Kontent qismiga oʻtish

Al-Qosim ibn Hasan ibn Ali

ZiyoSfera, erkin ensiklopediya
Al-Qosim ibn Hasan ibn Ali
arabcha: القاسم ابن الحسن ابن علي‎‎
Shaxsiy maʼlumotlar
Tavalludi hijriy 47-yil 7-Shaʼbon
(milodiy 667-yil 4-oktyabr)
Vafoti hijriy 61-yil 10-Muharram
(milodiy 680-yil 10-oktyabr)
(13 yoshida)
Karbalo, Umaviylar xalifaligi (hozirgi Iroq)
Imom Husayn ziyoratgohi
Ota-onasi
Qarindoshlar Hasan al-Musanna (akasi)
Zayd ibn Hasan ibn Ali (akasi)
Hasan ibn Zayd ibn Hasan (jiyani)
Abdulloh ibn Hasan (akasi)
Bishr ibn Hasan (akasi)
Abu Bakr ibn Hasan (akasi)
Talha ibn Hasan (akasi)
Fotima bint Hasan (singlisi)

Al-Qosim ibn al-Hasan (arabcha: القاسم بن الحسن‎‎; hijriy 47-yil 7-Shaʼbon, Madina — hijriy 61-yil 10-Muharram, Karbalo) — Hasan ibn Alining oʻgʻli. Karbalo jangi paytida Umaviylar qoʻshinlariga qarshi kurashda amakisi Husayn ibn Alini qoʻllab-quvvatlagan va oʻsha yerda 13 yoshida oʻldirilgan[1][2][3].

Yoshligi

Qosim ikkinchi shia imomi Hasan ibn Ali va uning rafiqasi Ummu Farvaning oʻgʻli boʻlgan. Otasi Husayn 4-Roshidun xalifa Ali ibn Abu Tolib va Fotimaning katta oʻgʻli edi. Shu bois Qosim islom paygʻambari Muhammadning evarasi hisoblanadi.

Hasan ibn Alining vafoti

Asosiy maqola: Hasan ibn Ali

Qosimning otasi Hasan ibn Ali 50-hijriy yil 28-safar kuni (670-yil 2-aprel) Muoviya I tomonidan zaharlanish oqibatida vafot etgan[4].

Otasi vafot etganida Qosim atigi uch yoshda edi. Biroq u otasi tarafidagi oila aʼzolari orasida ulgʻaydi. Ammasi Zaynab bint Alining oʻgʻillari boʻlgan amakivachchalari Avn va Muhammad kabi Qosimga ham qilichbozlikni amakisi Abbos ibn Ali va amakivachchasi Ali al-Akbar ibn Husayn oʻrgatgan[5]. Hasanning ukasi Husayn ibn Ali 680-yilda Madinadan ketishga tayyorgarlik koʻrganida, Qosimning onasi Umm Farva Husayndan oʻzi va yosh Qosimni ham birga olib ketishini soʻragan[2].

Karbalo jangi

Asosiy maqola: Karbalo jangi

Vafotidan avval Umaviy hukmdori Muoviya I oʻgʻli Yazid Ini oʻz vorisi etib tayinladi[6]. Yazid Husayn ibn Alidan bayʼat olib, diniy hokimiyatni qoʻlga kiritishga urindi, biroq Husayn oʻz tamoyillaridan voz kechmadi[7]. Kufa aholisi Husaynga maktublar yuborib, undan yordam soʻrab va unga bayʼat qilishlarini bildirganidan soʻng, Husayn, uning oila aʼzolari (jumladan Qosim) va sahobalari Makkadan Iroqdagi Kufaga yoʻl oldilar, ammo Yazidning 30 000 kishilik qoʻshini ularni Karbalo tekisliklarida lager qurishga majbur qildi[8]. Husayn va uning oila aʼzolari hamda sahobalarining aksariyati, jumladan Qosim ibn Hasan, 680-yil 10-oktyabrda (61-hijriy 10-muharram) Karbalo jangida Yazid tomonidan oʻldirildi va boshlari tanalaridan judo qilindi, ayollar va bolalar esa asir olindi[9].

