Anusan jangi
Bu maqola ayni damda Oblakulova (munozara) 05:48, 2026-yil 21-noyabr (UTC) tomonidan faol tahrirlanyapti. Iltimos, mazkur ogohlantirish xabari sahifadan olib tashlanmagunga qadar sahifaga oʻzgartirishlar kiritmay turing. Aks holda, tahrirlar toʻqnashuvi yuz berishi mumkin. Bu sahifa oxirgi marta 10:50, 21-noyabr 2026 (UTC) (17 soat avval) da tahrir qilingan. |
| Anusan jangi | |||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Arab–Vizantiya urushlari | |||||||
| |||||||
| Raqiblar | |||||||
| Vizantiya imperiyasi | Abbosiylar xalifaligi | ||||||
| Qoʻmondonlar | |||||||
| Konstantin VI | Nomaʼlum | ||||||
| Kuchlar | |||||||
| Nomaʼlum; ehtimol 20 000 [a] | Nomaʼlum; ehtimol kamroq[1] | ||||||
Anusan jangi yoki Anousa jangi 795-yil 8-mayda Onadoʻlida sodir boʻlib, unda Vizantiya imperiyasi kuchlari imperator Konstantin VI qoʻmondonligida bosqinchi abbosiylar qoʻshini bilan jang qilgan. Natijada Vizantiyaning mashhur gʻalabasi qoʻlga kiritilgan boʻlsa-da, bu imperiyaning xalifalik bilan mojarosidagi strategik mavqeini hal qiluvchi darajada yaxshilamadi.
Tarixi
Vizantiya imperiyasi va Abbosiylar xalifaligi oʻrtasidagi strategik muvozanat Afinali Irinaning oʻgʻli Konstantin VI uchun regent sifatida taxtga kelishidan beri Abbosiylar foydasiga siljib borayotgan edi. Harbiy vaziyat imperiya uchun ogʻir edi, chunki Abbosiylar 782-yilda Anadolu hududiga katta bosqin uyushtirgan, bolgarlar esa 792-yilda Marsellay jangida gʻalaba qozongan edi. Bundan tashqari, Armeniakon mavzusi askarlarining qoʻzgʻoloni Vizantiya chegara mudofaasini yanada zaiflashtirdi. Konstantin qoʻzgʻolonni bostirgan boʻlsa-da, arablar vaziyatdan foydalanib, Anadolu hududiga bostirib kirib, talon-toroj qildi, Kamaxani egallab, soʻng Thebasani vayron qildi. Vaziyat Sitsiliyaning sobiq hokimi va isyonchi Elpidiy Abbosiylar hududiga yetib borganida yanada keskinlashdi. Shundan soʻng Abbosiylar yana bir yurish uchun 40 000 kishilik qoʻshin tayyorladilar. Vizantiyaliklar bu yurish Sasima qalʼasi yonida toʻxtatilib, Abbosiylar kuchli qor yogʻishiga duch kelib ortga qaytishga majbur boʻlgach, nafas rostlash imkoniga ega boʻldilar. Ularning qoʻshini sovuq urishidan, shuningdek mavzu kuchlarining ehtimoliy hujumlaridan katta talafot koʻrdi va oxir-oqibat 795-yil yanvarda chekinishga majbur boʻldi. Biroq oʻsha yilning keyinroq davrida arablarning Anadolu hududiga reydlari qayta boshlandi va bu imperator javobini keltirib chiqardi[2][3][4][5].
Anusan jangi
795-yil apreliga kelib Konstantin qoʻshinlarini toʻplab, Anatolikon mavzusi hududiga bostirib kirgan Abbosiylarga qarshi yurishga tayyorlandi. Uning qoʻshini soni aniq maʼlum emas, biroq 797-yilda arablarga qarshi boshqargan 20 000 kishilik kuchga yaqin boʻlgan boʻlishi mumkin. 8-may kuni u janubiy Anadolu hududidagi Anousan yoki Anousa deb nomlangan joyda Abbosiylarning bosqinchi otryadiga duch keldi, ammo bu joyning aniq qayerda boʻlgani ishonch bilan aniqlanmagan[6]. Tarixchi Uorren Tredgold jang xalifalik bilan Vizantiya chegarasi yaqinida boʻlib oʻtgan boʻlishi ehtimoldan xoli emas deb hisoblaydi va manbalarda tilga olingan daryoni Lamis deb aniqlaydi[7].
Keyingi jangda Konstantin qoʻshini gʻalabani qoʻlga kiritdi. Abbosiylar qoʻshini tor-mor etilgach, Konstantin askarlari dushmanni uzoq quvib bordilar. Vizantiyaliklar arablarga chekinish yoʻlini daryo (ehtimol Lamis) toʻsib qoʻygan joyda zarba bergan boʻlishlari mumkin, chunki Feofan Abbosiylar magʻlubiyatdan keyin daryo tomon haydalganini tasvirlaydi. Bu jang uning chet el dushmaniga qarshi ilk yirik gʻalabasi boʻlgani va xotirlash kunida, yaʼni Havoriy Yuhanno kuni qoʻlga kiritilgani sababli Konstantin jang maydonidagi muvaffaqiyati uchun avliyoga minnatdorlik bildirdi[6][1][8].
