Kontent qismiga oʻtish

Asmo binti Yazid

ZiyoSfera, erkin ensiklopediya
Asmo binti Yazid
Tavalludi Milodiy tax. 599
Vafoti Hijriy 69-yil / milodiy 689-yil (89–90 yosh)
Damashq, Umaviylar xalifaligi
Dafn etilgan joyi Bob as-Sagʻir qabristoni, Damashq, Suriya
Mashhur ishlari Sahoba
Boshqa nomlari Ayollar xatibasi
Qarindoshlari Yazid ibn as-Sakan (otasi)
Ummu Saʼd binti Xuzaym ibn Mas’ud ibn Qala (onasi)

Asmo binti Yazid ibn as-Sakan al-Ansoriy (arabcha: أسماء بنت يزيد بن السكن الأنصارية‎‎; tax. milodiy 599/600[a] — tax. milodiy 689) — Madina ansorlaridan, islom paygʻambari Muhammadning ayol sahobasi[3]. 81 ta rivoyati sunniy hadislar toʻplamlarida saqlangan boʻlib, ular orasida Abu Dovud[4], at-Termiziy[5], an-Nasoiy[6] va Ibn Moja toʻplamlari ham bor[3][7]. Hudaybiya sulhini imzolaganlar orasida boʻlgan[8].

Tarjimai holi

Asmo Yazid ibn Sakan[8] va Ummu Saʼd binti Xuzaym ibn Mas’ud ibn Qalaning qizi boʻlgan[9]. Uning yoshlik yillari haqidagi maʼlumotlar hujjatlashtirilmagan. Asmo taxminan milodiy 589-yilda tugʻilgan[1]. U ansorlardan boʻlib, Saʼd ibn Muʼoz boshchilik qilgan Banu Avs qabilasining Abdulashhol urugʻiga mansub boʻlgan. Asmo paygʻambar Muhammad Madinaga kelganidan soʻng unga bay’at qilgan ansoriy ayollar orasida boʻlgan[10]. Uning otasi Yazid ibn as-Sakan, akasi Amir ibn Yazid ibn as-Sakan, singlisi Havo binti Yazid Ansoriya va amakisi/akasi Ziyod ibn as-Sakan Uhud jangida ishtirok etib, halok boʻlgan[8][11].

Asmo binti Yazid Muoz ibn Jabalning amakivachchasi boʻlgani aytiladi[12], biroq bu nisbat az-Zahabiy tomonidan „Tajrid Asmo as-Sahoba“ asarida bahsli deb koʻrsatilgan[9]. Maʼlumotlarga koʻra, u ansorlar orasidan islom dinini birinchilardan qabul qilgan ayollardan boʻlib, bu dinni Musʼab ibn Umayrning daʼvati orqali qabul qilgan[12].

Unvonlari

Asmo Xatibat an-Niso (arabcha: خطيبة النساء‎‎) deb ham ataladi. Bu uning musulmon ayollarning himoyachisi va vakili sifatidagi rolini, ayollarning diniy majburiyatlari va savob masalalarida paygʻambar Muhammadga murojaat qilish istagi boʻlgan paytlarda ularning nomidan soʻzlaganini anglatadi[13].

Islomiy rivoyatlarda u Avval mu’tadda fi al-Islom (arabcha: أول معتدة في الإسلام‎‎) deb ham ataladi. Bu unvon unga islomda taloq qilingan ayol sifatida belgilangan iddaga birinchi boʻlib amal qilgani uchun berilgan. Xabarlarga koʻra, u paygʻambar Muhammad hayotlik chogʻida turmush oʻrtogʻi bilan ajrashgan, oʻsha vaqtda ajrashgan ayollar uchun belgilangan kutish muddati yaʼni idda mavjud emas edi. Rivoyatlarga koʻra, Qur’onning Baqara surasi (2:228-oyat) yaʼni taloq qilingan ayollarning kutish muddati haqidagi hukm uning ajrashishi voqeasi bilan bogʻliq holda nozil boʻlgan[13].

