Dürrinev Kadın
| Dürrinev Kadın | |||||
|---|---|---|---|---|---|
 | |||||
| Usmoniylar imperiyasining bosh kadıni (Bosh xotin) | |||||
| Tenure | 1861-yil 25-iyun – 1876-yil 30-may | ||||
| Oʻtmishdoshi | Servetseza Kadın | ||||
| Davomchisi | Mevhibe Kadın | ||||
| Tugʻilishi |
Malika Melek Dziapş-Ipa 1835-yil 15-mart Batumi, Kavkaz noibligi, Rossiya imperiyasi (hozirgi Batumi, Ajariya, Gruziya) | ||||
| Vafoti |
4-dekabr 1895-yil (60 yoshda) Feriye saroyi, Istanbul, Usmoniylar imperiyasi (hozirgi Istanbul, Turkiya) | ||||
| Dafn etilgan joy |
Sulton Mahmud II maqbarasi, Çemberlitaş, Fotih, Istanbul | ||||
| Turmush oʻrtogʻi |
Abdulaziz (turm. 1856; vaf. 1876) | ||||
| Farzandlari |
| ||||
| |||||
| Uy |
Dziapş-Ipa (tugʻilganda) Usmoniylar (nikoh orqali) | ||||
| Otasi | Mahmud Dziapş-Ipa | ||||
| Onasi | Halime Çikotua | ||||
| Dini | Islom, sunniylik | ||||
Dürrinev Kadın, shuningdek, Dürrünev Kadın shaklida ham yoziladi (usmonli turkcha: درنو قادین – „yangi dur“[1]; asl ismi – malika Melek Dziapş-Ipa; 1835-yil 15-martda tugʻilgan – 1895-yil 4-dekabrda vafot etgan) – Usmoniylar imperiyasi sultoni Abdulazizning xotini[2].
Yoshligi
Dürrinev Kadın 1835-yil 15-martda[3][4] Gruziyaning Batumi shahrida tugʻilgan. Asl ismi malika Melek Dziapş-Ipa boʻlib, abxazlarning Dziapş-Ipa oilasiga mansub edi. Otasi shahzoda Mahmud bey Dziapş-Ipa[5][6], onasi esa malika Halima xonım Çikotua boʻlgan[6]. Uning 2 nafar singlisi bor edi. Birinchi singlisi malika Oysha Kemalifer xonim (1838–1901) Umar poshoga turmushga chiqqan. Uning kenja qizi Esma Süreyya Cavidan xonim Dürrinevning oʻgʻli Shahzoda Yusuf Izzeddinning ikkinchi xotini boʻlgan. Nabiralaridan biri Emine Nurbonu Hidoyat xonim esa sulton Abdulhamid II ning oʻgʻli Shahzoda Mehmed Burhoniddinning xotini boʻlgan. Ikkinchi singlisi malika Aliye xonim shahzoda Ismoil Çikotuaga turmushga chiqqan va sulton Mehmed V ning xotini Nazperver Kadınning onasi boʻlgan[7].
Melek yoshligida Istanbulga olib kelingan, bu yerda otasi uni singlisi Oysha bilan birga saroy haramiga topshirgan. Soʻngra ular sulton Abdulmajid I ning birinchi xotini Servetseza Kadınning xizmatiga berilgan. U yerda Usmoniylar saroyi odatiga koʻra, unga Dürrinev deb ism berilgan. Dürrinev yaxshi taʼlim olgan, fransuz tilida aksentsiz gapirgan, pianinoni yaxshi chalgan va mohir rassom boʻlgan. Chizgan rasmlarni Bezmiâlem Sulton va Servetseza Kadınga hadya qilgan. Dürrinev Kadın sargʻish sochli va zargʻaldoq koʻzli ayol edi[5].
Nikohi
Bir kuni Abdulaziz 20 yoshlarida boʻlgan paytda Servetseza Kadınni ziyorat qilish uchun uning oldiga kelgan. U yerda shahzoda 21 yoshli Dürrinevni koʻrib, unga oshiq boʻlgan. Shahzoda Servetsezadan Dürrinevni uning nikohiga berishini soʻragan, ammo Servetseza buni qatʼiyan rad etgan. Biroq shahzoda Servetsezaga qayta-qayta iltimos qilganidan soʻng, u bunga rozi boʻlgan. Nikoh marosimi 1856-yil 20-mayda Dolmabahçe saroyida boʻlib oʻtgan[7].
