Kontent qismiga oʻtish
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦

Anusan jangi: Versiyalar orasidagi farq

ZiyoSfera, erkin ensiklopediya
Oʻzbekcha Vikipediyadan avtomatik import (Maxsus:NewPages watcher)
{{Thr|[[Foydalanuvchi:Oblakulova|Oblakulova]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:Oblakulova|munozara]]) 05:48, 2026-yil 21-noyabr (UTC)}}
{{Urush bilgiqutisi
| image      = Seal of Constantine VI.png
| image_size  = 280px
| caption    = Imperator Konstantin VIning muhri
| qismi    = [[Arab–Vizantiya urushlari]]
| sana        = 795-yil 8-may
| yer    = [[Limonlu River|Lamis]] daryosi, [[Onadoʻli|Kichik Osiyo]] (hozirgi [[Turkiya]])
| natija      = Vizantiya gʻalabasi
| raqib1  = [[Vizantiya imperiyasi]]
| raqib2  = [[Bagʻdod xalifaligi|Abbosiylar xalifaligi]]
| qomondon1  = [[Konstantin VI]]
| qomondon2  = Nomaʼlum
| kuch1  = Nomaʼlum; ehtimol 20 000 {{Efn|Konstantin VI 795-yilda Abbosiylarga qarshi toʻplagan Vizantiya qoʻshini soni qayd etilmagan. Biroq [[Theophanes the Confessor|Feofan]] imperator 797-yilda arablarga qarshi yurishida 20 000 kishilik qoʻshinga qoʻmondonlik qilganini qayd etadi}}
| kuch2  = Nomaʼlum; ehtimol kamroq{{Sfn|Treadgold|1988|p=105}}
}}
'''Anusan jangi''' yoki '''Anousa jangi''' 795-yil 8-mayda [[Onadoʻli]]da sodir boʻlib, unda [[Vizantiya imperiyasi]] kuchlari [[Vizantiya imperatorlari roʻyxati|imperator]] [[Konstantin VI]] qoʻmondonligida bosqinchi [[Bagʻdod xalifaligi|abbosiylar]] qoʻshini bilan jang qilgan. Natijada Vizantiyaning mashhur gʻalabasi qoʻlga kiritilgan boʻlsa-da, bu imperiyaning [[Xalifalik|xalifalik]] bilan mojarosidagi strategik mavqeini hal qiluvchi darajada yaxshilamadi.


