Janubiy Hindiston
South India
Peninsular India | |
|---|---|
|
States and union territories in South India | |
| Country | India |
| States and union territories | |
| Most populous cities | |
| Hudud | |
| • Total | 635 780 km2 (245 476 sq mi) |
| Eng baland balandlik (Anamudi) |
2 695 m (8 842 ft) |
| Eng past balandlik (Kuttanad) |
−2,2 m (−72 ft) |
| Aholisi (2011) | |
| • Total | 253 051 953 |
| • Zichligi | 400/km2 (1 000/sq mi) |
| • Urbanizatsiya | 111 386 832 |
| Demonym(s) |
South Indian Telugu Tamilar Kannadiga Malayali Laccadivian Pondicherrian |
Janubiy Hindiston (shuningdek, Hindiston yarimoroli nomi bilan ham tanilgan) — Hindistonning Dekan yarimoroli janubiy qismi boʻlib, Andhra Pradesh, Karnataka, Kerala, Tamilnad va Telangana shtatlarini, shuningdek, Lakshadvip va Pondisheri ittifoq hududlarini oʻz ichiga oladi. Mintaqa Hindiston hududining 19,31 foizini (635 780 km² yoki 245 480 kvadrat milya) va aholisining 20 foizini egallaydi. U sharqdan Bengaliya qoʻltigʻi, gʻarbdan Arabiston dengizi va janubdan Hind okeani bilan oʻralgan. Mintaqa geografiyasi xilma-xil boʻlib, markaziy yassitogʻlik ikki togʻ tizmasi — Gʻarbiy va Sharqiy Gat togʻlari bilan chegaralangan. Godavari, Krishna, Kaveri, Penna, Tungabhadra va Vaygay daryolari muhim mavsumiy suv manbalari hisoblanadi. Chennay, Bangalor, Haydarobod, Koimbatur va Kochi mintaqadagi eng yirik shahar hududlaridir.
Janubiy Hindiston aholisining aksariyati toʻrtta asosiy dravid tillaridan kamida bittasida soʻzlashadi: telugu, tamil, kannada va malayalam. Tarix davomida Janubiy Hindistonning turli qismlarida koʻplab sulolaviy qirolliklar hukmronlik qilgan va ushbu hududlar madaniyatini shakllantirgan. Janubiy Hindistonda tashkil topgan asosiy sulolalar qatoriga Chera, Chola, Pandya, Pallava, Satavahana, Chalukya, Hoysala, Rashtrakuta va Vijayanagar kiradi. Yevropa davlatlari Hindistonga Kerala orqali kirib kelgan va mintaqa Buyuk Britaniya, Portugaliya hamda Fransiya tomonidan mustamlaka qilingan.
Hindiston mustaqillikka erishganidan keyingi dastlabki oʻn yilliklarda kuzatilgan tebranishlardan soʻng, soʻnggi uch oʻn yillikda Janubiy Hindiston shtatlari iqtisodiyoti mamlakat oʻrtacha koʻrsatkichidan barqaror ravishda yuqori oʻsishni qayd etmoqda. Janubiy Hindiston Hindistonning boshqa mintaqalariga nisbatan eng katta umumiy yalpi ichki mahsulotga ega. Iqtisodiyot koʻpchilik shimoliy shtatlarga qaraganda tezroq surʼatlarda oʻsgani sababli, Janubiy Hindiston shtatlari yuqoriroq Inson taraqqiyoti indeksi (ITI) bilan Hindistonning ayrim ijtimoiy-iqtisodiy koʻrsatkichlarida yetakchilik qiladi. 2011-yil holatiga koʻra, janubiy shtatlarda savodxonlik darajasi mamlakat oʻrtacha koʻrsatkichidan yuqori boʻlib, taxminan 76 foizni tashkil etadi. Janubiy Hindistonda tugʻilish koeffitsiyenti 1,9 ga teng boʻlib, bu Hindistonning barcha mintaqalari orasidagi eng past koʻrsatkichdir.
Manbalar
- ↑ Indian languages (Report). Ministry of Education, Government of India. https://www.education.gov.in/sites/upload_files/mhrd/files/upload_document/languagebr.pdf. Qaraldi: 30 August 2023.
- ↑ „Census 2011, States“. Government of India. 2018-yil 28-noyabrda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2020-yil 9-sentyabr.
- ↑ Census 2011 (Final Data) – Demographic details, Literate Population (Total, Rural & Urban) (Report). Planning Commission, Government of India. https://planningcommission.gov.in/data/datatable/data_2312/DatabookDec2014%20307.pdf. Qaraldi: 3 October 2018.