Ularning birinchi farzandi, oʻgʻli Shahzoda Yusuf Izzeddin 1857-yil 11-oktyabrda tugʻilgan. Shahzoda Yusuf Abdulazizning sevimli oʻgʻli edi. Oʻsha vaqtda Abdulaziz hali sulton boʻlmagani uchun ularga farzand koʻrish man etilgan edi. Shuning uchun bola otasi taxtga chiqquniga qadar yashirilgan[8]. Abdulaziz 1861-yil 25-iyunda taxtga chiqqanidan soʻng[9], Dürrinev „Bosh Kadın“ unvoni bilan sultonning bosh xotini etib tayinlangan[10]. 1862-yil 10-avgustda Dürrinev ikkinchi farzandi, qizi Fotma Soliha Sultonni dunyoga keltirgan[11]. 4 yil oʻtib, 1866-yil 28-oktyabrda esa uchinchi farzandi, oʻgʻli shahzoda Mehmed Salim tugʻilgan, biroq shahzoda 1867-yil 21-oktyabrda 1 yoshida vafot etgan[12].
1869-yilda Dürrinev Kadın Wales malikasi Aleksandra Datskaya bilan uchrashgan, bu paytda malika eri yaʼni Wales shahzodasi Edward VII bilan Istanbulga tashrif buyurgan edi[13][14] Maria Georgina Grey tashrif chogʻida uni quyidagicha tasvirlagan.
Sultoning faqat bir xotini bor, ularning odab-axloq qoidalariga koʻra, keksa sultonaning (yaʼni sultonning onasi) huzurida gapirishga haqli emas edi, menimcha, faqatgina bizning tashrifimiz sharafiga u polga oʻtirishga majbur etilmadi... bizning didimizga ko‘ra juda chiroyli va zebo chehraga ega edi, biroq bu yerda u umuman maqtalmaydi, chunki uni haddan tashqari ozg‘in deb hisoblashadi. U butunlay Yevropa uslubida kiyingan edi: usti to‘r bilan qoplangan ochiq kechki libos, uzun shleyf, yelkasidan osilgan turk yulduzi va lenta — qisqasi, har qanday yevropalik malika kabi kiyingan edi[15].
Abdulaziz 1876-yil 30-mayda vazirlari tomonidan taxtdan agʻdarilgan va uning jiyani Murod V Usmoniylar sultoniga aylangan[16]. Ertasiga u Feriye saroyiga koʻchirilgan[17]. Dürrinev va Abdulazizning boshqa ayollari Dolmabahçe saroyini tark etishni istamas edilar. Shuning uchun ularni qoʻllaridan sudrab Feriye saroyiga joʻnatishgan. Dürrinev Şemifer e Zevkyab xonim bilan birga Abdulazizning xonalarining yuqori qismidagi xonalarda qamoqda saqlangan. Bu jarayonda ularni boshdan-oyoq tintuv qilib, barcha qimmatbaho narsalarini tortib olishgan[18]. 1876-yil 4-iyunda[19] Abdulaziz sirli tarzda vafot etgan. Uning jasadi Dürrinevga koʻrsatilganda xotini hushidan ketgan[20].
Oʻlimi
Abdulazizning xotinlari 1876-yil sentyabrida Abdulhamid II taxtga chiqqach ozod qilingan, biroq Dürrinev Feriye saroyida yashashda davom etgan. Dürrinev Kadın 1895-yil 4-dekabrda[4] Feriye saroyida vafot etgan[4] va sulton Mahmud II ning Istanbuldagi Divan Yolu koʻchasida joylashgan maqbarasiga dafn etilgan[4][21].
Farzandlari
| Ismi | Tugʻilgan sanasi | Vafot etgan sanasi | Izohlar |
|---|---|---|---|
| Shahzoda Yusuf Izzeddin | 1857-yil 11-oktyabr[22][10][8] | 1916-yil 1-fevral[10][8] | 6 marta uylangan, 2 oʻgʻil va 2 qiz farzandi boʻlgan. |
| Fotma Soliha Sulton | 1862-yil 10-avgust[23][11][24] | 1941-yil[11][24] | 1 marta turmushga chiqqan va 1 qiz farzandi boʻlgan. |
| Shahzoda Mehmed Salim | 1866-yil 28-oktyabr[22] | 1867-yil 21-oktyabr[22] | Dolmabahçe saroyida tugʻilib, goʻdaklik chogʻida shu saroyda vafot etgan. Oʻlimidan soʻng Mahmud II maqbarasiga dafn etilgan. |
Yana qarang
Manbalar
- ↑ A Gyre Throʻ the Orient. Republican Book and Job Printing Office, 1869 — 62-bet.
