib, Jermukni barcha sovet fuqarolari uchun zamonaviy kurortga aylantirish uchun Jermuk kurort markazining unumdor faoliyatiga yoʻnaltirilgan. 1967-yilda Jermukga respublika boʻysunuvchi shahar maqomi berilgan


Xizmatlarning bosqichma-bosqich rivojlanishi bilan Jermuk aholisi 1980-yillarda 9000 kishiga yetgan. 1991-yilda [[Sovet Sotsialistik Respublikalari Ittifoqi|Sovet Ittifoqi]] parchalanganidan so'ng Armaniston mustaqillikka erishgandan keyingi iqtisodiy inqiroz natijasida XXI asrning birinchi o'n yilligida aholi soni 5000 dan kamroqgacha keskin kamaygan. 1995-yilda Jermuk 1995-yilgi ma'muriy islohotlarga ko'ra yangi tashkil etilgan Vayots Dzor viloyati tarkibiga kirgan. Biroq, so'nggi yillarda Jermukda ko'plab rivojlanish rejalari amalga oshirildi. Shaharni yozgi kurort va qishki sayyohlik yo'nalishi sifatida yanada rivojlantirish, shu jumladan yaqin atrofdagi Kechut qishlog'i va Jermuk aerodromi qurildi. Ko‘plab yangi mehmonxonalar va sog‘lomlashtirish markazlari ochildi, ko‘plab sanatoriylar qayta ta’mirlandi, tog‘-chang‘i kurortining kanat yo‘lining 1-bosqichi to‘liq ta’mirlandi.
Xizmatlarning bosqichma-bosqich rivojlanishi bilan Jermuk aholisi 1980-yillarda 9000 kishiga yetgan. 1991-yilda [[Sovet Sotsialistik Respublikalari Ittifoqi|Sovet Ittifoqi]] parchalanganidan soʻng Armaniston mustaqillikka erishgandan keyingi iqtisodiy inqiroz natijasida XXI asrning birinchi oʻn yilligida aholi soni 5000 dan kamroqgacha keskin kamaygan. 1995-yilda Jermuk 1995-yilgi maʼmuriy islohotlarga koʻra yangi tashkil etilgan Vayots Dzor viloyati tarkibiga kirgan. Biroq, soʻnggi yillarda Jermukda koʻplab rivojlanish rejalari amalga oshirildi. Shaharni yozgi kurort va qishki sayyohlik yoʻnalishi sifatida yanada rivojlantirish, shu jumladan yaqin atrofdagi Kechut qishlogʻi va Jermuk aerodromi qurildi. Koʻplab yangi mehmonxonalar va sogʻlomlashtirish markazlari ochildi, koʻplab sanatoriylar qayta taʼmirlandi, togʻ-changʻi kurortining kanat yoʻlining 1-bosqichi toʻliq taʼmirlandi.


== Sport ==
== Sport ==
Jermuk  Armanistondagi qishki sport turlari bo'yicha asosiy markazlardan biri. Shaharning janubi-sharqida joylashgan chang'i zonasiga 900 metr uzunlikdagi kanat yo'li xizmat qiladi. Viloyatda qishki turizmni rivojlantirish maqsadida tog‘-chang‘i liftining ikkinchi bosqichi bo‘yicha ishlar davom etmoqda<ref>[http://www.president.am/hy/domestic-visits/item/2008/06/18/news-30/ Նախագահ Սերժ Սարգսյանի աշխատանքային այցը Ջերմուկ]</ref>.
Jermuk  Armanistondagi qishki sport turlari boʻyicha asosiy markazlardan biri. Shaharning janubi-sharqida joylashgan changʻi zonasiga 900 metr uzunlikdagi kanat yoʻli xizmat qiladi. Viloyatda qishki turizmni rivojlantirish maqsadida togʻ-changʻi liftining ikkinchi bosqichi boʻyicha ishlar davom etmoqda<ref>[http://www.president.am/hy/domestic-visits/item/2008/06/18/news-30/ Նախագահ Սերժ Սարգսյանի աշխատանքային այցը Ջերմուկ]</ref>.


