Al-Hasan ibn Sahl
| Al-Hasan ibn Sahl | |
|---|---|
| Iroqning Abbosiy noibi | |
|
Mansab davri 813 – 818/19 | |
| Monarx | Al-Maʼmun |
| Oʻtmishdoshi | Lavozim taʼsis etilgan |
| Vorisi | Lavozim tugatilgan |
| Shaxsiy maʼlumotlari | |
| Tavalludi | Xuroson, Abbosiylar xalifaligi |
| Vafoti |
tax. 850/851 Vosit, Abbosiylar xalifaligi (hozirgi Iroq) |
| Turmush oʻrtogʻi | nomaʼlum |
| Bolalari | Buran |
| Otasi | Sahl |
| Qarindoshlari | Al-Fadl (akasi) |
Al-Hasan ibn Sahl (arabcha: الحسن بن سهل; 850/51-yilda vafot etgan) Abbosiylar amaldori va Toʻrtinchi fitna davrida xalifa al-Maʼmunning (h. 813–833) Iroqdagi noibi.
Hasanning otasi eroniy zardushtiy boʻlib, islom dinini qabul qilgan edi. Hasan akasi va boʻlajak vazir al-Fadl ibn Sahl bilan birga Horun ar-Rashid hukmronligi davrida (h. 786–809) Barmakiy al-Fadl ibn Yahyo xizmatiga kirgan[1]. Toʻrtinchi fitna davrida Maʼmunning oʻgay ukasi al-Aminga (h. 808–813) qarshi kurashida Hasanga yer soligʻi (xiroj) idorasini nazorat qilish vazifasi topshirilgan[1].
Maʼmun qoʻshinlari xalifalik poytaxti Bagʻdodni qoʻlga kiritgach, Hasan Iroqni boshqarish uchun gʻarbga joʻnatildi. Maʼmun va Fadl esa Marvda qolishdi[1]. 815-yil boshlarida Kufada Ibn Tabataba va Abulsaraya boshchiligida Zaydiy Aliylar qoʻzgʻoloni boshlanib, tez orada Iroqning janubiy hududlariga yoyildi. Hasan isyonchilarga qarshi kurashni tashkil qila olmadi. Oqibatda, isyonchilar Bagʻdodning oʻziga bevosita tahdid sola boshlashdi. Qobiliyatli sarkarda Harsama ibn A’yonning aralashuvi natijasida qoʻzgʻolon bostirildi[1][2]. Biroq Fadl va uning atrofidagi xurosonliklarning xalifalikni boshqarishi eski arab zodagonlari orasida kuchli norozilik uygʻotdi. Ular al-Maʼmunga Fadlning oʻrniga arab amirini tayinlashni maslahat berishdi. Al-Hasan va arab zodagonlari oʻrtasidagi dushmanlik quyidagi shiorda aks etgan: „Biz zardushtiy, zardushtiyning oʻgʻli al-Hasan ibn Sahlni qabul qilmaymiz va uni Xurosonga qaytguncha haydab chiqaramiz“. Hasan ibn Sahl turli guruh rahbarlari oʻrtasida hokimiyat taqsimlangan shaharni tark etishga majbur boʻldi. Bir yildan soʻng, ehtimol, shu guruh tomonidan akasi al-Fadl oʻldirilgan boʻlishi mumkin[3]. 817-yil iyulida shaharga Maʼmun oʻz vorisi etib aliylardan biri – Ali ibn Muso ar-Rizoni tanlagani haqidagi xabar yetib kelgach, shahar aholisi al-Maʼmunning amakisi Ibrohim ibn al-Mahdiyni xalifa etib tayinlashga qaror qildi[1][4].
818-yilda Fadlning oʻldirilishi va 819-yilda Maʼmunning Bagʻdodga qaytishidan soʻng, Hasan akasining oʻrniga xalifalik vaziri boʻlishi kutilgan edi. Biroq Fadlning oʻlimidan larzaga tushgan Hasan siyosatdan chetlashib, Vosit atrofidagi mulklariga chekinishni maʼqul koʻrdi. Hasan oʻsha yerda 850/851-yilgacha, yaʼni vafot etgunga qadar yashab qoldi[1]. 825-yilda oʻz qizi Buranni (807—884) Maʼmunga nikohlab berdi va kelinning sepi uchun Bagʻdod shahrining janubida joylashgan Qasr al-Hasaniy saroyini inʼom etdi. Shundan soʻng, mazkur saroy xalifaning qarorgohlaridan biriga aylandi[1].
Manbalar
Adabiyotlar
- Kennedy, Hugh N.. The Prophet and the Age of the Caliphates: The Islamic Near East from the 6th to the 11th Century, Second, Harlow, UK: Pearson Education Ltd., 2004. ISBN 0-582-40525-4.
- Sourdel, Dominique (1971). "al-Ḥasan b. Sahl". in Lewis, B.. Encyclopaedia of Islam. Volume III: H–Iram (2nd nashri). Leiden: E. J. Brill. 243–244 b. OCLC 495469525. http://referenceworks.brillonline.com/entries/encyclopaedia-of-islam-2/al-hasan-b-sahl-SIM_2754.