Ibn Sharaf al-Qayravoniy
Ibn Sharaf al-Qayravoniy (milodiy 999/1000 – 1067) arab musulmon yozuvchisi va saroy shoiri boʻlib, avval Ifriqiyada Ziriylar xizmatida, keyinchalik esa Andalusiyada turli hukmdorlar saroyida ijod qilgan. Asarlarini arab tilida yozgan. Asarlarining koʻpchiligi saqlanib qolmagan.
Hayoti
Toʻliq ismi Abu Abdulloh Muhammad ibn Said ibn Ahmad ibn Sharaf al-Juhamiy al-Qayravoniy yoki qisqacha Ibn Sharaf milodiy 1000-yilda (hijriy 390) Qayravonda tugʻilgan[1]. Faqat bir koʻzi sogʻlom boʻlgan. Sheʼriyatni Abulhasan al-Qobisiy va Abu Imron al-Fosiydan, grammatikani Muhammad ibn Jaʼfar al-Qazzozdan, adabiyotni al-Husriydan, ehtimol, astrologiyani Ali ibn Abulrijoldan oʻrgangan. Amir al-Muʼizz ibn Badisning saroy shoiri boʻlgan. Aytishlaricha, amir uning yana bir shoir Ibn Rashiq bilan raqobatini avj oldirgan ekan. Maʼlumki, ikki shoir bir-biriga epigramma va maktublar yozishgan. Biroq ularning barchasi yoʻqolib ketgan. Ibn Sharaf al-Muʼizz uchun anʼanaviy saroy sheʼriyat uslubini yaratgan boʻlib, unda oʻz hukmdori madhini kuylar, gullar va mevalar tavsifini bergan hamda adabiy majlislarda ishtirok etgan[2].
1055-yilda (hijriy 447-yil) hiloliy qabilalar bosqini tufayli al-Muʼizz Qayravondan Mahdiyaga koʻchishga majbur boʻlganda Ibn Sharaf unga hamrohlik qilgan. Qisqa muddat al-Muʼizzning oʻgʻli Tamim saroyida yashagach, Kalbiylar Sitsiliyasidagi Mazaraga koʻchib oʻtgan. U yerda surgundagi hamkasbi Ibn Rashiq bilan yarashgan. 1057-yilda (449) al-Andalusga koʻchib oʻtgan. Almeriya qirolligining Berja shahriga oʻrnashguncha bir nechta muluk at-tavoif (mayda qirollik) orasida koʻchib yurgan. Sevillada 1067-yil 11-noyabr (460-yil 1-muharram) kuni vafot etgan[2].
Ibn Sharafning oʻgʻli Abulfadl Jaʼfar ibn Muhammad ham shoir boʻlgan.
Asarlari
Hozirda Ibn Sharaf asarlaridan baʼzi parchalar saqlanib qolgan. Ibn Bassamda baʼzi iqtiboslar, Aʼlam al-kalom asaridan ikkita parcha hamda 1924-yilda Abulaziz al-Maymaniy ar-Rajakuti toʻplab, tahrir qilgan baʼzi sheʼrlar shular jumlasidan. Bular qatoriga „haqiqiyligi shubhali boʻlgan tarixiy parchalar“ni ham qoʻshish mumkin. Ibn Sharafning shoh asari Alʼlam al-kalomdir. Uning nomi bilan bogʻliq asarlar qatoriga Lumah al-mulah va Akbar al-afqar kiradi. Bular Ibn Sharafning oʻzi abadiylashtirish uchun saralagan sheʼriy va nasriy asarlari toʻplami boʻlgan. Ibn Bassam Ibn Sharaf devonini (sheʼrlar toʻplami) qoʻlga kiritgach, sheʼriyatini Ibn Darraj asarlari bilan taqqoslab oʻrgangan[2].
Ibn Sharaf Aʼlam al-kalomda Hamadoniy maqomatiga taqlidan 20 ta hadis yozgan. Saqlanib qolgan ikki asarda Qayravoniy maktabiga xos ilgarigi shoirlar haqidagi mulohazalar hamda adabiy tanqid aks etgan[2].
Manbalar
Adabiyotlar
- Brett, Michael „The Military Interest of the Battle of Ḥaydarān“, . War, Technology, and Society in the Middle East. London: Oxford University Press, 1977 — 77–88-bet.
- Hämeen-Anttila, Jaakko (2019). "Ibn Sharaf al-Qayrawānī". in Fleet, Kate; Krämer, Gudrun; Matringe, Denis et al.. Encyclopaedia of Islam (3- nashri). Brill Online. doi:10.1163/1573-3912_ei3_COM_32242. ISSN 1873-9830. https://doi.org/10.1163/1573-3912_ei3_COM_32242.
- Pellat, Charles (1971). "Ibn Sharaf al-Ḳayrawānī". in Lewis, B.. Encyclopaedia of Islam. Volume III: H–Iram (2nd nashri). Leiden: E. J. Brill. 936–937 b. doi:10.1163/1573-3912_islam_SIM_3374. OCLC 495469525. https://referenceworks.brillonline.com/search?s.q=Ibn+%3Cu%3ESh%3C%2Fu%3Earaf+al-%E1%B8%B2ayraw%C4%81n%C4%AB&s.f.s2_parent=s.f.book.encyclopaedia-of-islam-2&search-go=Search.