Jermuk shaxmat bo‘yicha xalqaro turnirlarning muntazam o‘tkaziladigan joyi hisoblanadi. Har yili yozda shaharda shaxmat bo'yicha '''[[FIDE]] Gran-pri Jermuk''' turniri o'tkaziladi.
Jermuk shaxmat boʻyicha xalqaro turnirlarning muntazam oʻtkaziladigan joyi hisoblanadi. Har yili yozda shaharda shaxmat boʻyicha '''[[FIDE]] Gran-pri Jermuk''' turniri oʻtkaziladi.


Shaharda Sovet davridan qolgan katta, garchi qarovsiz bo'lsa ham, yopiq sport saroyi bor.
Shaharda Sovet davridan qolgan katta, garchi qarovsiz boʻlsa ham, yopiq sport saroyi bor.


== Yaqin shaharlar ==
== Yaqin shaharlar ==

2026-yil 20-noyabr, 13:12 dagi (joriy) koʻrinishi

Jermuk ( armancha: Ջերմուկ ) — togʻli kurort shaharchasi va Armaniston janubidagi Vayots Dzor viloyatining Jermuk munitsipaliteti markazi. viloyat markazi Yeghegnadzordan sharqda 53 km oʻzoqlikda joylashgan. Sovet Ittifoqida sanitorik turizm uchun mashhur joylardan biri hisoblangan[1].

Jermuk oʻzining issiq buloqlari va shaharda shishaga solib qadoqlangan mineral suv markalari brendi bilan ham mashhur. Uning toza havosi, sharsharalari, sunʼiy koʻllari, sayr uchun tabiiy joylari, atrof muhiti, oʻrmonlari va mineral suv havzalari bilan jozibali. Hozirgi kunda shahar zamonaviy turizm va sogʻliqni saqlash xizmatlari markaziga aylantirish maqsadida qayta obodonlashtirilmoqda. Shuningdek, u yirik shaxmat markaziga aylanishi uchun qayta tashkil etilmoqda, shaharda koʻplab xalqaro shaxmat turnirlari oʻtkazilishi rejalashtirilgan[2]. 2016-yilgi rasmiy hisob-kitoblarga koʻra, Jermukning aholisi 3400 kishi ga yaqin edi. Biroq, 2011-yilgi kelib aholini roʻyxatga olish maʼlumotlariga koʻra, Jermuk aholisi 5,572 kishiga yetgan. Yaqin atrofdagi Herher, Karmrashen va Gndevaz qishloqlari ham Jermuk munitsipaliteti tarkibiga kiradi.

Shahar nomi armancha "jermuk" ( ջերմուկ ) yoki "jermook" soʻzlaridan olingan boʻlib, gʻarbiy arman tilida "chermoug", "iliq mineral buloq" degan maʼnolarni anglatadi. Jermuk atamasini birinchi marta XIII asrda tarixchi Stepanos Orbelian oʻzining "Sisakan viloyati tarixi" asarida aytib oʻtgan.

Jermuk tarixan Armanistondagi Syunik viloyatining Vayots Dzor viloyatining bir qismi hisoblangan hududni egallaydi. Bu haqda birinchi marta XIII asrda tarixchi Stepanos Orbelyan oʻzining "Sisakan viloyati tarixi" asarida aytib oʻtgan. Qadimgi siklop qalʼasi qoldiqlari va VIII asrga oid bazilika xarobalari Jermuk buloqlari atrofidagi hudud XIII asrdan ancha oldin paydo boʻlganiligidan dalolat beradi[3]. Jermuk hududi X, XII asrlarda, Vayots Dzor Syunik qirolligi tarkibiga kirgan hamda oʻsha davrda Siuniya sulolasi tomonidan boshqarilgan. Syunik knyazlari Jermukning mineral buloqlarini anchayin shifobaxsh deb bilishgan hamda ular bilan toʻldirilgan bir nechta hovuzlar qurishgan va bu kichik shaharchani dam olish maskaniga aylantirishgan. Oʻrta asrlarda Ipak yoʻli Vayots Dzor hududidan, xususan, hozirgi vaqtda Martuni shahrini Yeghegnadzor bilan Jermukning shimoli-gʻarbiy qismini bogʻlaydigan yoʻl orqali oʻtgan.