== Tarixi ==
Vizantiya imperiyasi va Abbosiylar xalifaligi oʻrtasidagi strategik muvozanat [[Afinali Irina]]ning oʻgʻli [[Konstantin VI]] uchun regent sifatida taxtga kelishidan beri Abbosiylar foydasiga siljib borayotgan edi. Harbiy vaziyat imperiya uchun ogʻir edi, chunki Abbosiylar 782-yilda Anadolu hududiga [[Abbosiylarning Kichik Osiyoga bostirib kirishi (782)|katta bosqin]] uyushtirgan, [[Birinchi Bulgʻor podsholigi|bolgarlar]] esa 792-yilda [[Marsellay jangi]]da gʻalaba qozongan edi. Bundan tashqari, [[Armeniak mavzusi|Armeniakon mavzusi]] askarlarining qoʻzgʻoloni Vizantiya [[Avasim|chegara]] mudofaasini yanada zaiflashtirdi. Konstantin qoʻzgʻolonni bostirgan boʻlsa-da, [[Arablar|arablar]] vaziyatdan foydalanib, Anadolu hududiga bostirib kirib, talon-toroj qildi, [[Kemah, Erzincan|Kamaxa]]ni egallab, soʻng [[Thebasaning qoʻlga olinishi|Thebasa]]ni vayron qildi. Vaziyat [[Sitsiliya (orol)|Sitsiliya]]ning sobiq hokimi va isyonchi [[Elpidiy (isyonchi)|Elpidiy]] Abbosiylar hududiga yetib borganida yanada keskinlashdi. Shundan soʻng Abbosiylar yana bir yurish uchun 40 000 kishilik qoʻshin tayyorladilar. Vizantiyaliklar bu yurish [[Sasima]] qalʼasi yonida toʻxtatilib, Abbosiylar kuchli qor yogʻishiga duch kelib ortga qaytishga majbur boʻlgach, nafas rostlash imkoniga ega boʻldilar. Ularning qoʻshini [[sovuq urishi]]dan, shuningdek [[Femlar|mavzu]] kuchlarining ehtimoliy hujumlaridan katta talafot koʻrdi va oxir-oqibat 795-yil yanvarda chekinishga majbur boʻldi. Biroq oʻsha yilning keyinroq davrida arablarning Anadolu hududiga reydlari qayta boshlandi va bu imperator javobini keltirib chiqardi{{Sfn|Sophoulis|2011|p=154}}{{Sfn|Treadgold|1988|p=103}}{{Sfn|Treadgold|1997|p=572}}{{Sfn|Kaldellis|2023|p=470}}.
== Anusan jangi ==
795-yil apreliga kelib Konstantin qoʻshinlarini toʻplab, [[Anatolik mavzusi|Anatolikon mavzusi]] hududiga bostirib kirgan Abbosiylarga qarshi yurishga tayyorlandi. Uning qoʻshini soni aniq maʼlum emas, biroq 797-yilda arablarga qarshi boshqargan 20 000 kishilik kuchga yaqin boʻlgan boʻlishi mumkin. 8-may kuni u janubiy Anadolu hududidagi Anousan yoki Anousa deb nomlangan joyda Abbosiylarning bosqinchi otryadiga duch keldi, ammo bu joyning aniq qayerda boʻlgani ishonch bilan aniqlanmagan{{Sfn|Mango & Scott|1997|p=645}}. Tarixchi [[Uorren Tredgold]] jang xalifalik bilan Vizantiya chegarasi yaqinida boʻlib oʻtgan boʻlishi ehtimoldan xoli emas deb hisoblaydi va manbalarda tilga olingan daryoni [[Limonlu River|Lamis]] deb aniqlaydi{{Sfn|Treadgold|1988|pp=104 & 105}}.
Keyingi jangda Konstantin qoʻshini gʻalabani qoʻlga kiritdi. Abbosiylar qoʻshini tor-mor etilgach, Konstantin askarlari dushmanni uzoq quvib bordilar. Vizantiyaliklar arablarga chekinish yoʻlini daryo (ehtimol Lamis) toʻsib qoʻygan joyda zarba bergan boʻlishlari mumkin, chunki [[Theophanes the Confessor|Feofan]] Abbosiylar magʻlubiyatdan keyin daryo tomon haydalganini tasvirlaydi. Bu jang uning chet el dushmaniga qarshi ilk yirik gʻalabasi boʻlgani va [[Yuhanno|xotirlash kuni]]da, yaʼni [[Yuhanno|Havoriy Yuhanno]] kuni qoʻlga kiritilgani sababli Konstantin jang maydonidagi muvaffaqiyati uchun avliyoga minnatdorlik bildirdi{{Sfn|Mango & Scott|1997|p=645}}{{Sfn|Treadgold|1988|p=105}}{{Sfn|Sophoulis|2011|pp=155 & 170}}.
== Oqibatlar ==
[[File:Saint-John in Ephesus (8).JPG|thumb|[[Efes]]dagi [[Muqaddas Ioann ilohiyotchining bazilikasi]] xarobalari]]
