Balkanski špijun
| Balkanski špijun | |
|---|---|
| |
| Directed by | Dušan Kovačević |
| Written by | Dušan Kovačević |
| Produced by | Milan Božić (producer) |
| Starring |
|
| Cinematography |
|
| Edited by | Andrija Zafranović |
| Music by | Vojislav Kostić |
Production company |
Union Film Belgrade |
Release date |
|
Running time |
95 daqiqa |
| Country | Yugoslaviya |
| Language | Serb tili |
„Balkanski špijuni“ (serbcha: Balkanski špijun, Балкански шпијун) – rejissyorlar Dušan Kovačević va Božidar Nikolić tomonidan 1984-yilda suratga olingan Yugoslaviya komediya va drama janridagi film. U shu nomdagi piesa asosida yaratilgan[1].
Film asosan Belgrad shahrida boʻlib oʻtadigan voqealarni oʻz ichiga oladi. Syujet markazida siyosiy eʼtiqodlari tufayli ikki yil qamoqda oʻtirgan paranoyik nafaqaxoʻr va sobiq stalinchi Iliya Chvorovich tasvirlangan. U oʻzining shubha-gumonlari sababli Fransiyadan qaytib kelgan, oʻzi qorongʻu imperialist kuchlarning agenti, davlat dushmani va josus deb bilgan kvartirantini poylay boshlaydi[2].
Mazmuni
Goli otokdagi qamoqxonada bir necha yil oʻtkazgan sobiq stalinchi Iliya Chvorovichga (Danilo Stojković) politsiya xodimlari qoʻshni xonada turuvchi kvartirant – Fransiyada yigirma yil yashab, Belgradga tikuvchilik ustaxonasini ochish uchun qaytib kelgan tadbirkor Petar Markov Yakovlevich (Bora Todorović) haqidagi oddiy savollarga javob berish uchun qoʻngʻiroq qilishadi. Bir necha daqiqadan soʻng Iliya qoʻyib yuboriladi, biroq u bu uchrashuvdan qattiq sarosimaga tushib, kvartiranti Petar josus boʻlishi mumkinligidan gumonsiray boshlaydi.
Vaqt oʻtishi bilan Iliya kapitalistik mamlakatdan kelgan ilgʻor inson boʻlgan Petar milliy xavfsizlik va sotsialistik tizimga katta tahdid solishiga amin boʻladi va uni kuzata boshlaydi. Iliyaning xotini Danitsa (Mira Banjac) esa stomatologiya fakultetini tamomlagan, ammo ish topa olmagan qizi Sonyaning kelajagidan koʻproq tashvishda edi.
Bir muddat kuzatuvdan soʻng Iliya inspektor Drajichga (Milan Štrljić) telefon qilib, Petar „shubhali odamlar“ (aslida Petarning ziyoli doʻstlari) bilan uchrashayotganini daʼvo qiladi, ammo Drajich uni jiddiy qabul qilmaydi. Iliya ishni oʻz qoʻliga olishga qaror qiladi va begunoh odam hamda uning doʻstlariga nisbatan oʻzining yashirin kuzatuv amaliyotini boshlaydi. Oxir-oqibat u uyini panjaralar bilan oʻrab, qoʻriqchi it sotib oladi, qurollanadi va hatto Petarni xorijiy agent ekanligiga qattiq ishongan ukasi Gyura (Zvonko Lepetić) yordamidan ham foydalanadi.
Bir kecha Iliya tasodifan mashina urib yuborilishiga uchraydi va buni suiqasd deb baholaydi. Koʻp oʻtmay, hatto Danitsa ham Iliyaga ishona boshlaydi, biroq Sonya otasi paranoyyadan aziyat chekayotganiga ishonadi. Gyura Petarning bir nechta doʻstlarini qoʻlga olib, ularni yertoʻlaga qamab, kaltaklab, „terrorchilik rejalarini fosh qilishga“ majbur qiladi. Petar Iliyaning uyiga kelib, u yerda Danitsani uchratadi. Petar Nyu-Yorkka ketayotgani bois xayrlashmoqchi ekanligini aytib, Danitsadan nima uchun Iliya va uning ukasi uni taqib qilib yurganini soʻraydi va shu tariqa ularning „kuzatuv amaliyotidan“ xabardor ekanini oshkor qiladi.
