Dermott qonuni
| Dermott qonuni (Dermott's law) | |
|---|---|
| Turi | Astronomik qonuniyat / Empirik qoida |
| Muallifi | Stenli Dermott (Stanley Dermott) |
| Kashf etilgan yil | 1988-yil |
| Qoʻllanilish sohasi | Quyosh tizimi, Ekzosayyoralar tizimi |
| Asosiy mazmuni | Sayyoralar orbitalari radiuslarining geometric progressiyasi |
| Uzviy bogʻliq tushunchalar | Titius-Bode qonuni, Orbital rezonans |
Dermott qonuni — Quyosh tizimidagi va boshqa ekzosayyoralar tizimidagi satellitlar (tabiiy yoʻldoshlar) sistemalarining orbitalararo masofalari maʼlum bir geometrik qonuniyat (progressiya) boʻyicha joylashishini koʻrsatib beruvchi empirik qoidadir. Ushbu qonun 1988-yilda britaniyalik-amerikalik astronom Stenli Dermott (Stanley Dermott) tomonidan taklif etilgan [1].
Qonunning mazmuni
Titius-Bode qonunidan farqli oʻlaroq, Dermott qonuni faqatgina Quyosh atrofida aylanuvchi asosiy sayyoralarga emas, balki asosan gaz gigantlari atrofidagi tabiiy yoʻldoshlar sistemasiga (masalan, Yupiterning Galileya yoʻldoshlari yoki Uran yoʻldoshlari sistemasiga) nisbatan juda aniq ishlaydi.
Bu shuni anglatadiki, har bir keyingi yoʻldoshning markaziy jismdan uzoqligi oʻzidan oldingisiga nisbatan maʼlum bir doimiy koʻpaytiruvchi (faktor) boʻyicha ortib boradi.
Ilmiy ahamiyati va kelib chiqish sababi
Ushbu qonunning mavjudligi tasodifiy emas. Astronomlarning fikricha, bunday qonuniyatlarning yuzaga kelishiga quyidagi omillar sabab boʻladi: 1. **Kosmik evolyutsiya va migratsiya:** Sayyoralar va yoʻldoshlarning dastlabki shakllanish davrida ularning protoplanet diskidagi gaz va chang bilan oʻzaro taʼsiri. 2. **Gelgitchi kuchlar va orbital rezonans:** Vaqt oʻtishi bilan tizimdagi jismlar oʻrtasidagi Orbital rezonans taʼsirlari orbitalarning barqarorlashuviga va maʼlum matematik tartibga kelishiga olib keladi.
Dermott qonuni zamonaviy astronomiyada yangi kashf etilayotgan ekzosayyoralar tizimlarining tuzilishini tushunish va hali kashf etilmagan sayyoralarning taxminiy joylashuvini oldindan aytib berishda muhim vosita boʻlib xizmat qiladi.
Shuningdek qarang
Manbalar
- ↑ Dermott, Stanley F. (1988). "The origin of the Solar System". Dynamics of Solar System systems.