Ali ibn Abu Said
| Ali ibn Abu Said | |
|---|---|
| Tavalludi | Xuroson, Abbosiylar xalifaligi |
| Vafoti |
820-yillar Abbosiylar xalifaligi |
| Fuqaroligi | Abbosiylar xalifaligi |
| Qoʻshin turlari | Abbosiylar armiyasi |
| Xizmatdagi yillari | tax. 812 — 833 |
| Harbiy qism | al-Maʼmun qoʻshini |
| Jang/urush | al-Maʼmunning harbiy yurishlari |
Ali ibn Abu Said, Zul-Qalamayn nomi bilan ham tanilgan[1], 9-asr boshlarida Abbosiy xalifa al-Ma’mun (h. 813–833) xizmatida boʻlgan Abbosiy amaldor va harbiy qoʻmondon. Ya’qubiyning ta’kidlashicha, Ali al-Ma’munning eng nufuzli amaldorlaridan boʻlgan xurosonlik aka-uka al-Fadl ibn Sahl va al-Hasan ibn Sahlning xolavachchasi boʻlgan[2]. Tabariy esa Alini ushbu shaxslar singlisining oʻgʻli deb hisoblaydi[2][3].
Ali Bagʻdod qamali va al-Ma’mun akasi al-Amin bilan boʻlgan fuqarolar urushida gʻalaba qozonganidan soʻng tarix sahnasiga chiqqan. Al-Ma’mun al-Hasanni Abbosiylar imperiyasining katta qismiga, ya’ni Jibal va Forsdan tortib Iroq, Hijoz va Yamangacha boʻlgan hududlarga noib etib tayinlagan. Al-Hasan Alini Iroqdagi yer soligʻi (xiroj) yigʻish vazifasi boʻyicha oʻrinbosari etib tayinlagan[4].
815-yilda Ali Iroqda Abu as-Saraya as-Sariy ibn Mansur boshchiligidagi Aliylar qoʻzgʻolonini bostirishda asosiy qoʻmondonlardan biri boʻlgan. May oyining oxirida al-Madain yaqinida qoʻzgʻolonchi kuchlarni magʻlubiyatga uchratib[5], Vosit shahrini qaytarib olgan[6] va nihoyat Basrani shafqatsiz Aliy noib Zayd ibn Muso al-Kozimdan ozod qilgan[7]. Shundan so‘ng, Ali bir necha lashkarboshilarini Iso ibn Yazid rahbarligida Hijozda yuz bergan qoʻzgʻolon tarafdorlarini bostirish uchun joʻnatgan[2].
Ali tez orada al-Hasan ibn Sahldan uzoqlashib, uning raqibi, sarkarda Harsama ibn Ayon hamrohligida Marvdagi xalifa huzuriga qaytadi[8]. Bag‘dodda al-Ma’munning amakisi Ibrohim ibn al-Mahdiy rahbarligida xalifaga qarshi isyon koʻtarilganida, al-Ma’mun tarafdorlari Sahliy aka-ukalarni aybdor deb bilishadi. Ayniqsa, al-Fadl haqiqiy ahvolni xalifadan yashirishda ayblangan. Al-Ma’mun shaxsan jazolardan xavfsizlik kafolatini bergandan soʻng, Ali Sahliylarga qarshi guvohlik bergan qoʻmondonlardan biri boʻlgan. Bu voqea al-Maʼmunning Marvdan chiqib, Bagʻdodga qaytish haqida qaror qabul qilishiga turtki boʻladi[9]. Shunday boʻlsa-da, al-Fadl qoʻmondonlarni ushbu qarorda ishtirok etgan deb gumon qilib, ularni qamoqqa olib, yomon munosabatda boʻladi[10]. 818-yil fevralida al-Fadl oʻldirilganidan soʻng, qoʻlga olingan qotillarning ayrimlari suiqasdning asl rejalashtiruvchisi Ali ekanligini aytishgan. Ali va qamoqdagi boshqa qoʻmondonlar suiqasdga aloqador emasliklarini taʼkidlashlariga qaramay, al-Ma’mun ularni qatl ettirgan. Ularning kesilgan boshlari ukasining taqdiri haqidagi xabar bilan birga Iroqdagi al-Hasan ibn Sahlga yuborilgan[11].
Manbalar
- ↑ Bosworth 1987, s. 10 (note 11).
- ↑ 2,0 2,1 2,2 Elad 2013, s. 277.
- ↑ Bosworth 1987, ss. 78–79 (esp. note 251), 81.
- ↑ Bosworth 1987, ss. 9–10.
- ↑ Bosworth 1987, ss. 17–18.
- ↑ Bosworth 1987, s. 23.
- ↑ Bosworth 1987, ss. 26–27.
- ↑ Bosworth 1987, s. 39.
- ↑ Bosworth 1987, ss. 78–80.
- ↑ Bosworth 1987, s. 80.
- ↑ Bosworth 1987, ss. 80–81.
Adabiyotlar
- The History of al-Ṭabarī, Volume XXXII: The Reunification of the ʿAbbāsid Caliphate: The Caliphate of al-Maʾmūn, A.D. 813–33/A.H. 198–213, SUNY Series in Near Eastern Studies.. Albany, New York: State University of New York Press, 1987. ISBN 978-0-88706-058-8. 78–9,81
- Elad, Amikan „Al-Maʾmūn's Military Units and Their Commanders up to the End of the Siege of Baghdad (195/810–198/813)“, . ʿAbbāsid Studies IV. Occasional Papers of the School of ʿAbbāsid Studies, Leuven, July 5 – July 9, 2010. Gibb Memorial Trust, 2013 — 245–284-bet. ISBN 978-0-906094-98-3.