Ibn Darraj al-Qastalli
| Ibn Darraj al-Qastalli | |
|---|---|
| Aḥmad Ibn-Muḥammad Ibn-Darrāǧ al-Qasṭallī ابن دراج، احمد بن محمد | |
| Tavalludi |
958-yil mart |
| Vafoti |
1030 Dénia, Ispaniya |
| Kasbi | Shoir |
Abu Umar Ahmad ibn Muhammad ibn al-Asi ibn Ahmad ibn Sulayman ibn Isa ibn Darraj al-Qastalli[1] (arabcha: أبوعمر أحمد بن محمد بن العاصي بن أحمد بن سليمان بن عيسى بن الدرّاج القسطلي, 958–1030) berber qabilasidan chiqqan andalusiya shoiri. Dastlab Kordova sarkardasi Almanzor uchun, 1018-yildan keyin esa Zaragoza taifasi hukmdorlari uchun saroy she'riyati asarlari yaratgan[2][3]. Musulmon faylasufi as-Saolibiy oʻzining Kitab Yatimat asarida u haqda shunday maʼlumot bergan: „U Andalus uchun xuddi al-Mutanabbiy Suriya uchun boʻlgani kabi muhim edi. Eng yuksak darajadagi shoir boʻlib, soʻzlagan va bitgan asarlarida birdek nafislik namoyon etardi“[1].
Ibn Darraj 958-yil mart oyida kelib chiqishi berber boʻlgan zodagon Sanhaja oilasida tugʻilgan[4]. Tugʻilgan joyi borasida biroz chalkashlik mavjud. Ismidagi al-Qastalli qoʻshimchasi oʻsha paytda Ispaniyadagi Qastalli shahrida tugʻilganini anglatadi. Oʻrta asr kartografi Muhammad al-Idrisiy Kastalla dengiz qirgʻogʻida, Taviradan oʻn toʻrt mil sharqda joylashgani haqida maʼlumot bergan. Ispaniyalik tarixchi José Antonio Conde mazkur shahar hozirda Ispaniyaning Jaen viloyatidagi Kastellar ekanligini taxmin qilgan[1].
992-yilda improvizatsiya qobiliyati tufayli Almanzorning saroy shoiri etib tayinlangan. Ijodi Almanzorning xristian qirolliklarga qarshi harbiy yurishlarini tarannum etishga bagʻishlangan. Sheʼriyati nafaqat adabiy qiymatga ega, balki tarixiy maʼlumotlarga ham toʻla boʻlib, Almanzorning jasorati haqida tasavvur hosil qilish imkonini beradi.
Almanzor vafot etgach, uning oʻgʻli Abdulmalik al-Muzaffarga xizmat qilishda davom etgan. Leon va Kataloniyaga qarshi yurishda hukmdorga hamrohlik qilgan. Biroq 1008-yilda fuqarolar urushi boshlangach, dastlab shu yili Hammudiylar bilan Seutaga, keyinchalik esa Saragosa taifasiga qochishga majbur boʻlgan. 1018-yilda al-Mundir I saroyida vazir-kotib va saroy shoiri lavozimida ish boshlagan[5][6].
Yana saroy shoiri boʻlgach, Mundir I harbiy jasoratlarini tarannum eta boshladi. Shuningdek, 1021-yilda Mundir tomonidan uyushtirilgan Barselona grafi Ramon I bilan Kastiliya hukmdori Sancho Garsiyaning qizi Sancha Sanchesning nikoh toʻyida qoʻshiq kuylagan[7].
1022-yilda Mundir I oʻrniga oʻgʻli Yahyo ibn al-Mundir taxtga oʻtirgandan keyin ham Ibn Darraj 1028-yilgacha oʻz xizmatini davom ettirgan. Shundan soʻng, Valensiyaga, keyin esa Deniyaga koʻchib oʻtib, 1030-yilda shu yerda vafot etgan.
Manbalar
- ↑ 1,0 1,1 1,2 Ibn-Ḫallikān, Aḥmad Ibn-Muḥammad. Ibn Khallikan's Biographical Dictionary, 1 (en). Oriental Translation Fund of Great Britain and Ireland, 1843 — 120–123-bet.
- ↑ Garulo, Teresa.. La literatura árabe de Al-Andalus durante el siglo XI. Madrid: Hiperión, 1998. ISBN 84-7517-501-5. OCLC 39961775.
- ↑ Vernet, Juan.. Literatura árabe, 1., Barcelona: El Acantilado, 2002. ISBN 84-95359-81-2. OCLC 49943997.
- ↑ Makkī, M.ʿA. (1986). "Ibn Darrād̲j̲ al-Ḳasṭallī". in Lewis, B.; Ménage, V. L.; Pellat, C. et al.. Encyclopaedia of Islam. III (2nd nashri). Leiden, Netherlands: E. J. BRILL. p. 743. ISBN 9004081186. https://referenceworks.brillonline.com/entries/encyclopaedia-of-islam-2/ibn-darradj-al-kastalli-SIM_3123.
- ↑ Andú, Fernando. El esplendor de la poesía en la taifa de Zaragoza : 409 Hégira/1018 D.C.-503 Hégira/1110 D.C., 1., Zaragoza: Mira Editores, 2007. ISBN 978-84-8465-253-3. OCLC 192012202.
- ↑ La Aljafería.. Zaragoza: Cortes de Aragón, 1998 — 35–36-bet. ISBN 84-86794-97-8. OCLC 41185878.
- ↑ Martínez Díez, Gonzalo.. Sancho III el Mayor : Rey de Pamplona, Rex Ibericus. Madrid: Marcial Pons Ediciones de Historia, 2007. ISBN 978-84-15817-42-0. OCLC 847412670.