Iliya va Gyura uyga bostirib kirib, Danitsani chiqarib yuborishadi, Petarni stulga bogʻlab, uni kaltaklashadi va „tan olishga“ majbur qilishadilar. Petar josus emasligini takrorlashdan toʻxtamaydi, biroq aka-ukalar unga ishonishmaydi. Gyura Petarning „hamma narsani tan olgan“ doʻstlaridan birini olib kelish uchun birozga ketadi, Iliya esa soʻroqni davom ettiradi. Biroq Iliya haddan tashqari hayajonlanib ketib, yurak xurujiga uchraydi. Petar telefon oldiga borib, tez yordam chaqiradi va stulga kishanlanganicha samolyotini qochirib yubormaslik uchun uydan chiqib ketadi. Kuchli ogʻriq ichida qolgan Iliya Gyuraning uyiga telefon qilib, unga „aeroportni toʻsib qoʻyishni“ aytishni soʻraydi. Shundan soʻng u uydan emaklab chiqib, ortidan ergashgan iti bilan Petarning ortidan ketadi.
Rollarda
- Danilo Stojković|Bata Stojković – Iliya Chvorovich
- Bora Todorović – Petar Yakovlevich
- Mira Banjac – Danitsa Chvorovich
- Sonja Savić – Sonya Chvorovich
- Zvonko Lepetić – Gyura Chvorovich
- Bata Živojinović – qoraqovoq sotuvchi
- Predrag Laković – professor
- Branka Petrić – jurnalist
- Milivoje Tomić – shifokor
- Milan Štrljić – inspektor Drajich
- Milan Mihailović – rassom
- Ljiljana Cincar-Danilović – xor rahbari
- Mihajlo Ćirin – yoʻlovchi
- Bora Dujić – amakivachcha
- Slobodan Ivetić – sotuvchi
- Ljiljana Jovanović – inspektor kotibasi
- Đorđe Kovačević – inspektor huzuridagi kishi
- Milorad Novaković – amakivachcha
- Ratko Novaković – amakivachcha
- Tomislav Pejčić – amakivachcha
- Danica Petković – sotuvchi ayol
- Dragoljub Petrović – fotograf
- Ras Rastoder – 1-portye
- Zoran Ratković – gʻillaygan yigit
- Vladan Živković – ishchi
- Bogdan Diklić – teatrdagi kishi
- Ljubo Škiljević – 2-portye
Asosiy gʻoya
Kovačevićning asari shaxs va hukumat, shaxsiy va totalitar ong oʻrtasidagi munosabatlar, shuningdek, mutlaq itoatkorlikni talab qiluvchi tizimning oqibatlari – birinchi navbatda aqlning yoʻqolishi va oilaning yemirilishiga olib kelishini yoritadi. Bunday qarama-qarshiliklar tufayli tizim oʻzini oʻzi yoʻq qiluvchi gʻoyaga aylanadi va oʻzining mavjudligini saqlab qolish uchun „koʻrinmas dushmanlar“ni qidirishga tayanadi. Shunday siyosiy mexanizm va zulm qurboni boʻlgan bosh qahramon Iliya Chvorovich endilikda taqib qiluvchi rolini oʻz zimmasiga oladi va hokimiyatga sadoqatini isbotlash uchun mutlaq begunoh inson boʻlgan Petarni poylab, josuslik qilib, oʻsha tizimning vositasiga aylanadi. Natijada u paranoyya, qoʻrquv, nafrat va aqlsizlikni targʻib qiluvchi tartibning doʻzaxiy telbaligi doirasini yopib qoʻyuvchi fojiaviy-kulgili qahramonga aylanadi.
Mukofotlar
- Montreal xalqaro kinofestivali, 1984 – Eng yaxshi ssenariy
- Pula kinofestivali, 1984 – Eng yaxshi film, Eng yaxshi aktyor (Bata Stojković)
Merosi
2016-yil 28-dekabrda Yugoslaviya Kino arxivi Madaniy meros toʻgʻrisidagi qonunga muvofiq, 1911–1999-yillar oraligʻida yaratilgan yuz ta serb badiiy filmini, jumladan, „Bolqon josusi“ni ham buyuk ahamiyatga ega madaniy meros deb eʼlon qildi[3].
Yana qarang
Manbalar
- ↑ „BALKAN SPY“ (en-US). Narodno pozorište u Beogradu. Qaraldi: 2023-yil 6-noyabr.
- ↑ „Balkanski špijun (1984)“ (sr). www.kinoteka.org.rs. 2023-yil 4-aprelda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2023-yil 6-noyabr.
- ↑ „Сто српских играних филмова (1911-1999) проглашених за културно добро од великог значаја“ (sr). www.kinoteka.org.rs. Qaraldi: 2023-yil 6-noyabr.