Kontent qismiga oʻtish
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦

Анусан жанги

ZiyoSfera, erkin ensiklopediya
Анусан жанги
Араб–Византия урушлари
Саналар 795-йил 8-май
Уруш ери Ламис дарёси, Кичик Осиё (ҳозирги Туркия)
Натижа Византия ғалабаси
Рақиблар
Византия империяси Аббосийлар халифалиги
Қўмондонлар
Константин ВИ Номаълум
Кучлар
Номаълум; эҳтимол 20 000 [а] Номаълум; эҳтимол камроқ[1]

Анусан жанги ёки Аноуса жанги 795-йил 8-майда Онадўлида содир бўлиб, унда Византия империяси кучлари император Константин ВИ қўмондонлигида босқинчи аббосийлар қўшини билан жанг қилган. Натижада Византиянинг машҳур ғалабаси қўлга киритилган бўлса-да, бу империянинг халифалик билан можаросидаги стратегик мавқеини ҳал қилувчи даражада яхшиламади.

Тарихи

Византия империяси ва Аббосийлар халифалиги ўртасидаги стратегик мувозанат Афинали Иринанинг ўғли Константин ВИ учун регент сифатида тахтга келишидан бери Аббосийлар фойдасига силжиб бораётган эди. Ҳарбий вазият империя учун оғир эди, чунки Аббосийлар 782-йилда Анадолу ҳудудига катта босқин уюштирган, болгарлар эса 792-йилда Марселлай жангида ғалаба қозонган эди. Бундан ташқари, Армениакон мавзуси аскарларининг қўзғолони Византия чегара мудофаасини янада заифлаштирди. Константин қўзғолонни бостирган бўлса-да, араблар вазиятдан фойдаланиб, Анадолу ҳудудига бостириб кириб, талон-торож қилди, Камахани эгаллаб, сўнг Тҳебасани вайрон қилди. Вазият Сицилиянинг собиқ ҳокими ва исёнчи Элпидий Аббосийлар ҳудудига етиб борганида янада кескинлашди. Шундан сўнг Аббосийлар яна бир юриш учун 40 000 кишилик қўшин тайёрладилар. Византияликлар бу юриш Сасима қалъаси ёнида тўхтатилиб, Аббосийлар кучли қор ёғишига дуч келиб ортга қайтишга мажбур бўлгач, нафас ростлаш имконига эга бўлдилар. Уларнинг қўшини совуқ уришидан, шунингдек мавзу кучларининг эҳтимолий ҳужумларидан катта талафот кўрди ва охир-оқибат 795-йил январда чекинишга мажбур бўлди. Бироқ ўша йилнинг кейинроқ даврида арабларнинг Анадолу ҳудудига рейдлари қайта бошланди ва бу император жавобини келтириб чиқарди[2][3][4][5].

Анусан жанги

795-йил апрелига келиб Константин қўшинларини тўплаб, Анатоликон мавзуси ҳудудига бостириб кирган Аббосийларга қарши юришга тайёрланди. Унинг қўшини сони аниқ маълум эмас, бироқ 797-йилда арабларга қарши бошқарган 20 000 кишилик кучга яқин бўлган бўлиши мумкин. 8-май куни у жанубий Анадолу ҳудудидаги Аноусан ёки Аноуса деб номланган жойда Аббосийларнинг босқинчи отрядига дуч келди, аммо бу жойнинг аниқ қаерда бўлгани ишонч билан аниқланмаган[6]. Тарихчи Уоррен Тредголд жанг халифалик билан Византия чегараси яқинида бўлиб ўтган бўлиши эҳтимолдан холи эмас деб ҳисоблайди ва манбаларда тилга олинган дарёни Ламис деб аниқлайди[7].

Кейинги жангда Константин қўшини ғалабани қўлга киритди. Аббосийлар қўшини тор-мор этилгач, Константин аскарлари душманни узоқ қувиб бордилар. Византияликлар арабларга чекиниш йўлини дарё (эҳтимол Ламис) тўсиб қўйган жойда зарба берган бўлишлари мумкин, чунки Феофан Аббосийлар мағлубиятдан кейин дарё томон ҳайдалганини тасвирлайди. Бу жанг унинг чет эл душманига қарши илк йирик ғалабаси бўлгани ва хотирлаш кунида, яъни Ҳаворий Юҳанно куни қўлга киритилгани сабабли Константин жанг майдонидаги муваффақияти учун авлиёга миннатдорлик билдирди[6][1][8].