Oqibatlar
Muvaffaqiyatidan soʻng Konstantin Konstantinopolga tantanali qaytishni boshladi. Yoʻlda u Efesda toʻxtab, Muqaddas Ioann bazilikasini ziyorat qildi. U cherkov va uning ruhoniylariga 7 200 nomisma hadya qildi, chunki Anusandagi gʻalabasida avliyoning duosi muhim rol oʻynagan deb hisoblagan edi. Konstantin, shuningdek, oʻz maʼshuqasi Teodotaga uylanishga ham jurʼat topdi va bundan oldin uni Avgusta etib toj kiydirdi. Biroq bu Teodotaning qarindoshlari, uning amakivachchasi Feodor va togʻasi Sakkoudionlik Platon nikohga qarshi norozilik boshlagach, mojaro keltirib chiqardi; ular bilvosita imperator va uning xotinini cherkovdan chiqarishga chaqirdilar[1].
Anusan jangining va undan koʻp oʻtmay bolgarlarga qarshi yurishlarning natijasi oʻlaroq, Konstantin 797-yilga kelib imperiya dushmanlariga qarshi strategik yutuqlarga erishgan edi. Biroq bu Vizantiya yuksalishi qisqa muddatli boʻlib chiqdi. Oʻsha yilning fevralida Konstantin Feodor va Platonni hibsga olishni buyurgach, siyosiy keskinlik kuchaydi. Hibsga olishda ishtirok etgan sarkardalardan biri Bardan Irina bilan ittifoqda edi; Irina oʻgʻliga qarshi fitna uyushtirgan va tagmataning bir qancha zobitlarini oʻz tomoniga ogʻdirishga muvaffaq boʻlgan edi[9][10].
797-yil boshida xalifa Horun shaxsan Kichik Osiyoga hujum uyushtirdi. Bu xabar Konstantinga yetib kelgach, u 795-yildagidek Abbosiylarga qarshi yana bir yurishga tayyorgarlik koʻrib, 20 000 kishilik qoʻshin toʻplay boshladi. Biroq uning qoʻshinidagi Irina bilan ittifoq tuzgan tagmatik zobitlar tez orada josuslarni pora bilan sotib olib, imperatorga Abbosiylar qochib ketgani haqida xabar berishga undab, yurishni bekor qildilar. qarshilik boʻlmagach, xalifa Kappadokiyadagi nomi nomaʼlum bir qalʼani egallab, talon-toroj qila oldi. Arablar oʻsha yil avgustida ham muvaffaqiyat qozonib, Bukellarion mavzusigacha yetib borgan reyd uyushtirdilar. Bu yutuqlar, shuningdek 797-yil avgustida Irinaning Konstantinni agʻdarib, koʻr qilishga muvaffaq boʻlgan fitnasidan keyingi Vizantiya sulolaviy nizolari Abbosiylarni 798-yilda yanada muvaffaqiyatliroq yurish boshlashga ruhlantirdi[11][9].
Manbalar
- ↑ 1,0 1,1 1,2 Treadgold 1988, s. 105.
- ↑ Sophoulis 2011, s. 154.
- ↑ Treadgold 1988, s. 103.
- ↑ Treadgold 1997, s. 572.
- ↑ Kaldellis 2023, s. 470.
- ↑ 6,0 6,1 Mango & Scott 1997, s. 645.
- ↑ Treadgold 1988, ss. 104 & 105.
- ↑ Sophoulis 2011, ss. 155 & 170.
- ↑ 9,0 9,1 Kaldellis 2023, s. 471.
- ↑ Treadgold 1988, s. 107.
- ↑ Treadgold 1988, s. 107-108.
Izohlar
Adabiyotlar
- Treadgold, Warren. Vizantiyaning tiklanishi, 780–842, 1988.
- Treadgold, Warren. Vizantiya davlati va jamiyati tarixi. Stenford, Kaliforniya: Stanford University Press, 1997. ISBN 978-0804779371.
- Kaldellis, Anthony. Yangi Rim imperiyasi: Vizantiya tarixi. Oxford University Press, 2023. ISBN 978-0197549322.
- Theophanes the Confessor. Feofan Iqrorchining xronikasi. Oxford University Press, 1997. ISBN 0-19-822568-7.
- Sophoulis, Panos. Vizantiya va Bolgariya, 775–831. 2013-yilgi Jon Bell kitob mukofoti sovrindori.. Oxford University Press, 2011. ISBN 978 90 04 20695 3.