Kontent qismiga oʻtish

An-Nabiy Jurjis masjidi

ZiyoSfera, erkin ensiklopediya
Masjid
An-Nabiy Jurjis masjidi

An-Nabiy Jirjis masjidi (arabcha: جامع النبي جرجيس‎‎) — Iroqning Mosul shahrida joylashgan masjid. Maqbara qachon qurilgani nomaʼlum, masjidning oʻzi esa XIV asrda Amir Temur tomonidan bunyod etilgan.

Tarixi

Maqbaraning kelib chiqishi nomaʼlum. Ayrimlar dastlab ushbu obida Al-Hurr ibn Yusuf ziyoratgohi boʻlgan, biroq yillar davomida uni saqlab qolish maqsadida Avliyo Georgiy nomi berilgan deb hisoblaydi[1][2]. Maqbara XII asrda Ibn Jubayr tomonidan yozilgan asarlarda kattaroq masjid majmuasining bir qismi sifatida tilga olingan[3]. XIII asrda ijod qilgan Yoqut Hamaviy esa Avliyo Georgiyning qabri mavjudligi uchun ham Mosul „Avliyo Georgiy shahri“ nomi bilan mashhur boʻlganini qayd etgan[4]. Amir Temur Mosulga kirib kelganidan soʻng, eski masjidni buzdirib, shaharni Jaloyiriylardan tortib olganidan keyin 1393-yilda uning oʻrnida kattaroq inshoot barpo ettirgan[2][5]. Temuriylar shaharni butunlay vayron qilish oʻrniga, mahalliy musulmonlar manfaatlari yoʻlida qadimgi islomiy muassasalarni, jumladan, masjidni ham taʼmirlash va saqlash ishlariga eʼtibor qaratgan[2][5]. XVIII asrda esa Usmoniylar suzereniteti ostidagi Mosul hokimi Hoji Husayn posho al-Jaliliy masjidni taʼmirlab, Shofiʼiylik fiqhiy maktabi uchun asosiy namozxonani qoʻshib qurdirgan[2]. 1853-yilda eskirib, yemirila boshlagan eski minora oʻrniga yangi minora barpo etilgan[6]. 1910-yilda yuz bergan zilzila masjidga zarar yetkazgan. Shundan soʻng inshootni mustahkamlash maqsadida masjid butunlay qumtoshdan qayta qurilgan, shuningdek, eski Temuriylar davriga oid gumbazi oʻrniga masjidning yangi asosiy gumbazi oʻrnatilgan[1][2].

2014-yilda terrorchi guruh Davla masjidda maqbara mavjudligi sababli masjidni butparastlik maskani deb hisoblab, uni vayron qilgan[7][8]. Davla Mosuldan quvib chiqarilgach, masjid asl koʻrinishida qayta qurilgan va 2024-yilda yaqin atrofdagi An-Nabiy Shis masjidi bilan birga ibodat uchun qayta ochilgan[9][10].

Meʼmorchiligi

Masjidning asosiy gumbazi ostidan koʻrinish.

Masjid temuriylar meʼmorchiligi uslubida qurilgan boʻlib, ikkita asosiy namozxonaga ega: biri shofeʼiylar mazhabiga, ikkinchisi esa hanafiylar mazhabiga tegishli; kattaroq boʻlgani uchun shofeʼiylar namozxonasi koʻproq ishlatiladi[2][11]. Birinchisi reja jihatdan toʻgʻri toʻrtburchak boʻlib, uchli ravoqlarga tayangan besh boʻlimdan iborat. Ikkinchisi reja jihatdan kvadrat boʻlib, toʻrtta ustun tomonidan koʻtarib turiladi[11]. Muqarnas bezaklari masjidning asosiy mihrabi atrofini qoplab turadi; aytilishicha, Amir Temur inshootni qayta qurganidan soʻng mihrabni asl maqbaradan koʻchirib keltirgan[11].

Qabr xonasi asosiy namozxonalar yonida joylashgan. U qabr masjidning asosiy qibla devori ortida qolib ketishining oldini oladigan tarzda joylashtirilgan[2][11]. U qovurgʻali gumbaz bilan yopilgan kvadrat xonadir; Avliyo Georgiyga nisbat beriladigan qabr esa pol markazida oddiy sanduga ostida joylashgan[2][11].

Masjid minorasi usmonlilar meʼmorchiligi uslubida qurilgan boʻlib, 1853-yilga taqaladi. U masjidning qolgan qismidan turkcha uslubda qurilgani bilan ajralib turadi; masjidning oʻzi esa temuriycha uslubdadir[6].

Jirjis qabri boʻlgan boshqa joylar

Falastinda salibchilar davriga oid soborga tutashtirilgan, Avliyo Georgiyning goʻyoki qabri bor deb hisoblanadigan Mamluklar davri masjidi mavjud. Lod shahrida joylashgan bu masjid va cherkov yonma-yon mavjud boʻlib, musulmonlarga Jirjisga hurmat bajo keltirish uchun cherkovga kirishga ruxsat beriladi[12].