Muvaffaqiyatidan soʻng Konstantin [[Konstantinopol]]ga tantanali qaytishni boshladi. Yoʻlda u Efesda toʻxtab, Muqaddas Ioann bazilikasini ziyorat qildi. U cherkov va uning ruhoniylariga 7 200 [[Nomisma|nomisma]] hadya qildi, chunki Anusandagi gʻalabasida avliyoning duosi muhim rol oʻynagan deb hisoblagan edi. Konstantin, shuningdek, oʻz maʼshuqasi [[Theodote (empress)|Teodota]]ga uylanishga ham jurʼat topdi va bundan oldin uni [[Avgustalar roʻyxati|Avgusta]] etib toj kiydirdi. Biroq bu Teodotaning qarindoshlari, uning amakivachchasi Feodor va togʻasi [[Sakkoudionlik Platon]] nikohga qarshi norozilik boshlagach, mojaro keltirib chiqardi; ular bilvosita imperator va uning xotinini [[cherkovdan chiqarish]]ga chaqirdilar{{Sfn|Treadgold|1988|p=105}}.
Anusan jangining va undan koʻp oʻtmay bolgarlarga qarshi yurishlarning natijasi oʻlaroq, Konstantin 797-yilga kelib imperiya dushmanlariga qarshi strategik yutuqlarga erishgan edi. Biroq bu Vizantiya yuksalishi qisqa muddatli boʻlib chiqdi. Oʻsha yilning fevralida Konstantin Feodor va Platonni hibsga olishni buyurgach, siyosiy keskinlik kuchaydi. Hibsga olishda ishtirok etgan sarkardalardan biri Bardan Irina bilan ittifoqda edi; Irina oʻgʻliga qarshi fitna uyushtirgan va [[Tagma (harbiy)|tagmata]]ning bir qancha zobitlarini oʻz tomoniga ogʻdirishga muvaffaq boʻlgan edi{{Sfn|Kaldellis|2023|p=471}}{{Sfn|Treadgold|1988|p=107}}.
797-yil boshida xalifa [[Horun ar-Rashid|Horun]] shaxsan Kichik Osiyoga hujum uyushtirdi. Bu xabar Konstantinga yetib kelgach, u 795-yildagidek Abbosiylarga qarshi yana bir yurishga tayyorgarlik koʻrib, 20 000 kishilik qoʻshin toʻplay boshladi. Biroq uning qoʻshinidagi Irina bilan ittifoq tuzgan tagmatik zobitlar tez orada josuslarni pora bilan sotib olib, imperatorga Abbosiylar qochib ketgani haqida xabar berishga undab, yurishni bekor qildilar. qarshilik boʻlmagach, xalifa [[Kappadokiya]]dagi nomi nomaʼlum bir qalʼani egallab, talon-toroj qila oldi. Arablar oʻsha yil avgustida ham muvaffaqiyat qozonib, [[Bukellarion mavzusi|Bukellarion mavzusi]]gacha yetib borgan reyd uyushtirdilar. Bu yutuqlar, shuningdek 797-yil avgustida Irinaning Konstantinni agʻdarib, koʻr qilishga muvaffaq boʻlgan fitnasidan keyingi Vizantiya sulolaviy nizolari Abbosiylarni 798-yilda yanada muvaffaqiyatliroq [[Abbosiylarning Onadoʻliga yurishi (798-yil)|yurish]] boshlashga ruhlantirdi{{Sfn|Treadgold|1988|p=107-108}}{{Sfn|Kaldellis|2023|p=471}}.
== Manbalar ==
{{manbalar}}
== Izohlar ==
{{Notelist}}
== Adabiyotlar ==
{{Refbegin}}
* {{Kitob manbasi| first = Warren | last = Treadgold | year = 1988 | title = Vizantiyaning tiklanishi, 780–842 | url = https://archive.org/details/byzantinerevival0000trea/page/278/mode/1up }}
* {{Kitob manbasi|last=Treadgold|first=Warren|title=Vizantiya davlati va jamiyati tarixi|location=Stenford, Kaliforniya|publisher=Stanford University Press|year=1997|isbn=978-0804779371}}
* {{Kitob manbasi|last=Kaldellis |first=Anthony |author-link=Anthony Kaldellis |title=Yangi Rim imperiyasi: Vizantiya tarixi|publisher=Oxford University Press |date=2023 |isbn=978-0197549322 }}
* {{Kitob manbasi|author=Theophanes the Confessor |author-link=Theophanes the Confessor |year=1997 |orig-year=8th–9th centuries|title=Feofan Iqrorchining xronikasi |translator1=Cyril Mango |translator2=Roger Scott |publisher=[[Oksford universiteti nashriyoti|Oxford University Press]] |isbn=0-19-822568-7 |url=https://archive.org/details/chronicle-of-theophanes-the-confessor |ref={{SfnRef|Mango & Scott|1997}}}}
{{Refend}}
* {{Kitob manbasi|last=Sophoulis |first=Panos |title=Vizantiya va Bolgariya, 775–831. 2013-yilgi Jon Bell kitob mukofoti sovrindori.|publisher=Oxford University Press |date=2011|isbn=978 90 04 20695 3}}
[[Turkum:795]]
[[Turkum:Abbosiylar–Vizantiya urushlari]]

