Gʻiyosiddin Mahmud
| Gʻiyosiddin Mahmud | |
|---|---|
|
Tasvir yaratishda xatolik: „Qirol Gʻiyosiddin saroyidagi ziyofat“, „Nigoriston“ qoʻlyozmasidan varaq, 1573—1574-yillarga oid, Eron, ehtimol Sheroz. | |
| Gʻuriylar imperiyasi sultoni | |
| Saltanat | 1206—1212 |
| Oʻtmishdoshi | Muhammad Gʻuriy |
| Davomchisi | Bahouddin Sam III |
| Tugʻilishi | Gʻur |
| Vafoti | 1212 |
| Farzandlari | Bahouddin Sam III |
| Uy | Gʻuriylar |
| Otasi | Gʻiyosiddin Muhammad |
| Dini | Islom (Ssunniylik) |
Gʻiyosiddin Mahmud (forscha: غیاث الدین محمود) — 1206-yildan 1212-yilgacha Gʻuriylar davlati sultoni Gʻiyosiddin Muhammadning oʻgʻli hamda oʻzidan oldingi hukmdor Muhammad Gʻuriyning jiyani.
Hukmronlikka kelishi
Gʻiyos Gʻiyosiddin Muhammadning oʻgʻli boʻlib, u Muʼizz ud-Din Muhammadning ukasi edi. Mu’izz ud-Din Muhammad 1206-yilda Hindistonda suiqasd natijasida oʻldirilgach, Gʻuriylar davlati fuqarolar urushiga yuz tutdi. Turkiy gʻulomlar Gʻiyosni qoʻllab-quvvatladi, mahalliy eroniy askarlar esa Bahouddin Sam II tomonida boʻldi. Biroq Bahouddin Sam II oradan bir necha kun oʻtib vafot etdi. Bu hol eroniy askarlar uning ikki oʻgʻli Jaloliddin Ali va Alovuddin Muhammadni qoʻllab-quvvatlashiga olib keldi. Shu bilan birga Firuzkuh Gʻuriy shahzodasi Diyo ud-Din Muhammadning nazoratida edi. Gʻiyos esa ularning barchasini magʻlub etishga muvaffaq boʻlib, oʻzini Gʻuriylar davlati sultoni deb eʼlon qildi[1]. Biroq Jaloliddin Gʻaznani egallashga muvaffaq boʻlib, ukasini ushbu shahar hukmdori etib tayinladi.
Hukmronligi
Turkiy sarkarda Tajiddin Yildiz tez orada Bahouddin Samning oʻgʻillaridan Gʻaznani tortib olishga muvaffaq boʻldi. Biroq oradan koʻp oʻtmay Gʻiyosning hokimiyatini tan oldi. Gʻiyos esa Tojiddinning Gʻaznani nazorat qilayotganidan norozi boʻlib, shu bilan birga Gʻurni himoyasiz qoldirishga jur’at eta olmagani sababli Xorazmshohlardan yordam soʻradi. Biroq Muhammad Xorazmshoh yordam berish oʻrniga Gʻiyosning hududlariga bostirib kirib, Balx va Termizni egallab oldi[2]. Muhammad Qoraxitoylar davlati tomonidan asirga olindi. Gʻuriylarning sobiq sarkardasi, keyinchalik Xorazmshohlar tomoniga oʻtgan Husayn ibn Xarmil tez orada Gʻiyos bilan muzokaralarga kirishdi. Biroq muzokaralar samara bermay, Gʻiyos Husaynga qarshi qoʻshin yubordi, ammo bu qoʻshin magʻlubiyatga uchradi.
Oradan 13 oʻtgach, Muhammad asirlikdan ozod etildi va yana Gʻiyosning hududlariga bostirib kirib, Hirotni egalladi. Shundan soʻng Gʻuriylar davlatining markaziy hududi boʻlgan Gʻurga yurish qilib, Gʻiyosni asir oldi. Shundan keyin Gʻiyos Muhammadning hokimiyatini tan olishga majbur boʻldi va 1212-yilda suiqasd natijasida oʻldirilguniga qadar Gʻuriylar sulolasi hukmdori boʻlib qoldi. Oʻlimidan keyin uning oʻrnini oʻgʻli Bahouddin Sam III egalladi.
Manbalar
Adabiyotlar
- C. Edmund, Bosworth (2001). "GHURIDS". Encyclopaedia Iranica, Online Edition. http://www.iranicaonline.org/articles/ghurids.<!--->
- Bosworth, C. E. „The Political and Dynastic History of the Iranian World (A.D. 1000–1217)“, . The Cambridge History of Iran, Volume 5: The Saljuq and Mongol periods. Cambridge: Cambridge University Press, 1968 — 1–202-bet. ISBN 0-521-06936-X.
- Richards, D.S.. The Chronicle of Ibn al-Athir for the Crusading Period from al-Kamil fi'l-Ta'rikh. Part 3. Ashgate Publishing, 2010 — 1–344-bet. ISBN 978-0-7546-6952-4.