Człowiek z żelaza (film)
| Człowiek z żelaza | |
|---|---|
| Rejissyor(lar) | Andrzej Wajda |
| Ssenariy muallif(lar)i |
Aleksander Scibor-Rilskiy |
| Rollarda |
Jerzy Radziwiłowicz Krystyna Janda |
| Operator(lar) | Edward Kłosiński |
| Montajyor(lar) | Halina Prugar-Ketling |
| Distribyutor | United Artists Classics |
| Premyera sanasi |
1981-yil 27-iyul |
| Davomiylik | 153 daqiqa |
| Mamlakat |
 Polsha |
| Til | polyakcha |
| Daromad | $492,035[1] |
Człowiek z żelaza (polyakcha: Człowiek z żelaza) — 1981-yilda rejissyor Andrzej Wajda tomonidan suratga olingan film. U „Solidarnost“ (Birdamlik) ishchilar harakatini va Polsha hukumati ishchilarning mustaqil kasaba uyushmasiga boʻlgan huquqini tan olishiga erishgan ilk muvaffaqiyatini tasvirlaydi.
Film Vaydaning avvalgi Marmar odam filmining bosh qahramoni Mateush Birkutning oʻgʻli Matsiey Tomchikning hikoyasini davom ettiradi. Bu yerda Matsiey kommunistik rejimga qarshi ishchilar harakatining faol ishtirokchisi, „Gdansk verfi ish tashlashini boshlagan odam“ sifatida tasvirlangan. Kommunistik rejim radiostansiyasida ishlaydigan jurnalistga esa Matsieyni qoralash vazifasi yuklatiladi. Yigit oʻz navbatida Lex Valensaning (filmda oʻz rolini oʻzi ijro etgan) prototipi hisoblanadi.
„Człowiek z żelaza“ Mateush Birkutning oʻlimini mavhum qoldirgan „Marmar odam“ filmining yakuniga aniqlik kiritadi. Filmda Mateush 1970-yildagi verf toʻqnashuvlarida halok boʻlgani ochiq-oydin koʻrsatiladi[2].
Film 1980-yil avgustida «Solidarnost» tuzilganidan to 1981-yil dekabrida u taqiqlangunga qadar boʻlgan qisqa yumshatish davrida yaratilgan boʻlib, kommunistik tuzumga nisbatan keskin tanqidiy ruhda ekanligi bilan ajralib turadi. Shu sababli u 1981-yilda Polsha hukumati tomonidan taqiqlangan[3]. Film Kann kinofestivalida bosh mukofot — Oltin palma yaprogʻi hamda Ekumenik hakamlar hayʼati mukofotini qoʻlga kiritgan[4]. Shuningdek, u «Oskar» mukofotining eng yaxshi chet tilidagi film nominatsiyasiga nomzod etib koʻrsatilgan[5]. Amerikalik kinoijodkor Martin Scorsese keyinchalik bu filmni Polsha kinematografiyasining durdona asarlaridan biri deb eʼtirof etgan.
Mazmuni
Faol Matsiey Tomchik, «Marmar odam» qahramoni Mateush Birkutning oʻgʻli, kommunistik hokimiyatga qarshi Gdansk shahrida ish tashlashga rahbarlik qilmoqda. Ichkilikbozlikka berilgan Vinkel ismli radio jurnalistga Radio qoʻmitasi raisining oʻrinbosari tomonidan Tomchikni surishtirish va unga qarshi murosasiz maʼlumotlar topish buyrugʻi beriladi. Vinkel Gdanskka yuboriladi va u yerda hokimiyat nazorati ostida boʻladi.
Ish tashlovchilar Vinkelni verfga kiritishdan bosh tortadilar, biroq u tanishi Dzidek bilan uchrashadi. Dzidek Tomchikni kollejda tanigan boʻlib, Tomchikning otasi Mateush Birkut oʻgʻlining 1968-yil martidagi talabalar namoyishlarida qatnashishiga yoʻl qoʻymagani haqida soʻzlab beradi. Boshqa manbadan Tomchik Birkutning oʻzi 1970-yil dekabridagi namoyishlarda vafot etganini bilib oladi. Vinkel ish tashlovchilar maqsadiga xayrixoh boʻlib boraveradi, ammo hokimiyat bosimi ostida oʻz tekshiruvini davom ettiradi.
