Ahmad (Shirvon)
| Ahmad ibn Muhammad | |
|---|---|
| Shirvon shohi | |
| Shirvonshoh | |
| Saltanat | 956-yil 4-iyun — 981-yil iyun |
| Oʻtmishdoshi | Muhammad II |
| Davomchisi | Muhammad III |
| Layzan hokimi | |
| Muddat | 948-yil sentyabr — 956-yil 4-iyun |
| Oʻtmishdoshi | Muhammad II |
| Davomchisi | Shirvonga qoʻshilgan |
| Vafoti | 981-yil iyun |
| Farzandlari |
Muhammad III Yazid II |
| Uy | Yazidiylar |
| Sulola | Shirvonshohlar |
| Otasi | Muhammad II |
Ahmad (arabcha: احمد) Shirvonning sakkizinchi shohi.
Hukmronligi
Ahmad Muhammad II ning oʻgʻli boʻlib, otasi Layzan hokimi boʻlgan paytda tugʻilgan. Haysam ismli ukasi boʻlgan[1]. Otasi 948-yil sentyabrda taxtga chiqqach, Ahmad Layzanshoh etib tayinlandi, ukasi esa Tabasaranshoh boʻldi. Bu holat otasi 956-yil 4-iyunda oʻldirilishigacha davom etdi. Otasining qotili boʻlgan vazir Ibn al-Maragʻiy Ahmadni ham zaharlamoqchi boʻlgan. Biroq shohning onasi ovqatni avval mushukka berib tekshirgani sababli bu urinish muvaffaqiyatsizlik bilan tugagan. Keyinchalik vazir oʻz uyida doʻpposlab oʻldirilgan.
Ahmad hokimiyatni mustahkamlashi bilanoq ukasi Tabasaranshoh Haysam Shirvondan qochib, Lakzga (hozirgi Janubiy Dogʻiston) yoʻl oldi. Amakivachchasi Abulhaysam esa Bardaaga qochdi[1]. Oradan koʻp oʻtmay, amakisi Abulbadr ham vafot etdi va Ahmad Shirvonning yagona hukmdoriga aylandi.
Shu orada Haysam 968-yilda Saloriylar hukmdori Ibrohimdan yordam olib, Shirvonga qaytdi va Saloriylar hokimiyatini qayta tiklashga urinib koʻrdi. Ahmad esa boʻysunish va xiroj toʻlash orqali Salloriylarni tinchlantirishga muvaffaq boʻldi. Haysam aslida Ibrohim bilan Barda tomon qaytishi kerak boʻlganiga qaramay, qochib, al-Masqatga (hozirgi Müşkür, Ozarbayjon) yoʻl oldi. Haysamni Darband amiri Ahmad ibn Abdumalik I qoʻllab-quvvatladi. Amir Haysam nomidan Shirvonni boʻlib olish masalasida muzokara olib borishga urinib koʻrdi. Biroq Ahmad buning oʻrniga Darbandga yurish qilishni tanladi. Ahmad oʻz navbatida Sarir yordami bilan Shabaranni egallab, uni yoqib yubordi[2].
Ibn Havqalning yozishicha, Samandarni Svyatoslav talon-toroj qilishidan soʻng, ruslar yetakchisi Kavkaz togʻlarining shimolidagi Xazar hududini doimiy ravishda egallashga urinmagan. Ahmad esa 969-yildan keyin muhojirga aylangan xazarlarning Idilga qaytishiga koʻmaklashgani qayd etiladi[3].
Ahmad 981-yil iyun oyida vafot etgan. Uning kamida uch oʻgʻli boʻlgan. Ular Muhammad, Yazid va Haysam edi. Muhammad va Yazid ketma-ket taxtga chiqqan boʻlsa, Haysam 1025-yilda Tabasaranda vafot etgan[4].
Manbalar
- ↑ 1,0 1,1 Minorsky 1958, s. 28.
- ↑ Minorsky 1958, s. 29.
- ↑ Zhivkov, Boris (2015-01-01), „5 The "Internal" Ethnic Communities in Khazaria“, Khazaria in the Ninth and Tenth Centuries (inglizcha), Brill, 221–267-bet, doi:10.1163/9789004294486_007, ISBN 978-90-04-29448-6, qaraldi: 2023-11-25
- ↑ Minorsky 1958, s. 31.
Adabiyotlar
- Minorsky, Vladimir. A History of Sharvān and Darband in the 10th-11th Centuries. University of Michigan, 1958 — 1–219-bet. ISBN 978-1-84511-645-3.