Agʻajli
Agʻajli — fors gilamlari boʻlib, Tabriz turiga mansub[1][2][3]. Bu gilamlar oʻz nomini ishlab chiqarilgan joyidan emas, balki ularning kompozitsiyasidan olgan. Xususan, bu gilamlarning oʻrta qismi kompozitsiyasi asosan bir yoki bir nechta daraxt va butalardan, kamdan-kam hollarda esa bogʻ yoki oʻrmonni ifodalovchi daraxtlar guruhidan iborat boʻladi. Daraxtlar turlicha tasvirlanadi. Bahor yoki kuz daraxtlari odatda guli yoki mevasi (anor, olma) bilan, baʼzan esa serv, tol, majnuntol va boshqa manzarali daraxtlar sifatida koʻrsatiladi[4].
Xususiyatlari
Ilgari daraxtlarning qiyshaygan, shox-shabbali tanasi kabi bunday xususiyatlari gʻayritabiiy hodisa deb qaralgan va ularga sigʻinishga sabab boʻlgan. Masalan, majnuntol („majnun soyud“) — muhabbat timsoli, eman kuch va jasurlik timsoli, anor daraxti esa baraka va omad ramzi hisoblangan. Albatta, hunarmandlar, ayniqsa gilamtoʻqish ustalari, oʻz asarlarida bu ramziy tasvirlardan foydalanganlar[5]. Gilamlardagi daraxt tasvirlari esa stilizatsiya qilingan[4].
Tabrizda 15–16-asrlarda toʻqilgan Agʻajli gilamlar kompozitsiyasi ancha murakkab, ranglari esa tabiiyroqdir[6]. Bu gilamlardagi bogʻ va oʻrmonlar tekis tasvirda berilgan boʻlib, manzara old va orqa rejaga ega. Ozarbayjonda toʻqilgan Agʻajli gilamlarning badiiy kompozitsiyasi oʻxshash naqsh va detallariga qaramay juda sodda. Baʼzan oʻrta qismning yuqori qismida lyachak tasvirlangan „Agʻajli“ gilamlari ham uchraydi. Sodda kompozitsiyali Agʻajli gilamlar kichik oʻlchamli boʻladi. Ularning ilgak zichligi past. Murakkabroq kompozitsiyali gilamlar esa kattaroq va zichroq boʻladi. Baʼzan xalq rassomlari „Agʻajli“ kompozitsiyasini yaratganda daraxt ildizlarini ham tasvirlaydilar[4].
Yana qarang
Manbalar
- ↑ Azərbaycan xalçası. Baku: Azerbaijan National Library, 2012 — 389-bet.
- ↑ „Azərbaycanda xalça sənətinin inkişafı“ (az). azerbaijan.az. 2021-yil 1-mayda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2021-yil 25-iyun.
- ↑ Abdullayeva, Najiba. Ковровое искусство Азербайджана. Baku: Elm, 1971 — 26-bet (2021-yil 25-iyunda asl nusxadan arxivlangan).
- ↑ 4,0 4,1 4,2 Karimov, Latif. Азербайджанский ковёр. Baku: Gənclik, 1983. Qaraldi: 2021-yil 25-iyun (2022-yil 31-martda asl nusxadan arxivlangan).
- ↑ İradə Sarıyeva. „Təbriz xalçaçılıq məktəbi - mədəniyyətimizin böyük qollarından biri kimi...“ (az). Azerbaijan National Library (2015-yil 20-aprel). 2017-yil 13-martda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2021-yil 25-iyun.
- ↑ Azərbaycan xalçası. Baku: Elm, 2007 — 27-bet. ISBN 978-5-8066-1758-4 (2021-yil 25-iyunda asl nusxadan arxivlangan).