Himoyachilik ishlari

Asmo bir guruh musulmon ayollar nomidan ularning diniy maqomi va savob ishlari masalasida Muhammad paygʻambarga murojaat qilgani aytiladi[3]. London SOAS universiteti[14] antropologiya va sotsiologiya boʻlimi professori Marloes Jansonning „Islam, Youth and Modernity in the Gambia: The Tablighi Jamaʼat“ asarida[15] Asmo islomiy anʼanalarda musulmon ayollar huquqlarini himoya qilish bilan bogʻliq shaxs sifatida tasvirlangan[15]. Asmo paygʻambar Muhammadga erkaklar ommaviy diniy va harbiy vazifalarda qatnashar ekan, ayollar uy-roʻzgʻor mas’uliyatlarini koʻtaradigan boʻlsa, ular ham erkaklar kabi diniy savobga ega boʻladilarmi deb soʻragan[16].

Paygʻambar Muhammad uning nutqini maqtagan va ayol eriga hamda xonadoniga nisbatan vazifalarini ado etsa, bunday amallar orqali erkaklar oladigan savobga teng savob olishini aytgan[16].

Rivoyatlari

Asmoning nomi paygʻambar Muhammadga nisbat berilgan rivoyatlarni naql qiluvchi ayol sifatida tilga olinadi. Abu Dovud, at-Termiziy, an-Nasoiy va Ibn Moja undan rivoyatlar qilgan[3].

Asmoga nisbat berilgan rivoyatlar orasida Moida surasi (Qur’on 5) nozil boʻlishi bilan bogʻliq voqea ham bor. Rivoyatga koʻra, u paygʻambar Muhammadning urgʻochi tuyasi al-Adboning jilovini ushlab turgan paytda ushbu sura nozil boʻlgan. Uning bayon etishicha, vahiy nozil boʻlish jarayoni nihoyatda ogʻir boʻlib, buning natijasida hatto tuyaning oyoqlari bukilib ketishiga oz qolgan. Musulmon olimlari bu rivoyatdan paygʻambar Muhammadning vahiyni Jabroil farishta orqali qabul qilgan paytdagi jismoniy holatini tushuntirish va muhokama qilishda keltirib oʻtgan[2].

Janglari

Asmoning akasi Imara ibn Yazid Uhud jangida paygʻambar Muhammad bilan birga qolgan sahobalar orasida boʻlib, uni himoya qilayotgan paytda halok boʻlgan. Otasi va amakisi ham shu jangda oʻldirilgan[2]. Xabarlarga koʻra, bu voqealar uni paygʻambar Muhammad hayotlik davridagi musulmon yurishlariga hamroh boʻlishga ilhomlantirgan. Paygʻambarning vafotidan 3 yil oʻtgach, Asmo Vizantiya qoʻshiniga qarshi jang qilish uchun Suriyaga yoʻl olgan musulmon qoʻshini tarkibiga qoʻshilgan. U Makkaning fath qilinishida ishtirok etgan[2]. Shuningdek, Umar xalifaligi davrida Vizantiya Suriyasida boʻlib oʻtgan Yarmuk jangida ham qatnashgan. Keyingi xabarlarda unga chodir ustuni bilan taxminan 9 nafar vizantiyalik askarni oʻldirgani nisbat beriladi[16][11].

Asmo Xaybar jangida ham ishtirok etgan[8]. Shuningdek, Xandaq hamda Xaybar jangining ham guvohi boʻlgan[11].

Adabiyotda

Asmo zamonaviy adabiy asarlarda musulmon ayollarning yetakchiligi va feministik qarashlari doirasida ham tilga olinadi. Mohja Kahf sheʼriyati tahlillarida u ayollar huquqlarini himoya qilish va ijtimoiy hayotda ishtirok etish bilan bogʻliq qahramon sifatida koʻriladi[17]. Kahfning „Breaking: Aisha Claims to Be Post-Feminism“ nomli sheʼrida u ayollar huquqlari va ayollarning oʻrni haqida qaygʻuradigan ayol sifatida tasvirlangan. Tahlilda uning nomi musulmon ayollar yetakchiligi, faollik va jamoat hayotida ishtirok etish mavzulari bilan bogʻlanadi[17].

Vafoti

Musulmonlarning Suriyani fath etishidan soʻng, Asmo shu mintaqada qolib, ayollarga islom dini boʻyicha taʼlim bergan. U uzoq umr koʻrgan va Abdulmalik ibn Marvon xalifaligi davrida hijriy 69-yilda 90 yoshida Damashqda vafot etgan. Oʻlimidan keyin uning jasadi Damashqdagi Bob as-Sagʻir qabristoniga dafn etilgan[2].

