Ibn al-Xashshob
Abulfadl (Abulhasan)[a] ibn al-Xashshob[b] (arabcha: أبوالفضل (أبوالحسن) بن الخشاب; 1125-yilda vafot etgan) – saljuqiy amir Ridvon hukmronligi davrida Halab shahrining shia qozisi va raisi.
Oilasi Banu al-Xashshob shahardagi badavlat yogʻoch savdogarlari boʻlgan. Birinchi salib yurishi davrida Ibn al-Xashshob salibchilarga qarshi jihod gʻoyasini targʻib qilgan ilk shaxslardan biri boʻlib, bu tushuncha XII asr davomida tobora ommalashib borgan. Uning daʼvatlari xalq orasida katta qoʻllab-quvvatlovga ega boʻlgan. Biroq Ridvon va uning hashshoshiy maslahatchilari yangi tashkil topgan salibchi davlatlarga qarshi ochiq urush olib borishni istamagan. Halab shahri salibchilarning doimiy tahdidi ostida qolgan va oxir-oqibat Ridvon Antioxiyalik Tancred tomonidan kamsitilgan holda shahardagi ayrim masjidlar, jumladan, Halab Katta masjidining minoralariga ham xochlar oʻrnatishga majbur boʻlgan.
Ibn al-Xashshob Bagʻdoddagi abbosiy xalifa al-Mustazhirdan bir necha bor yordam soʻragan. Biroq har safar murojaatlari eʼtiborsiz qoldirilgan. Nihoyat, 1111-yilda xalifadan shaxsan yordam soʻrash uchun Bagʻdodga yoʻl olgan. U yerda gʻalayon qoʻzgʻatib, saljuqiy sulton Muhammad I Tapar hamda abbosiy xalifaning xususiy masjidlaridagi minbarni vayron qilgan. Bunga javoban sulton Mosul atabegi Mavdudga Halabga yordam berishni buyurgan. Shundan soʻng Ibn al-Xashshob vataniga qaytgan. Biroq Ridvon Mavdudning oʻz ishlariga aralashishini istamagan va Ibn al-Xashshobni qamoqqa oldirgan. Natijada, Mavdud bilan Ridvon oʻzaro hamkorlik qila olmagan va Mavdud Mosulga qaytib ketgan.
Ridvon 1113-yilda vafot etgach, Ibn al-Xashshob zaif yoki voyaga yetmagan amirlar nomidan shaharni amalda boshqargan. Shahardan hashshoshiylarni, jumladan, ularning yetakchisi Abu Tohir as-Sayigʻni quvib chiqarish yoki qatl ettirish orqali yoʻq qilishga yordam bergan. 1119-yilda salibchilar yana Halab shahriga tahdid solganida Ibn al-Xashshob Shimoliy Mesopotamiyadagi Artuklu bekligi hukmdori Ilgʻoziy bilan ittifoq tuzish boʻyicha muzokara olib borgan va shu yili Antioxiya knyazligi Ager Sanguinis jangida magʻlubiyatga uchragan. Ibn al-Xashshob jangda halablik qoʻshinlarga shaxsan oʻzi boshchilik qilgan.
1124-yilda salibchilar Halabni qamal qilgan va shahar tashqarisidagi Mashhad al-Muhassinni[c] tahqirlaganlaridan soʻng, Ibn al-Xashshob shahardagi 6 ta nasroniy cherkovdan toʻ4 tasini, jumladan, VI asrga oid suryoniy soborni ham masjidga aylantirishni buyurgan[3]. Qamal qiluvchilarga qudduslik Baldvin II va Edessalik Joscelin I boshchilik qilgan boʻlib, ular musulmon Banu Mazyad sulolasidan boʻlgan Dubays ibn Sadaqa bilan ittifoq tuzgan edilar. Ibn al-Xashshob uni ochiqchasiga qoralagan. Qamal oxir-oqibat 1125-yilda Mosul atabegi Aqsunqur al-Bursuqiy yordami bilan toʻxtatilgan. Oʻsha yil oxirida Ibn al-Xashshob nizoriylarga qarshi qirgʻinlar uyushtirganidan soʻng, hashshoshiylar tomonidan oʻldirilgan[4]. Keyingi yili Halab Zangiy qoʻliga oʻtgan boʻlib, u Ibn al-Xashshob jon-jahdi bilan targʻib qilgan jihpod siyosatini amalga oshira boshlagan. Zangiy nafaqat salibchilarning Halabni egallash urinishlarini qaytargan, balki ularga qarshi hujumga ham oʻtgan.
Izohlar
- ↑ Ibn Shaddod uni “Abulhasan” deb atagan, Ibn al-Adim esa “Abulfadl” nomini keltiradi. oʻgʻli — Yahyo ibn Muhammad ibn al-Xashshob ham “Abulfadl” yoki “Abulhasan” nomlari bilan tanilgan[1]
- ↑ Yana bir Ibn al-Xashshob (ehtimol yuqoridagining oʻgʻli) Salohiddin davrida Halabdagi shialar yetakchisi boʻlgan. Ibn Hubayraning grammatika qoʻllanmasi boʻlgan Al-Muqtassid asariga toʻrt jildlik izohli sharh yozgan hamda “Tuya gʻoʻngʻirashi xutbasi”ga sharh bergan. 1172-yilda As-Solih Ismoil al-Malik tomonidan qatl etilgan.
- ↑ Mashhad al-Dikka nomi bilan ham tilga olinadi[2].
Manbalar
- ↑ [„ar): إسهامات أسرة بني الخشاب في الحياة السياسية في حلب“ (ar). مجلة كلية الاداب. 2022-yil 6-martda asl nusxadan [arxivlangan. Qaraldi: 2022-yil 6-mart.]
- ↑ Tabbaa 1997, s. 109.
- ↑ Raby 2004, s. 297.
- ↑ Daftary 2007, s. 347.
Adabiyotlar
- Raby, Julian (2004). "Nur Al-Din, the Qastal al-Shu'aybiyya, and the "Classical Revival"". Muqarnas:Essays in Honor of J.M. Rogers (Brill) 21.
- Daftary, Farhad. The Isma'ilis: Their History and Doctrines. Cambridge University Press, 2007.
- Tabbaa, Yasser. Constructions of Power and Piety in Medieval Aleppo. The Pennsylvania State University Press, 1997.
- Carole Hillenbrand, The Crusades, Islamic Perspectives. New York, 2000.
- P. M. Holt, The Age of the Crusades: The Near East from the Eleventh Century to 1517. New York, 1986.
- Amin Maalouf, The Crusades Through Arab Eyes. 1983