Jang

Qosim amakisidan: „Men ham shahidlar orasida boʻlamanmi?“ deb soʻradi. Husayn ibn Ali javob berdi: „Oʻlimni qanday koʻrasan?“ Qosim dedi: „Ey amaki, men uchun oʻlim asaldan ham shirinroqdir“[10].

Ashuro

Ashuro kuni Qosim, undan oldingi boshqa amakivachchalari kabi, ruxsat soʻrash uchun amakisining oldiga bordi. Husayn unga jang qilishga ruxsat bermadi, chunki u juda yosh edi va Husayn unga biror narsa boʻlishi haqidagi fikrga chiday olmasdi. Qosim onasining oldiga borguncha bir necha bor ruxsat soʻradi. Onasi oʻgʻlining xafa boʻlganini koʻrib, unga Qosimning otasi vafotidan oldin yozgan maktubini berdi. Maktubda shunday deyilgan edi:

Oʻgʻlim Qosim, shunday kun keladiki, akam Husayn oʻn minglab kishilik dushman qoʻshini bilan yuzma-yuz keladi. Oʻsha kun Islom qurbonlik evaziga saqlab qolinishi kerak boʻladigan kun boʻladi. Oʻsha kuni sen mening nomimdan maydonga chiqishing kerak[5].

Qosim maktubni oʻqib, uni amakisiga berdi. Maktubni oʻqigach, Husayn dedi:

Ey akamning oʻgʻli, otang xohlagan ishni qilishingga men qanday toʻsqinlik qila olaman? Alloh nomi bilan, bor! Alloh sen bilan boʻlsin!"

U jang maydoniga chiqib, koʻplab jangchilarni oʻldirdi. Bir kishi orqadan kelib, Qosimning boshiga zarba berdi. U qattiq qon ketgan holda yerga yiqildi[5]. U amakisini chaqirdi. Husayn va Abbos shoshilib yetib kelishdi. Yazid qoʻshini ular hujumga kelmoqda deb qoʻrqib ketdi va tartibsizlik yuzaga keldi. Otlar u yoqdan bu yoqqa yugura boshladi, Qosimni oyoqlari ostida toptab, oʻldirdi[11]. Husayn va Abbos uni chaqirdilar, biroq javob boʻlmadi. Uning jasadini topishgach, Husayn abosini yechdi va Abbos bilan birga uning jasad qoldiqlarini yigʻib oldi[12].

Dafn etilishi

680-yil 10-oktyabrda (61-hijriy 10-muharram), Ashuro kuni, Qosim ibn Hasan Furot yaqinida oʻldirildi; Husayn va uning izdoshlari u yerdan suv olishlariga ruxsat berilmagan edi. Husaynning barcha 72 nafar safdoshi, jumladan Qosim ibn Hasan, ommaviy qabrga dafn etilgan. Ommaviy qabr Husayn qabrining etagida joylashgan[13].

Taʼsiri

Husaynning iztirobi va oʻlimi Islom olamida, ayniqsa shia qarashida, nafaqat notoʻgʻrilikka qarshi haqlik uchun, adolatsizlik va aldovga qarshi adolat hamda haqiqat uchun kurashda qurbonlik ramziga aylandi, balki uning qatʼiyati ham qarshilik ramziga aylanib, keyingi avlodlarni zolimlar va adolatsizlikka qarshi qoʻzgʻolonlarga ilhomlantirdi. Tarix davomida Nelson Mandela va Mahatma Gandi kabi koʻplab mashhur shaxslar[14]. Husaynning zulmga qarshi turishini oʻzlarining adolatsizlikka qarshi kurashlari uchun namuna sifatida keltirganlar. Husayn va uning safdoshlarining Karbalodagi oʻlimi shialar ham, sunniylar ham tomonidan Islomning zolim hukmdorlar tomonidan buzilishining oldini olish va uning mafkurasini himoya qilish yoʻlida qilingan qurbonlik deb hisoblanadi[15][16].