Оқибатлар

Saint-John in Ephesus (8)
Эфесдаги Муқаддас Иоанн илоҳиётчининг базиликаси харобалари

Муваффақиятидан сўнг Константин Константинополга тантанали қайтишни бошлади. Йўлда у Эфесда тўхтаб, Муқаддас Иоанн базиликасини зиёрат қилди. У черков ва унинг руҳонийларига 7 200 номисма ҳадя қилди, чунки Анусандаги ғалабасида авлиёнинг дуоси муҳим рол ўйнаган деб ҳисоблаган эди. Константин, шунингдек, ўз маъшуқаси Теодотага уйланишга ҳам журъат топди ва бундан олдин уни Августа этиб тож кийдирди. Бироқ бу Теодотанинг қариндошлари, унинг амакиваччаси Феодор ва тоғаси Саккоудионлик Платон никоҳга қарши норозилик бошлагач, можаро келтириб чиқарди; улар билвосита император ва унинг хотинини черковдан чиқаришга чақирдилар[1].

Анусан жангининг ва ундан кўп ўтмай болгарларга қарши юришларнинг натижаси ўлароқ, Константин 797-йилга келиб империя душманларига қарши стратегик ютуқларга эришган эди. Бироқ бу Византия юксалиши қисқа муддатли бўлиб чиқди. Ўша йилнинг февралида Константин Феодор ва Платонни ҳибсга олишни буюргач, сиёсий кескинлик кучайди. Ҳибсга олишда иштирок этган саркардалардан бири Бардан Ирина билан иттифоқда эди; Ирина ўғлига қарши фитна уюштирган ва тагматанинг бир қанча зобитларини ўз томонига оғдиришга муваффақ бўлган эди[9][10].

797-йил бошида халифа Ҳорун шахсан Кичик Осиёга ҳужум уюштирди. Бу хабар Константинга етиб келгач, у 795-йилдагидек Аббосийларга қарши яна бир юришга тайёргарлик кўриб, 20 000 кишилик қўшин тўплай бошлади. Бироқ унинг қўшинидаги Ирина билан иттифоқ тузган тагматик зобитлар тез орада жосусларни пора билан сотиб олиб, императорга Аббосийлар қочиб кетгани ҳақида хабар беришга ундаб, юришни бекор қилдилар. қаршилик бўлмагач, халифа Каппадокиядаги номи номаълум бир қалъани эгаллаб, талон-торож қила олди. Араблар ўша йил августида ҳам муваффақият қозониб, Букелларион мавзусигача етиб борган рейд уюштирдилар. Бу ютуқлар, шунингдек 797-йил августида Иринанинг Константинни ағдариб, кўр қилишга муваффақ бўлган фитнасидан кейинги Византия сулолавий низолари Аббосийларни 798-йилда янада муваффақиятлироқ юриш бошлашга руҳлантирди[11][9].

Манбалар

  1. ↑ 1,0 1,1 1,2 Треадголд 1988, с. 105.
  2. ↑ Сопҳоулис 2011, с. 154.
  3. ↑ Треадголд 1988, с. 103.
  4. ↑ Треадголд 1997, с. 572.
  5. ↑ Калделлис 2023, с. 470.
  6. ↑ 6,0 6,1 Манго & Сcотт 1997, с. 645.
  7. ↑ Треадголд 1988, сс. 104 & 105.
  8. ↑ Сопҳоулис 2011, сс. 155 & 170.
  9. ↑ 9,0 9,1 Калделлис 2023, с. 471.
  10. ↑ Треадголд 1988, с. 107.
  11. ↑ Треадголд 1988, с. 107-108.

Изоҳлар

  1. ↑ Константин ВИ 795-йилда Аббосийларга қарши тўплаган Византия қўшини сони қайд этилмаган. Бироқ Феофан император 797-йилда арабларга қарши юришида 20 000 кишилик қўшинга қўмондонлик қилганини қайд этади

Адабиётлар

  • Сопҳоулис, Панос. Византия ва Болгария, 775–831. 2013-йилги Жон Белл китоб мукофоти совриндори.. Охфорд Университй Пресс, 2011. ИСБН 978 90 04 20695 3.