- ↑ Milletlerarası Türk Halk Kültürü Kongresi. Beşinci Milletlerarası Türk Halk Kültürü Kongresi. Kültür Bakanlığı, 1997 — 10-bet. ISBN 978-9-751-71757-3.
- ↑ Sakaoğlu 2008, s. 640.
- ↑ 4,0 4,1 4,2 4,3 Ünlü, Hasan (2019). Veliahd Yusuf İzzeddin Efendi (1857-1916) (Thesis). Mimar Sinan Fine Art University Institute of Social Sciences. 10-bet.
- ↑ 5,0 5,1 Açba 2004, s. 22.
- ↑ 6,0 6,1 Tuna, M.. İlk Türk kadın ressam: Mihri Rasim (Müşfik) Açba : 1886 İstanbul-1954 New-York, As yayınları. As Yayın, 2007 — 23-bet. ISBN 978-975-01725-0-2.
- ↑ 7,0 7,1 Açba 2004, ss. 22–23.
- ↑ 8,0 8,1 8,2 Brookes 2010, s. 291.
- ↑ Davison, Roderic H.. Reform in the Ottoman Empire, 1856-1876. Princeton University Press, December 8, 2015 — 109-bet. ISBN 978-1-400-87876-5.
- ↑ 10,0 10,1 10,2 Uluçay 2011, s. 232.
- ↑ 11,0 11,1 11,2 Uluçay 2011, s. 234.
- ↑ Uçan, Lâle. Dolmabahçe Sarayı'nda Çocuk Olmak: Sultan Abdülaziz'in Şehzâdelerinin ve Sultanefendilerinin Çocukluk Yaşantılarından Kesitler. FSM İlmî Araştırmalar İnsan ve Toplum Bilimleri Dergisi, 2019a — 232-bet.
- ↑ Cherry, Debrah; Halland, Janice. Local/global: Women Artists in the Nineteenth Century. Ashgate Publishing, Ltd, 2006 — 79-bet. ISBN 978-0-754-63197-2.
- ↑ Russel, Sir William Howard. A Diary in the East During the Tour of the Prince and Princess of Wales, Volume 1. G. Routledge, 1869 — 492-bet.
- ↑ Grey, Maria Georgina Shirreff. Journal of a Visit to Egypt, Constantinople, the Crimea, Greece, &c:In the Suite of the Prince and Princess of Wales. Harper, 1870 — 165–166-bet.
- ↑ Zürcher, Erik J.. Turkey: A Modern History, Revised Edition. I.B.Tauris, October 15, 2004 — 73-bet. ISBN 978-1-850-43399-6.
- ↑ Shaw, Stanford J.; Shaw, Ezel Kural. History of the Ottoman Empire and Modern Turkey: Volume 2, Reform, Revolution, and Republic: The Rise of Modern Turkey 1808-1975, Volume 11. Cambridge University Press, 1976 — 164-bet. ISBN 978-0-521-29166-8.
- ↑ Brookes 2010, s. 40.
- ↑ Davison, Roderic H.. Reform in the Ottoman Empire, 1856-1876. Princeton University Press, December 8, 2015 — 341-bet. ISBN 978-1-400-87876-5.
- ↑ Brookes 2010, s. 43.
- ↑ Sakaoğlu 2008, s. 641.
- ↑ 22,0 22,1 22,2 Uçan 2019, s. 24.
- ↑ Uçan 2019, s. 23.
- ↑ 24,0 24,1 Brookes 2010, s. 289.
Adabiyotlar
- Açba, Leyla. Bir Çerkes prensesinin harem hatıraları. L & M, 2004. ISBN 978-9-756-49131-7.
- Brookes, Douglas Scott. The Concubine, the Princess, and the Teacher: Voices from the Ottoman Harem. University of Texas Press, 2010. ISBN 978-0-292-78335-5.
- Sakaoğlu, Necdet. Bu mülkün kadın sultanları: Vâlide sultanlar, hâtunlar, hasekiler, kadınefendiler, sultanefendiler. Oğlak Yayıncılık, 2008. ISBN 978-9-753-29623-6.
- Uçan, Lâle (2019). Son Halife Abdülmecid Efendi'nin Hayatı - Şehzâlik, Veliahtlık ve halifelik Yılları (PDF) (PhD Thesis). Istanbul University Institute of Social Sciences.
- Uluçay, Mustafa Çağatay. Padişahların kadınları ve kızları. Ankara: Ötüken, 2011. ISBN 978-9-754-37840-5.