Yana qarang

Vikiiqtibosda Qosim ibn Hasanga tegishli iqtiboslar mavjud.

Manbalar

  1. ↑ Mahmoud M. Ayoub. Redemptive Suffering in Islam: A Study of the Devotional Aspects of Ashura in Twelver Shi'ism. Walter de Gruyter, 1 January 1978 — 117-bet. ISBN 978-3-11-080331-0. 
  2. ↑ 2,0 2,1 „Parked Domain name on Hostinger DNS system“. 2014-yil 1-yanvarda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2013-yil 31-dekabr.
  3. ↑ Ibn El-Neil. The Truth About Islam. Strategic Book Publishing, 1 November 2008 — 208-bet. ISBN 978-1-60693-259-9. 
  4. ↑ Madelung, Wilferd. The Succession to Muhammad: A Study of the Early Caliphate. Cambridge University Press, 1997. ISBN 978-0-521-64696-3. 
  5. ↑ 5,0 5,1 5,2 Abbas, Zaynab. „Hazrat Qasim (as) – coolness of Imam Hassan (as)'s heart“. Jafariyanews (2004-yil 23-sentyabr). 2015-yil 9-iyulda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2015-yil 23-noyabr.
  6. ↑ Lewis, Bernard. The Arabs in History. Oxford University Press; 6th edition (May 23, 2002), May 23, 2002 — 67-bet. ISBN 978-0192803108. 
  7. ↑ Madelung, Wilferd. "HOSAYN B. ALI". Iranica. http://www.iranicaonline.org/articles/hosayn-b-ali-i. <!--->
  8. ↑ Wellhausen, Julius. Die religiös-politischen Oppositionsparteien im alten Islam (de). Berlin: Weidmannsche Buchhandlung, 1901. OCLC 453206240. 
  9. ↑ Gordon, Matthew S.. The Rise of Islam. Greenwood; Annotated edition (May 30, 2005), May 30, 2005 — 144–146-bet. ISBN 978-0313325229. 
  10. ↑ Bashir A. Datoo. Perspectives on Islamic Faith and History: A Collection of Analytical Essays. TTQ, INC., 2006 — 89-bet. ISBN 978-1-879402-17-1. [sayt ishlamaydi]
  11. ↑ „The Night of al-Qasim ibn Hassan hold in Stockholm, Sweden / Photos“. Ahlul Bayt News Agency (press release) (2015-yil 17-oktyabr).
  12. ↑ Seyed Ibn Tawus. Lohoof Sighs of Sorrow. Createspace Independent Pub, 4 January 2014 — 68–69-bet. ISBN 978-1494883652. 
  13. ↑ F. Biondo, D. Hecht, Vincent, Richard. Religion and Everyday Life and Culture, vol3. Praeger (March 25, 2010), 25 March 2010 — 639-bet. ISBN 978-0313342783. 
  14. ↑ Rizvi, Dr. S. Manzoor. Unique Sacrifice of Imam Hussain for Humanity. Lulu.com, October 14, 2014 — 372-bet. ISBN 978-1312483323. 
  15. ↑ Nakash, Yitzhak (1993). "An Attempt To Trace the Origin of the Rituals of 'Āshūrā¸". Die Welt des Islams 33 (2): 161–181. doi:10.1163/157006093X00063. 
  16. ↑ Brunner, Rainer (2013). "Karbala". in Bowering, Gerhard; Crone, Patricia; Mirza, Mahan et al.. The Princeton Encyclopedia of Islamic Political Thought. New Jersey: Princeton University Press. p. 293. ISBN 9780691134840. https://books.google.com/books?id=q1I0pcrFFSUC&pg=PA293.  
"https://ziyosfera.uz/index.php?title=Al-Qosim_ibn_Hasan_ibn_Ali&oldid=1044375" dan olindi