Bin Yusuf madrasasi
Bin Yusuf madrasasi (arabcha: مدرسة ابن يوسف; shuningdek Bin Yusuf yoki Ibn Yusuf madrasasi deb transliteratsiya qilinadi[1]) Marokashda joylashgan islomiy madrasa (kollej)dir. Madrasa yonidagi bino Bin Yusuf masjidi nomi bilan atalgan boʻlib, 1564–1565-yillarda, Saʼdiylar sulolasi sultoni Abdulloh al-Gʻolib tomonidan bunyod etilgan. Hozir tarixiy obida sifatida faoliyat yuritayotgan Bin Yusuf madrasasi oʻzining eng yuksak davrida Magʻribdagi eng yirik islomiy kollej boʻlgan va Saʼdiylar davri hamda Marokash meʼmorchiligining eng yuksak namunasidan biri sifatida eʼtirof etiladi[2][3][4][5].
Tarixi
_(cropped).jpg)
Madrasa oʻz nomini yonidagi Bin Yusuf masjididan olgan boʻlib, bu masjid dastlab shaharning bosh masjidi boʻlgan va u Murobitlar sultoni Ali ibn Yusuf (1106–1142-yillar) tomonidan bunyod etilgan[1][2].
Tarixiy manbalarga, xususan al-Ifroniy soʻzlariga koʻra, bu yerda qurilgan birinchi madrasa Mariniylar sulolasi davrida sulton Abu al-Hasan (1331–1348-yillar hukmronlik qilgan) tomonidan asos solingan[2][6]. Sanʼat va adabiyotni rivojlantirishi bilan tanilgan ushbu sulola 13–15-asrlarda Fos shahridan hukmronlik qilgan va butun Marokash boʻylab koʻplab madrasalar qurilishiga masʼul boʻlgan[7]. Tarixan Magʻribdagi madrasalar ulamoni (islom olimlarini) Molikiy islom huquqi, fiqh va Qurʼonning turli qiroatlari boʻyicha tayyorlashga xizmat qilgan[7][8].
Saʼdiylar sulolasi, oʻzlari sharif (yaʼni Muhammad avlodlari) maqomiga ega boʻlganlari uchun, oʻzlaridan oldingi Mariniylar kabi siyosiy legallik va ulamolarning qoʻllab-quvvatlanishini taʼminlashda madrasalar qurilishiga uncha tayanmagan[5]. Shunga qaramay, ular poytaxtlari Marokashda, jumladan madrasalarni ham oʻz ichiga olgan koʻplab yangi yodgorliklar qurdilar[9].
Bin Yusuf madrasasi Saʼdiylar sultoni, oʻz davrining yirik bunyodkorlaridan biri boʻlgan Abdulloh al-Gʻolib (1557–1574-yillar hukmronlik qilgan) tomonidan qurilgan. Uning qurilishi, ehtimol, sulton taxtga chiqqanidan koʻp oʻtmay boshlangan. Qurilish yozuvda qayd etilishicha 1564–1565-yillarda (hijriy 972-yil)da[10][6], avvalgi Mariniylar davrida shakllangan uslubga muvofiq yakunlangan[2][5]. Qurib boʻlingach, u Magʻribdagi eng yirik madrasa boʻldi[2][5]. Maʼlumotlarga koʻra, u 800 dan ortiq talabani joylashtira olgan[11].
1960-yilda yopilgan binoda restavratsiya ishlari olib borilib, 1982-yilda tarixiy obida sifatida jamoatchilik uchun qayta ochildi[12]. Bin Yusuf madrasasi hozirda har yili minglab sayyohlarni jalb etadi va Marokashdagi eng muhim tarixiy binolardan biri boʻlib qolmoqda. U 2018-yil noyabr oyida yana restavratsiya uchun yopilib, 2022-yil aprel oyida jamoatchilik uchun qayta ochildi[13][14][15].
Manbalar
- ↑ 1,0 1,1 „Discover Islamic Art - Virtual Museum - monument_ISL_ma_Mon01_15_en“. islamicart.museumwnf.org. Qaraldi: 2018-yil 12-dekabr.
- ↑ 2,0 2,1 2,2 2,3 2,4 Marçais, Georges. L'architecture musulmane d'Occident. Paris: Arts et métiers graphiques, 1954 — 392-bet.
- ↑ Blair, Sheila S.. Islamic Inscriptions (en). Edinburgh University Press, 2019 — 143-bet. ISBN 978-1-4744-6448-2.
- ↑ The Bulletin (en). J. Haynes and J.F. Archibald, 2007 — 98-bet.
- ↑ 5,0 5,1 5,2 5,3 Bloom, Jonathan M.. Architecture of the Islamic West: North Africa and the Iberian Peninsula, 700-1800 (en). Yale University Press, 2020 — 251–254-bet. ISBN 9780300218701.
- ↑ 6,0 6,1 Salmon, Xavier. Marrakech: Splendeurs saadiennes: 1550-1650. Paris: LienArt, 2016 — 118–169-bet. ISBN 9782359061826.
- ↑ 7,0 7,1 Marçais, Georges. L'architecture musulmane d'Occident (fr). Paris: Arts et métiers graphiques, 1954 — 284–294-bet.
- ↑ Bloom, Jonathan M.. Architecture of the Islamic West: North Africa and the Iberian Peninsula, 700-1800. Yale University Press, 2020 — 178-bet. ISBN 9780300218701.
- ↑ „Sa'di“, The Grove Encyclopedia of Islamic Art and Architecture (en). Oxford University Press, 2009 — 159–160-bet. ISBN 9780195309911.
- ↑ Deverdun, Gaston. Marrakech: Des origines à 1912 (fr). Rabat: Éditions Techniques Nord-Africaines, 1959 — 373–377-bet.
- ↑ Yeomans, Richard. The Story of Islamic Architecture. New York: New York University Press, 2000 — 11–113-bet.
- ↑ Razer, David. Morocco Revealed: Fez, Marrakech, Meknes and Rabat. Approach Guides, 2015 — 1931–2000-bet. ISBN 978-1936614479.
- ↑ „Morocco's Largest Madrasa“ (en). Atlas Obscura. Qaraldi: 2022-yil 22-iyun.
- ↑ „the emblematic Medersa of Ben Youssef, an architectural gem, H24info“ (en-US). Morocco News (2022-yil 2-may). 2023-yil 12-iyulda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2022-yil 22-iyun.
- ↑ „The Madrasa Ben Youssef in Marrakech finally reopens its doors“ (en). Visit Marrakech (2022-yil 22-aprel). 2022-yil 15-dekabrda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2022-yil 22-iyun.