Badis ibn al-Mansur

Toʻliq nomi
	Abū Manād Bādīs Nāṣir ud-Davla ben Mansur ben Buluggin ben Ziriy

Badis ibn al-Mansur
Badis ibn al-Mansur
	Ziriylar amiri
Saltanat	996-yil 26-mart — 1016-yil 10-may
Oʻtmishdoshi	Al-Mansur ibn Buluggin
Davomchisi	Al-Muʼizz ibn Badis
Tugʻilishi	984-yil 14-avgust ; Achir
Vafoti	1016-yil 10-may ; Qalʼa Beni Hammad
Farzandlari	Al-Muizz ibn Badis; Umm al-Ulu
Toʻliq nomi
	Abū Manād Bādīs Nāṣir ud-Davla ben Mansur ben Buluggin ben Ziriy
Sulola	Ziriylar
Otasi	al-Mansur ibn Buluggin

Badis ibn al-Mansur (arabcha: باديس بن المنصور‎‎; 984-yil 14-avgust^[1] — 1016-yil 10-may) Ifriqiya Ziriylarining uchinchi hukmdori boʻlib, 996—1016-yillarda hukmronlik qilgan. Abu Mansur Badis Nosir ud-Davla ismi bilan ham mashhur boʻlgan.

Badis ibn Mansur 996-yil 8-aprelda otasi al-Mansur ibn Buluggin (h. 984–996) oʻrniga Ifriqiya noibi lavozimini egallagan^[2]. Oʻz hukmronligining dastlabki davrida Tiaret shahridan Tripoli shahrigacha boʻlgan Ziriy mulklariga tahdid solayotgan Zenata berberlari qoʻzgʻoloni bilan yuzlashdi. Qoʻzgʻolon bilan shaxsan shugʻullanishni istab, amirlikning sharqiy qismlari boshqaruvini noib qoʻlida qoldirdi^[2]. Badis hukmronligi davomida Fotimiylarning Tripolitaniyaga hujumlarini ham bartaraf etishiga toʻgʻri keldi^[2].

Ziriylar oʻrtasidagi hokimiyat uchun ziddiyatlar tufayli oliy hukmdor boʻlgan Misr Fotimiylari bilan juda yaqin aloqada boʻldi^[3]. Badisning hukmronlik huquqini amakisi Zavi ibn Ziriy shubha ostiga oldi. Natijada, Zavi ibn Ziriy oxir-oqibat Andalusiyaga quvib yuborilib, u yerda Granada ziriylari (1012—1090-yillar) sulolasiga asos soldi.

1001-yilda Badis Zenata, ularning ittifoqchilari Magʻrava hamda Zavi ibn Ziriy ustidan ishonchli gʻalabaga erishib, oʻz mavqeini mustahkamladi^[2]. Bu muvafaqqiyatga boshqa bir amakisi Hammad ibn Buluggin tufayli erishildi. Hammad 1004/5-yilda yana bir bor Zenata hujumini bartaraf etib, 1007/8-yilda Qalʼa qasrini barpo etdi^[2]. 1014-yilda Hammad qoʻzgʻolon koʻtargach, 1015-yilda Badis unga qarshi qoʻshin tortdi. 17-oktyabr kuni Badis Chelifda Hammad ustidan gʻalaba qozondi. Biroq, Qalʼani ololmay, qamal boshlashga majbur boʻldi^[2]. Qamal 1016-yil 10-mayda Badis vafot etgunga qadar davom etdi^[2].

Uning oʻlimi Hammadiylar davlatining Ziriylardan ajralib chiqishini muqarrar qilib qoʻydi. Soʻnggi yillarda Tunisda boshlangan shialarga qarshi qoʻzgʻolonlar esa Ziriylar va ularning Fotimiy hukmdorlari oʻrtasida Badisning oʻgʻli va vorisi al-Muʼizz boshchiligida munosabatlarning uzilishini boshlab berdi^[2]. Badisning singlisi Saida bintu Mansur regent etib tayinlandi. Chunki al-Muʼizz taxtga oʻtirgan vaqtda hali voyaga yetmagan edi^[4].

Manbalar

↑ Hadi, Roger Idris. La Berberie Orientale Sous les Zirides, 1962 — 72-bet.
↑ ^2,0 ^2,1 ^2,2 ^2,3 ^2,4 ^2,5 ^2,6 ^2,7 Idris 1960, s. 860.
↑ Talbi (1970) notes that he sent the poet ar-Raqiq on a diplomatic mission to Cairo.
↑ Miled, Emna Ben. Les tunisiennes ont-elles une histoire? (fr). E. Ben Milen, 1998 — 188-bet. ISBN 978-9973-807-04-5. Qaraldi: 2024-yil 31-iyul.

Adabiyotlar

Idris, H. R. (1960). "Bādīs". in Gibb, H. A. R.. Encyclopaedia of Islam. Volume I: A–B (2nd nashri). Leiden: E. J. Brill. p. 860. doi:10.1163/1573-3912_islam_SIM_0996. OCLC 495469456. https://referenceworks.brillonline.com/search?s.q=B%C4%81d%C4%ABs&s.f.s2_parent=s.f.book.encyclopaedia-of-islam-2&search-go=Search.
Talbi, Mohammed. (1970). A propos d'Ibn al-Raqīq'. Arabica vol. 19 p. 86-96.

Oldingisi Al-Mansur ibn Buluggin	Ifriqiyaning Ziriy amiri 996—1016	Keyingisi Al-Muʼizz ibn Badis

[1] Hadi, Roger Idris. La Berberie Orientale Sous les Zirides, 1962 — 72-bet.

[FOOTNOTEIdris1960860-2] 2,0 ^2,1 ^2,2 ^2,3 ^2,4 ^2,5 ^2,6 ^2,7 Idris 1960, s. 860.

[3] Talbi (1970) notes that he sent the poet ar-Raqiq on a diplomatic mission to Cairo.

[:12-4] Miled, Emna Ben. Les tunisiennes ont-elles une histoire? (fr). E. Ben Milen, 1998 — 188-bet. ISBN 978-9973-807-04-5. Qaraldi: 2024-yil 31-iyul.

[1]

[2]

[3]

[4]