2026-yil 21-noyabr, 10:50 dagi (joriy) koʻrinishi

Anusan jangi
Arab–Vizantiya urushlari
Sanalar 795-yil 8-may
Urush yeri Lamis daryosi, Kichik Osiyo (hozirgi Turkiya)
Natija Vizantiya gʻalabasi
Raqiblar
Vizantiya imperiyasi Abbosiylar xalifaligi
Qoʻmondonlar
Konstantin VI Nomaʼlum
Kuchlar
Nomaʼlum; ehtimol 20 000 [a] Nomaʼlum; ehtimol kamroq[1]

Anusan jangi yoki Anousa jangi 795-yil 8-mayda Onadoʻlida sodir boʻlib, unda Vizantiya imperiyasi kuchlari imperator Konstantin VI qoʻmondonligida bosqinchi abbosiylar qoʻshini bilan jang qilgan. Natijada Vizantiyaning mashhur gʻalabasi qoʻlga kiritilgan boʻlsa-da, bu imperiyaning xalifalik bilan mojarosidagi strategik mavqeini hal qiluvchi darajada yaxshilamadi.

Vizantiya imperiyasi va Abbosiylar xalifaligi oʻrtasidagi strategik muvozanat Afinali Irinaning oʻgʻli Konstantin VI uchun regent sifatida taxtga kelishidan beri Abbosiylar foydasiga siljib borayotgan edi. Harbiy vaziyat imperiya uchun ogʻir edi, chunki Abbosiylar 782-yilda Anadolu hududiga katta bosqin uyushtirgan, bolgarlar esa 792-yilda Marsellay jangida gʻalaba qozongan edi. Bundan tashqari, Armeniakon mavzusi askarlarining qoʻzgʻoloni Vizantiya chegara mudofaasini yanada zaiflashtirdi. Konstantin qoʻzgʻolonni bostirgan boʻlsa-da, arablar vaziyatdan foydalanib, Anadolu hududiga bostirib kirib, talon-toroj qildi, Kamaxani egallab, soʻng Thebasani vayron qildi. Vaziyat Sitsiliyaning sobiq hokimi va isyonchi Elpidiy Abbosiylar hududiga yetib borganida yanada keskinlashdi. Shundan soʻng Abbosiylar yana bir yurish uchun 40 000 kishilik qoʻshin tayyorladilar. Vizantiyaliklar bu yurish Sasima qalʼasi yonida toʻxtatilib, Abbosiylar kuchli qor yogʻishiga duch kelib ortga qaytishga majbur boʻlgach, nafas rostlash imkoniga ega boʻldilar. Ularning qoʻshini sovuq urishidan, shuningdek mavzu kuchlarining ehtimoliy hujumlaridan katta talafot koʻrdi va oxir-oqibat 795-yil yanvarda chekinishga majbur boʻldi. Biroq oʻsha yilning keyinroq davrida arablarning Anadolu hududiga reydlari qayta boshlandi va bu imperator javobini keltirib chiqardi[2][3][4][5].

795-yil apreliga kelib Konstantin qoʻshinlarini toʻplab, Anatolikon mavzusi hududiga bostirib kirgan Abbosiylarga qarshi yurishga tayyorlandi. Uning qoʻshini soni aniq maʼlum emas, biroq 797-yilda arablarga qarshi boshqargan 20 000 kishilik kuchga yaqin boʻlgan boʻlishi mumkin. 8-may kuni u janubiy Anadolu hududidagi Anousan yoki Anousa deb nomlangan joyda Abbosiylarning bosqinchi otryadiga duch keldi, ammo bu joyning aniq qayerda boʻlgani ishonch bilan aniqlanmagan[6]. Tarixchi Uorren Tredgold jang xalifalik bilan Vizantiya chegarasi yaqinida boʻlib oʻtgan boʻlishi ehtimoldan xoli emas deb hisoblaydi va manbalarda tilga olingan daryoni Lamis deb aniqlaydi[7].

Keyingi jangda Konstantin qoʻshini gʻalabani qoʻlga kiritdi. Abbosiylar qoʻshini tor-mor etilgach, Konstantin askarlari dushmanni uzoq quvib bordilar. Vizantiyaliklar arablarga chekinish yoʻlini daryo (ehtimol Lamis) toʻsib qoʻygan joyda zarba bergan boʻlishlari mumkin, chunki Feofan Abbosiylar magʻlubiyatdan keyin daryo tomon haydalganini tasvirlaydi. Bu jang uning chet el dushmaniga qarshi ilk yirik gʻalabasi boʻlgani va xotirlash kunida, yaʼni Havoriy Yuhanno kuni qoʻlga kiritilgani sababli Konstantin jang maydonidagi muvaffaqiyati uchun avliyoga minnatdorlik bildirdi[6][1][8].