Galereya

  • 1982-yilda O‘rta Yer dengizi Inson fanlari uyi (fransuz ilmiy-tadqiqot bo‘linmasi) tomonidan olingan masjid fotosurati
    1982-yilda O‘rta Yer dengizi Inson fanlari uyi (fransuz ilmiy-tadqiqot bo‘linmasi) tomonidan olingan masjid fotosurati
  • Sevil) — ibodat qiluvchilar tahorat oladigan joy
    Sevil) — ibodat qiluvchilar tahorat oladigan joy
  • Masjidning asosiy namozxonasi ichki ko‘rinishi
    Masjidning asosiy namozxonasi ichki ko‘rinishi
  • Masjid yonidagi gumbazli maqbaradagi Jurjis qabri
    Masjid yonidagi gumbazli maqbaradagi Jurjis qabri
  • Jurjis qabri ustidagi sandiq
    Jurjis qabri ustidagi sandiq
  • Masjiddagi Yoqut Hamaviy va mashhur sayyoh Ibn Battutaning tashrifini yod etuvchi tosh bitik
    Masjiddagi Yoqut Hamaviy va mashhur sayyoh Ibn Battutaning tashrifini yod etuvchi tosh bitik
  • 2024-yilda masjid qayta qurilganini yod etuvchi bitik
    2024-yilda masjid qayta qurilganini yod etuvchi bitik

Manbalar

  1. ↑ 1,0 1,1 Hussain, Jalili „جامع النبي جرجيس“ [Mosque of the Prophet George] (ar). Iraq Guide. Qaraldi: 2026-yil 2-may.
  2. ↑ 2,0 2,1 2,2 2,3 2,4 2,5 2,6 2,7 al-Diwahji, Said (1961). "Jāmi' al-Nabī Jirjīs fī al-Mawşil" (ar). Majallat Sumer (Baghdad, Iraq: Maṭbaʿat al-Rābiṭah) 17. 
  3. ↑ Broadhurst, Roland. The Travels of Ibn Jubayr, 1st (en), New Delhi, India: Goodword Books, 2007. ISBN 8187570555. 
  4. ↑ al-Hamawi, Yaqut. Kitāb Mu'jam al-Buldān, 2nd (ar), Beirut, Lebanon: Dar Sadr, 1995. 
  5. ↑ 5,0 5,1 Strange, G.L.. The Lands of the Eastern Caliphate: Mesopotamia, Persia, and Central Asia, from the Moslem Conquest to the Time of Timur, 1st, University Press, 1905. ISBN 1107600146. 
  6. ↑ 6,0 6,1 Uluçam, Abdüsselam. Irak'taki Türk Mimari Eserleri, 1st (tr), Ankara: Kültür Bakanligi, 1989 — 66–70-bet. 
  7. ↑ Barzni, Masud. „Islamic militants destroy historic mosque in Mosul“. Hürriyet Daily News (2014-yil 28-iyul). Qaraldi: 2026-yil 2-may.
  8. ↑ „Islamic State destroys ancient Mosul mosque, the third in a week“ (en-GB). The Guardian (2014-yil 28-iyul). Qaraldi: 2026-yil 2-may.
  9. ↑ „يضم “18 قبة” على عدد محافظات العراق.. افتتاح جامع النبي جرجيس (عليه السلام) في الموصل بعد إعادة إعماره“ (ar). Shia Waves (2024-yil 11-mart). Qaraldi: 2026-yil 2-may.
  10. ↑ „جامعا النبي شيت والنبي جرجيس.. بين التفجير والترميم“ (ar). Al Sa'a Network (2025-yil 26-iyun). Qaraldi: 2026-yil 2-may.
  11. ↑ 11,0 11,1 11,2 11,3 11,4 Yusuf, Sharif. Tārīkh fann al-'imārah al-'Irāqīyah fī mukhtalaf al-'uṣūr, 2nd (ar), Beirut, Lebanon: al-Mu’assasah al-‘Arabīyah lil-Dirāsāt wa-al-Nashr, 2014 — 549–553-bet. ISBN 9786144194508. 
  12. ↑ Pringle, D. „Lydda (nos. 137-8)“, . The Churches of the Crusader Kingdom of Jerusalem. Cambridge University Press, 1998 — 9-15-bet. ISBN 0-521-39037-0. Qaraldi: 2022-yil 22-dekabr. 

Havolalar

Vikiomborda „An-Nabiy Jurjis masjidi“ mavzusi boʻyicha mediafayllar bor. 
"https://ziyosfera.uz/index.php?title=An-Nabiy_Jurjis_masjidi&oldid=1173759" dan olindi