Otasi vafot etgandan soʻng, Tomchik Birkut faoliyati haqida hujjatli film suratga olayotganda tanishgan Agnieszka bilan turmush quradi. Vinkel hibsxonada saqlanayotgan va ish tashlashni qoʻllab-quvvatlayotgan Agnieszkaga tashrif buyuradi. Agnieszka Tomchik bilan boʻlgan muhabbati, nikohi hamda ishchilar huquqlari uchun kurashi haqida soʻzlab beradi.
Oʻtmishdagi mast holda mashina boshqarish ishi boʻyicha maxfiy xizmat tomonidan shantaj qilinganiga qaramay, Vinkel oxir-oqibat oʻz vazifasini bajarishdan bosh tortadi va ishdan isteʼfoga chiqadi. U verfga kiritilib, ish tashlovchilarga qoʻshiladi. Hukumat delegatsiyasi Lex Valensa va boshqa ish tashlovchilar bilan kelishuvga erishadi, eʼlon qilish paytida Agnieszka koʻz yoshlari bilan Tomchik bilan topishadi. Hukumat amaldoridan biri kelishuv «faqat bir qogʻoz parchasi» ekanidan ogohlantiradi, biroq Tomchik otasining xotirasiga ish tashlovchilar «eng yomon damlarni ortda qoldirganini» aytadi.
Rollarda
- Jerzy Radziwiłowicz — Matsiey Tomchik / Mateush Birkut
- Krystyna Janda — Agnieszka
- Marian Opania — Vinkel
- Irena Byrska — ona Hulevich
- Wiesława Kosmalska — Vieslava Hulevich
- Bogusław Linda — Dzidek
- Franciszek Trzeciak — Badecki
- Janusz Gajos — Radio qoʻmitasi raisining oʻrinbosari
- Andrzej Seweryn — kapitan Virski
- Marek Kondrat — Grzenda
- Jan Tesarz — Shef
- Jerzy Trela — Antoniak
- Krzysztof Janczar — Kriska
- Krystyna Zachwatowicz — Hanka Tomchik
- Bogusław Sobczuk — TVP muharriri
- Lech Wałęsa — oʻzi
- Anna Walentynowicz — oʻzi[6]
Qabul qilinishi
Amerikalik rejissyor Martin Scorsese mazkur filmni Polsha kino sanʼatining shohasarlaridan biri sifatida eʼtirof etib, uni 2013-yilda Qoʻshma Shtatlar, Kanada va Buyuk Britaniyada oʻtkazilgan Martin Scorsese Presents: Masterpieces of Polish Cinema festivalida Nóż w wodzie (film) (1962), Ziemia obiecana (film 1974) va rejissyor Andrzej Wajdaning oʻziga tegishli Popiół i diament (1958) hamda Niewinni czarodzieje (1960) filmlari qatorida namoyish qilish uchun tanlab olgan[7].
Manbalar
- ↑ Człowiek z żelaza Box Office Mojoda
- ↑ „Man of Iron“. University of California Cine Files (1982-yil mart). 2015-yil 18-yanvarda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2011-yil 18-oktyabr.
- ↑ Ford, Charles; Hammond, Robert. Polish Film: A Twentieth Century History, 2015-05-07. ISBN 9781476608037.
- ↑ „Festival de Cannes: Man of Iron“. festival-cannes.com. Qaraldi: 2009-yil 31-may.
- ↑ „The 54th Academy Awards (1982) Nominees and Winners“. oscars.org. Qaraldi: 2011-yil 8-oktyabr.
- ↑ Anna Walentynowicz, whose sacking led to the rise of Solidarity. The Guardian.
- ↑ „UK Film List / Martin Scorsese Presents“ (en). mspresents.com. 2015-yil 17-oktyabrda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2022-yil 26-dekabr.