Jermuk view
Jermuk

XVI asr boshlarida Sharqiy Armaniston Safaviylar Fors hukmronligi ostiga oʻtadi. Jermuk hududi Erivan Beglarbegi va keyinchalik Erivan xonligi tarkibiga kirgan. XVI hamda XVII asrlar oraligʻi Vayots Dzor tarixidagi eng ogʻir davr hisoblanadi. Bu hudud turkiy va eron qabilalarining bosqinchi qoʻshinlari oʻrtasidagi tez-tez jang maydoniga aylangan. Natijada koʻplab muhim obidalar, obod qishloqlar vayron boʻlgan, aholi esa qishloqdan koʻchirilgan. 1747-yilda Jermuk yangi tashkil etilgan Naxichevan xonligi tarkibiga kiradi.

Jermuk residential buildings
Turar-joy binolari

1826—2028-yillardagi rus-fors urushidan soʻng 1828-yilda Rossiya imperiyasi bilan Fors oʻrtasida Turkmanchay shartnomasi imzolanishi natijasida Sharqiy Armanistonning koʻplab hududlari, jumladan, Vayots-Dzor ham Rossiya imperiyasi tarkibiga kirgan. 1828–1830-yillarda Eronning Salmas va Khoy shaharlaridan koʻplab arman oilalari Sharqiy Armanistonga, xususan, keyinchalik 1840-yilda Erivan gubernatorligi tarkibiga kirgan hududlarga koʻchirilgan. Arman koʻchmanchilarining birinchi toʻlqini 1828–1829-yillarda Vayots Dzor viloyatiga yetib keladi. Rossiya hukmronligi ostida Jermuk shahri sezilarli oʻsish va rivojlanishga guvoh boʻladi. XVIII asrning 30-yillarida rus geologi G. Voskoboynikov Armanistonga keladi va Jermukning geografik chuqurligi, shuningdek, Jermuk suvlarining tarkibi va xususiyatlarini oʻrganishni boshlaydi. Uning Jermuk haqidagi kuzatishlari 1831-yilda "Togʻ jurnali" gazitasida, keyinroq 1855-yilda "Kavkaz kalendasi" jurnalida nashr etilgan. Voskoboynikovning asarlari Jermuk haqidagi birinchi ilmiy suhbatlar edi.

1860-yillarda Syunikning Orbel knyazlari tomonidan qurilgan Jermukning barcha tarixiy buloqlari Rossiya hukumati qaroriga binoan Gevorg Khanagyan tomonidan taʼmirlangan. Bugungi kunda "Pristav buloqlari" deb ataladigan hovzalari tarixiy yodgorlik sifatida saqlanib qolgan. 1870-yilda Jermuk Erivan gubernatorligi tarkibida yangi tashkil etilgan Sharur Daralagez uyezdi tarkibiga kiradi.

2014 Prowincja Wajoc Dzor, Dżermuk, Widok na jezioro w centrum miasta (02)
Jermuk shahari markazi
Ջերմուկի ըմպելասրահի շենք I
Jermukning mineral suv kurort markazi

1931-yilda Jermuk Sovet Armanistonining yangi tashkil etilgan Azizbekov tumani tarkibiga kiritilgan. Jermukning birinchi shaharsozlik rejasi 1945-yilda meʼmor P. Msryan tomonidan kiritilgan. 2-loyihasi esa 1952-yilda arxitektor P. Manukyan tomonidan tuzilgan. Keyinchalik loyiha 1960-yillarning boshlarida oʻzgartirilgan.