Izohlar

  1. ↑ U 689-yilda taxminan 90 yoshida vafot etgan[1][2]

Manbalar

  1. ↑ 1,0 1,1 عمان, جريدة „أسماء بنت يزيد.. خطيبة النساء“ (ar). جريدة عمان (2022-yil 21-aprel). Qaraldi: 2026-yil 3-iyun.
  2. ↑ 2,0 2,1 2,2 2,3 2,4 „Women companions of Prophet: Asmaa bint Yazeed, the women's representative“. Arab News (2011-yil 5-avgust). Qaraldi: 2026-yil 3-iyun.
  3. ↑ 3,0 3,1 3,2 3,3 „Scholar of renown: Asmaa bint Yazeed“. Arab News (2003-yil 10-fevral). Qaraldi: 2026-yil 1-iyun.
  4. ↑ „Sayings and Teachings of Prophet Muhammad (صلى الله عليه و سلم)“ (la). Sunnah.com. Qaraldi: 2026-yil 2-iyun.
  5. ↑ „Sayings and Teachings of Prophet Muhammad (صلى الله عليه و سلم)“ (la). Sunnah.com. Qaraldi: 2026-yil 2-iyun.
  6. ↑ „Sayings and Teachings of Prophet Muhammad (صلى الله عليه و سلم)“ (la). Sunnah.com. Qaraldi: 2026-yil 2-iyun.
  7. ↑ „Sayings and Teachings of Prophet Muhammad (صلى الله عليه و سلم)“ (la). Sunnah.com. Qaraldi: 2026-yil 2-iyun.
  8. ↑ 8,0 8,1 8,2 8,3 Ghadanfar, M.A.. Great Women of Islam. Darussalam, 2001 — 239-242-bet. ISBN 978-9960-897-27-1. Qaraldi: 2026-yil 2-iyun. 
  9. ↑ 9,0 9,1 „دائرة المعارف الإسلامیة الکبری“ (ar). مرکز دائرةالمعارف الإسلامیة الکبری. Qaraldi: 2026-yil 3-iyun.
  10. ↑ „Women companions of Prophet: Asmaa bint Yazeed, the women's representative“. Arab News (2011-yil 5-avgust). Qaraldi: 2026-yil 2-iyun.
  11. ↑ 11,0 11,1 11,2 درويش, كتبت سارة „أسماء بنت يزيد.. خطيبة النساء المطالبة بـ"المساواة" وأول معتدة فى الإسلام“ (ar). اليوم السابع (2016-yil 3-iyul). Qaraldi: 2026-yil 3-iyun.
  12. ↑ 12,0 12,1 الخليج, صحيفة „أسماء بنت يزيد سفيرة النساء إلى الرسول“ (ar). صحيفة الخليج (2010-yil 6-may). Qaraldi: 2026-yil 3-iyun.
  13. ↑ 13,0 13,1 „أسماء بنت يزيد.. خطيبة النساء المطالبة بـ"المساواة" وأول معتدة فى الإسلام“ (ar). Youm7 (2016-yil 3-iyul).
  14. ↑ „Professor Marloes Janson“. SOAS (2011-yil 25-yanvar). Qaraldi: 2026-yil 2-iyun.
  15. ↑ 15,0 15,1 Janson, Marloes. Islam, Youth and Modernity in the Gambia: The Tablighi Jama'at. Cambridge University Press, 2014 — 179-bet. ISBN 978-1-107-04057-1. Qaraldi: 2026-yil 2-iyun. 
  16. ↑ 16,0 16,1 16,2 „Scholar of renown: Asmaa bint Yazeed“. Arab News (2003-yil 10-fevral). Qaraldi: 2026-yil 2-iyun.
  17. ↑ 17,0 17,1 Djohar, Hasnul Insani; Utami, Mira. Gender: Leaders and Mothers in Muslimah-American Literature. Alinea Media Dipantara — 48–50-bet. Qaraldi: 2026-yil 2-iyun. 

Adabiyotlar

"https://ziyosfera.uz/index.php?title=Asmo_binti_Yazid&oldid=299081" dan olindi