Abulhasan Ali ibn Xalaf al-Qobisiy

Abulhasan Ali ibn Muhammad ibn Xalaf al-Maofiriy al-Qobisiy^[a] (935 – 1012)^[b] islom huquqshunosligining (fiqh) Molikiy maktabiga mansub yetakchi ifriqiyalik olim (usulshunos) boʻlgan. 996-yilda amakisi Ibn Abi Zayd oʻrniga Qayravon maktabi rahbari (shayxi) etib tayinlangan^[1].

Al-Qobisiyning otasi Qobis (Gabes) yaqinidagi al-Maofiriyyin qishlogʻida tugʻilgan. Onasi esa qayravonlik boʻlgan. Ogʻzaki maʼlumotlarga koʻra, Abulhasan onasining singlisi oʻgʻillari boʻlgan Abu Zayd va Muhriz ibn Xalaf bilan amakivachcha boʻlgan. Uning koʻzi ojiz boʻlgan^[1]. Al-Qobisiyga Afrikada tunislik shofiʼiy olim Abulabbos al-Iboniy, ashʼariy olim Darros al-Fosiy hamda Ibn Mansur ad-Dabbag taʼlim bergan. Al-Qobisiy Darros al-Fosiy va andalusiyalik al-Asiliy hamrohligida 963-yildan 968-yilgacha^[c] sharq boʻylab uzoq rihla (sayohat) qilgan. Koʻzi ojiz boʻlgani uchun sayohat davomida unga hamrohlari kotiblik qilishgan^[1].

Al-Qobisiy fiqh bilan shugʻullanishgacha boʻlgan davrda qiroatdan (Qurʼon qiroati) dars bergan. Huquqshunos sifatida anʼanaviy yoʻnalishga mansub boʻlib, ashʼariy qarashlarga moyilligi boʻlgan. Shu tufayli Ibn al-Mavvazning asarlariga alohida eʼtibor qaratgan. Hadislar boʻyicha kuchli bilimga ega boʻlgan. Al-Buxoriyning hadislar toʻplami boʻlmish Sahihning Afrikada yoyilishiga hissa qoʻshgan hamda hadislar sharhi uchun bir asar yozib, mazkur asarning tarqalish usullarini bayon etgan. Asarlari qatoriga Andalusda mashhur boʻlgan Muvatta nomli hadislar toʻplami, Sahnun asarlari namunasi asosida yozilgan maktab oʻquvchilarining odobi haqidagi risola, tugallanmagan fiqh rivoyatlari toʻplami hamda Qurʼon tafsiri, rabot meʼmorchiligi, haj marosimlari, al-Ashʼariy ilohiyoti va bakriylarni (xorijiylar) rad etish kabi turli mavzularda yozilgan koʻplab maktublar kiradi^[1]. Keksaygan chogʻida yosh Ibn Sharafni sheʼriyatga oshno qilgani haqida maʼlumotlar bor^[2].

Ibn Abi Zayd (996) va Ibn Shiblun (999) vafotidan keyin al-Qobisiyning obroʻ va nufuzi oshib, Shimoliy Afrika va Andalus hududlaridagi yetakchi huquqshunos maslahatchiga aylangan. Vafoti vaqtida saksonta oʻquvchiga dars berayotgan boʻlgan. Ishlarini davom ettirgan vorislari Abu Bakr ibn Abdurahmon va Abu Imron al-Fosiylardir. Qayravonlik ushbu olimlar faoliyatining choʻqqisi Misr gʻarbidagi Afrika hududlarida molikiy maktabining gʻalabasi hamda molikiy Ziriylar va shia Fotimiylari oʻrtasida uzilish boʻldi^[1].

Izohlar

↑ arabcha: أبو الحسن علي بن محمد القابسي المعافري‎‎. Uning nisbasi, al-Qābiṣī (shuningdek al-Ḳābisī) boʻlib, maʼnosi „Qabislik kishi“ degani. Baʼzan u nasab sifatida qoʻllanilgan, Ibn al-Qābiṣī, soʻzi esa, „Qabislik kishining oʻgʻli degani“.
↑ Bu hijriy 324–403 yillarga toʻgʻri keladi.
↑ 352–57 AH.

Manbalar

↑ ^1,0 ^1,1 ^1,2 ^1,3 ^1,4 van Donzel, E., ed (1978). "al-Ḳābisī". Encyclopaedia of Islam. Volume IV: Iran–Kha (2nd nashri). Leiden: E. J. Brill. p. 341. doi:10.1163/1573-3912_islam_SIM_3742. OCLC 758278456. https://referenceworks.brillonline.com/search?s.q=al-%E1%B8%B2%C4%81bis%C4%AB&s.f.s2_parent=s.f.book.encyclopaedia-of-islam-2&search-go=Search.
↑ Pellat, Charles (1971). "Ibn Sharaf al-Qayrawānī". in Lewis, B.. Encyclopaedia of Islam. Volume III: H–Iram (2nd nashri). Leiden: E. J. Brill. 936–937 b. doi:10.1163/1573-3912_islam_SIM_3374. OCLC 495469525. https://referenceworks.brillonline.com/search?s.q=Ibn+%3Cu%3ESh%3C%2Fu%3Earaf+al-Qayraw%C4%81n%C4%AB&s.f.s2_parent=s.f.book.encyclopaedia-of-islam-2&search-go=Search.

Tukum:Koʻzi ojiz huquqshunoslar

[1] rabcha: أبو الحسن علي بن محمد القابسي المعافري‎‎. Uning nisbasi, al-Qābiṣī (shuningdek al-Ḳābisī) boʻlib, maʼnosi „Qabislik kishi“ degani. Baʼzan u nasab sifatida qoʻllanilgan, Ibn al-Qābiṣī, soʻzi esa, „Qabislik kishining oʻgʻli degani“.

[2] Bu hijriy 324–403 yillarga toʻgʻri keladi.

[4] 352–57 AH.

[EI2-3] 1,0 ^1,1 ^1,2 ^1,3 ^1,4 van Donzel, E., ed (1978). "al-Ḳābisī". Encyclopaedia of Islam. Volume IV: Iran–Kha (2nd nashri). Leiden: E. J. Brill. p. 341. doi:10.1163/1573-3912_islam_SIM_3742. OCLC 758278456. https://referenceworks.brillonline.com/search?s.q=al-%E1%B8%B2%C4%81bis%C4%AB&s.f.s2_parent=s.f.book.encyclopaedia-of-islam-2&search-go=Search.

[5] Pellat, Charles (1971). "Ibn Sharaf al-Qayrawānī". in Lewis, B.. Encyclopaedia of Islam. Volume III: H–Iram (2nd nashri). Leiden: E. J. Brill. 936–937 b. doi:10.1163/1573-3912_islam_SIM_3374. OCLC 495469525. https://referenceworks.brillonline.com/search?s.q=Ibn+%3Cu%3ESh%3C%2Fu%3Earaf+al-Qayraw%C4%81n%C4%AB&s.f.s2_parent=s.f.book.encyclopaedia-of-islam-2&search-go=Search.

[a]

[b]

[1]

[c]

[2]