Saint-John in Ephesus (8)
Efesdagi Muqaddas Ioann ilohiyotchining bazilikasi xarobalari

Muvaffaqiyatidan soʻng Konstantin Konstantinopolga tantanali qaytishni boshladi. Yoʻlda u Efesda toʻxtab, Muqaddas Ioann bazilikasini ziyorat qildi. U cherkov va uning ruhoniylariga 7 200 nomisma hadya qildi, chunki Anusandagi gʻalabasida avliyoning duosi muhim rol oʻynagan deb hisoblagan edi. Konstantin, shuningdek, oʻz maʼshuqasi Teodotaga uylanishga ham jurʼat topdi va bundan oldin uni Avgusta etib toj kiydirdi. Biroq bu Teodotaning qarindoshlari, uning amakivachchasi Feodor va togʻasi Sakkoudionlik Platon nikohga qarshi norozilik boshlagach, mojaro keltirib chiqardi; ular bilvosita imperator va uning xotinini cherkovdan chiqarishga chaqirdilar[1].

Anusan jangining va undan koʻp oʻtmay bolgarlarga qarshi yurishlarning natijasi oʻlaroq, Konstantin 797-yilga kelib imperiya dushmanlariga qarshi strategik yutuqlarga erishgan edi. Biroq bu Vizantiya yuksalishi qisqa muddatli boʻlib chiqdi. Oʻsha yilning fevralida Konstantin Feodor va Platonni hibsga olishni buyurgach, siyosiy keskinlik kuchaydi. Hibsga olishda ishtirok etgan sarkardalardan biri Bardan Irina bilan ittifoqda edi; Irina oʻgʻliga qarshi fitna uyushtirgan va tagmataning bir qancha zobitlarini oʻz tomoniga ogʻdirishga muvaffaq boʻlgan edi[9][10].

797-yil boshida xalifa Horun shaxsan Kichik Osiyoga hujum uyushtirdi. Bu xabar Konstantinga yetib kelgach, u 795-yildagidek Abbosiylarga qarshi yana bir yurishga tayyorgarlik koʻrib, 20 000 kishilik qoʻshin toʻplay boshladi. Biroq uning qoʻshinidagi Irina bilan ittifoq tuzgan tagmatik zobitlar tez orada josuslarni pora bilan sotib olib, imperatorga Abbosiylar qochib ketgani haqida xabar berishga undab, yurishni bekor qildilar. qarshilik boʻlmagach, xalifa Kappadokiyadagi nomi nomaʼlum bir qalʼani egallab, talon-toroj qila oldi. Arablar oʻsha yil avgustida ham muvaffaqiyat qozonib, Bukellarion mavzusigacha yetib borgan reyd uyushtirdilar. Bu yutuqlar, shuningdek 797-yil avgustida Irinaning Konstantinni agʻdarib, koʻr qilishga muvaffaq boʻlgan fitnasidan keyingi Vizantiya sulolaviy nizolari Abbosiylarni 798-yilda yanada muvaffaqiyatliroq yurish boshlashga ruhlantirdi[11][9].

  1. ↑ 1,0 1,1 1,2 Treadgold 1988, s. 105.
  2. ↑ Sophoulis 2011, s. 154.
  3. ↑ Treadgold 1988, s. 103.
  4. ↑ Treadgold 1997, s. 572.
  5. ↑ Kaldellis 2023, s. 470.
  6. ↑ 6,0 6,1 Mango & Scott 1997, s. 645.
  7. ↑ Treadgold 1988, ss. 104 & 105.
  8. ↑ Sophoulis 2011, ss. 155 & 170.
  9. ↑ 9,0 9,1 Kaldellis 2023, s. 471.
  10. ↑ Treadgold 1988, s. 107.
  11. ↑ Treadgold 1988, s. 107-108.
  1. ↑ Konstantin VI 795-yilda Abbosiylarga qarshi toʻplagan Vizantiya qoʻshini soni qayd etilmagan. Biroq Feofan imperator 797-yilda arablarga qarshi yurishida 20 000 kishilik qoʻshinga qoʻmondonlik qilganini qayd etadi
  • Sophoulis, Panos. Vizantiya va Bolgariya, 775–831. 2013-yilgi Jon Bell kitob mukofoti sovrindori.. Oxford University Press, 2011. ISBN 978 90 04 20695 3.