1918–1920-yillarda Jermuk bir muddat Armaniston Respublikasi tarkibiga kiradi. Armaniston sovetlashtirilgandan soʻng, Jermuk va uning atrofidagi hududlar Sovet hokimiyatiga qarshilik koʻrsatgan hududlardan biriga aylangan. Garegin Njde boshchiligida tan olinmagan Togʻli Armaniston Respublikasini tashkil etiladi. Biroq, 1921-yil iyul oyida bolsheviklar qoʻliga oʻtib, Jermuk Armaniston Sovet Sotsialistik Respublikasi tarkibiga kiradi. 1961-yilda Jermuk Azizbekov tumanidagi shahar tarkibiga kiritilgan. Birinchi sanatoriya 1962-yilda, ikkinchisi 1963-yilda va mineral suv kurort markazi 1966-yilda ochilgan boʻlib, Jermukni barcha sovet fuqarolari uchun zamonaviy kurortga aylantirish uchun Jermuk kurort markazining unumdor faoliyatiga yoʻnaltirilgan. 1967-yilda Jermukga respublika boʻysunuvchi shahar maqomi berilgan

Xizmatlarning bosqichma-bosqich rivojlanishi bilan Jermuk aholisi 1980-yillarda 9000 kishiga yetgan. 1991-yilda Sovet Ittifoqi parchalanganidan soʻng Armaniston mustaqillikka erishgandan keyingi iqtisodiy inqiroz natijasida XXI asrning birinchi oʻn yilligida aholi soni 5000 dan kamroqgacha keskin kamaygan. 1995-yilda Jermuk 1995-yilgi maʼmuriy islohotlarga koʻra yangi tashkil etilgan Vayots Dzor viloyati tarkibiga kirgan. Biroq, soʻnggi yillarda Jermukda koʻplab rivojlanish rejalari amalga oshirildi. Shaharni yozgi kurort va qishki sayyohlik yoʻnalishi sifatida yanada rivojlantirish, shu jumladan yaqin atrofdagi Kechut qishlogʻi va Jermuk aerodromi qurildi. Koʻplab yangi mehmonxonalar va sogʻlomlashtirish markazlari ochildi, koʻplab sanatoriylar qayta taʼmirlandi, togʻ-changʻi kurortining kanat yoʻlining 1-bosqichi toʻliq taʼmirlandi.

Jermuk Armanistondagi qishki sport turlari boʻyicha asosiy markazlardan biri. Shaharning janubi-sharqida joylashgan changʻi zonasiga 900 metr uzunlikdagi kanat yoʻli xizmat qiladi. Viloyatda qishki turizmni rivojlantirish maqsadida togʻ-changʻi liftining ikkinchi bosqichi boʻyicha ishlar davom etmoqda[4].

Jermuk shaxmat boʻyicha xalqaro turnirlarning muntazam oʻtkaziladigan joyi hisoblanadi. Har yili yozda shaharda shaxmat boʻyicha FIDE Gran-pri Jermuk turniri oʻtkaziladi.

Shaharda Sovet davridan qolgan katta, garchi qarovsiz boʻlsa ham, yopiq sport saroyi bor.

Yaqin shaharlar

[tahrir | manbasini tahrirlash]
2014 Prowincja Wajoc Dzor, Dżermuk, Hotel Hyatt Place podczas budowy
Hyatt Place Jermuk

Jermuk egizak :

Taniqli odamlari

[tahrir | manbasini tahrirlash]
  • Narek Sarkisyan, arman arxitektori va siyosatchisi [ <span title="This claim needs references to reliable sources. (December 2019)">iqtibos kerak</span> ]
  1. ↑ Snow art fest is one more reason to pack your bag for Armenia
  2. ↑ Jermuk economy
  3. ↑ „Jermuk Group: Jermuk city“. 2013-yil 29-iyulda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2022-yil 24-noyabr.
  4. ↑ Նախագահ Սերժ Սարգսյանի աշխատանքային այցը Ջերմուկ
  5. ↑ „Города-побратимы Архангельска“ (ru). m.arhcity.ru. Arkhangelsk. Qaraldi: 2020-yil 2-iyul.
  6. ↑ „Saint-Raphaël, territoire de jumelages“ (fr). ville-saintraphael.fr. Saint-Raphaël. 2019-yil 1-avgustda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2020-yil 2-iyul.