Dermott qonuni
| Dermott qonuni (Dermott's law) | |
|---|---|
| Turi | Astronomik qonuniyat / Empirik qoida |
| Muallifi | Stenli Dermott (Stanley Dermott) |
| Kashf etilgan yil | 1988-yil |
| Qo'llanilish sohasi | Quyosh tizimi, Ekzosayyoralar tizimi |
| Asosiy mazmuni | Sayyoralar orbitalari radiuslarining geometric progressiyasi |
| Uzviy bog'liq tushunchalar | Titius-Bode qonuni, Orbital rezonans |
Dermott qonuni — Quyosh tizimidagi va boshqa ekzosayyoralar tizimidagi satellitlar (tabiiy yo'ldoshlar) sistemalarining orbitalararo masofalari ma'lum bir geometrik qonuniyat (progressiya) bo'yicha joylashishini ko'rsatib beruvchi empirik qoidadir. Ushbu qonun 1988-yilda britaniyalik-amerikalik astronom Stenli Dermott (Stanley Dermott) tomonidan taklif etilgan [1].
Qonunning mazmuni
Titius-Bode qonunidan farqli o'laroq, Dermott qonuni faqatgina Quyosh atrofida aylanuvchi asosiy sayyoralarga emas, balki asosan gaz gigantlari atrofidagi tabiiy yo'ldoshlar sistemasiga (masalan, Yupiterning Galileya yo'ldoshlari yoki Uran yo'ldoshlari sistemasiga) nisbatan juda aniq ishlaydi.
Bu shuni anglatadiki, har bir keyingi yo'ldoshning markaziy jismdan uzoqligi o'zidan oldingisiga nisbatan ma'lum bir doimiy ko'paytiruvchi (faktor) bo'yicha ortib boradi.
Ilmiy ahamiyati va kelib chiqish sababi
Ushbu qonunning mavjudligi tasodifiy emas. Astronomlarning fikricha, bunday qonuniyatlarning yuzaga kelishiga quyidagi omillar sabab bo'ladi: 1. **Kosmik evolyutsiya va migratsiya:** Sayyoralar va yo'ldoshlarning dastlabki shakllanish davrida ularning protoplanet diskidagi gaz va chang bilan o'zaro ta'siri. 2. **Gelgitchi kuchlar va orbital rezonans:** Vaqt o'tishi bilan tizimdagi jismlar o'rtasidagi Orbital rezonans ta'sirlari orbitalarning barqarorlashuviga va ma'lum matematik tartibga kelishiga olib keladi.
Dermott qonuni zamonaviy astronomiyada yangi kashf etilayotgan ekzosayyoralar tizimlarining tuzilishini tushunish va hali kashf etilmagan sayyoralarning taxminiy joylashuvini oldindan aytib berishda muhim vosita bo'lib xizmat qiladi.
Shuningdek qarang
Manbalar
- ↑ Dermott, Stanley F. (1988). "The origin of the Solar System". Dynamics of Solar System systems.