Abdulmalik al-Muzaffar

1004/5-yillarda Abdulmalik uchun yasalgan Leyre qutisining old tomoni.

Abdulmalik (asl nomi Sayf ad-Davla, keyinchalik al-Muzaffar (975 — 1008-yil 20-oktyabr) — al-Andalusning ikkinchi Amiriy hukmdori. 1002-yildan vafotigacha hukmronlik qilgan. Otasi va vorisi al-Mansur kabi u ham Kordova amiri ortidagi asl hokimiyat sohibi edi. Al-Muzaffarning yetti yillik boshqaruvi tinchlik va farovonlik davri boʻldi. Keyingi tarixchilar uni sabi al-arus — nikohning birinchi yetti kuni bilan qiyoslab, 1009-yilda boshlanadigan Andalus fitnasidan avvalgi oltin davr sifatida esga olganlar.

997-yilda Afrikadagi Maghrava yetakchisi Ziri ibn Atiya Kordova boʻlgan sadoqatidan voz kechdi. Bunga javoban al-Mansur Markaziy chegara hokimi Wadih as-Siqlabiyni katta qoʻshin bilan Afrikaga joʻnatdi. Soʻngra u oʻgʻlini Vodihni qoʻllab-quvvatlash uchun yubordi. Ikkala sarkarda Ziriyni tor-mor qilib, Fosni egalladi va Marokashning butun hududida, hatto Markaziy Shimoliy Afrikagacha Kordova hukmronligini oʻrnatdi. Abdulmalik Afrika hokimi etib tayinlandi.

Al-Muzaffar hokimiyati uchun asosiy manbalar — Ibn Bassamning Zaxirasi, Ibn Idhariyning Bayani va Ibn al-Xatibning Amal al-alam asarlaridir. 1002-yil 10-avgustda, otasining vafotidan atigi bir necha kun oʻtib, Abdulmalik xalifa Hishom II tomonidan hojib lavozimiga tayinlandi. U Kordova aholisi zimmasiga tushgan soliqlarni oltidan bir qismiga kamaytirdi. Shuningdek, u maʼmuriyatdan etnik jihatdan arab zodagonlarini chetlatdi. Unga qarshi uyushtirilgan bir necha fitnalarni osonlik bilan bostira oldi.

Harbiy sohada Abdulmalik otasining siyosatini aynan davom ettirdi. U hokimiyatining har bir yilida chegara oʻlkalari (avasim) narisida joylashgan nasroniy davlatlaridan biriga qarshi yozgi yurish (soʼifa) yoki qishki yurish (shatiya) uyushtirar edi. 1003-yilda u janubiy Fransiyaga (bugungi Ispaniyaning Kataloniya provinsiyasi) hujum qilib, Barselona atrofidagi qishloqlarni vayron qildi va 35 ta qalʼani yer bilan yakson etdi. 1005-yilda u Kastiliyaga, 1006-yilda esa Navarraga yurish qildi; ehtimol u Pamplonani egallashni koʻzlagan, shahar yaqiniga kelgan boʻlsa-da, uni ola olmagan. 1007-yilda u yana Kastiliyaga qarshi yurish qilib, u „zafarlik yurish“ (gʻazat an-nasr) deb ataldi. Cluniani zoʻrlik bilan qoʻlga kiritib, ulkan oʻlja bilan qaytdi. Shu yutugʻi tufayli hozir tanilgan al-Muzaffar — „gʻolib“ taxallusi bilan sharaflandi va ilgari ishlatilgan Sayf ad-davla („sulola qilichi“) taxallusini almashtirdi. 1007–1008-yillar qishida u San Martín nomli qalʼani zabt etdi. Navbatdagi Kastiliyaga yurishiga tayyorgarlik koʻrayotganda stenokardiya vafot etdi. Oʻrniga ukasi Abdurahmon Shanjvilo oʻtirdi.

Izohlar

Tushuntiruvchi izohlar

Iqtiboslar

Manbalar

• Lévi-Provençal, Évariste (1993). "al-Muẓaffar". in Bosworth, C. E.. Encyclopaedia of Islam. Volume VII: Mif–Naz (2nd nashri). Leiden: E. J. Brill. 815–816 b. ISBN 978-90-04-09419-2. https://referenceworks.brillonline.com/search?s.q=al-Mu%E1%BA%93affar&s.f.s2_parent=s.f.book.encyclopaedia-of-islam-2&search-go=Search. 
• Makki, Mahmoud „The Political History of al-Andalus (92/711–897/1492)“, . The Legacy of Muslim Spain Salma Khadra Jayyusi: . Brill, 1994 — 3–87-bet.