Ozarbayjon gilami
Ozarbayjon gilami (ozarbayjoncha: Azərbaycan xalçası) – Ozarbayjonda toʻqiladigan anʼanaviy gilam. Ozarbayjon gilami – bu turli oʻlchamdagi, qoʻlda toʻqilgan toʻqimachilik mahsuloti boʻlib, zich tuzilishga ega. U tukli yoki tuksiz boʻlishi mumkin. Gilamdagi naqsh va bezaklar esa Ozarbayjonning turli gilamchilik hududlariga xosligi bilan ajralib turadi. Anʼanaga koʻra, Ozarbayjonda gilamlar polni yopish, ichki devorlarni bezash, shuningdek divan, stul, karavot va stollarni bezash uchun ishlatilgan[1].
Gilamdo'zlik – ogʻzaki anʼana va amaliy tajriba orqali avloddan avlodga oʻtib kelayotgan oilaviy hunardir. Gilam va palos toʻqish asosan ayollar shugʻullanadigan kasb hisoblanadi. Ilgari har bir yosh qiz gilam toʻqish sanʼatini oʻrganishi shart boʻlgan, va uning toʻqigan gilamlari sepining bir qismiga aylangan. Agar oʻgʻil uylanadigan boʻlsa, uning yangi uy-roʻzgʻori uchun katta gilamni onasi toʻqib bergan. Anʼanaga koʻra, erkaklar bahor va kuzda qoʻylarni qirqqan, ayollar esa bahor, yoz va kuz fasllarida boʻyoq uchun oʻsimlik va boshqa tabiiy moddalarning xomashyosini yigʻib, ipni yigirgan hamda boʻyagan[1].
Peer-reviewed International Journal of Heritage Studies jurnalida shunday deyiladi: „1930-yillargacha Ozarbayjon gilamini alohida toifa sifatida ajratib koʻrsatish qiyin boʻlgan boʻlsa-da, Boku haqiqiy sharq gilamlarini doimiy va moʻl miqdorda topish mumkin boʻlgan qulay joy sifatida tanilgan“.
2010-yil noyabr oyida Ozarbayjon gilami UNESCO tomonidan nomoddiy madaniy meros durdonasi deb eʼlon qilingan[1].
Rasmlar
-
19-asrga oid ozarbayjon shadda. Textile Museum (Washington, D.C.)da namoyish etilgan. -
17–18-asrlarga oid Buyuk Ozarbayjon ipak kashtachiligi. Textile Museum (Washington, D.C.) toʻplamida saqlanadi. -
Prayer rug – Shushadan. 19-asr. -
19-asr oʻrtalariga oid Bijo qishlogʻidan Shirvan guruhiga mansub ozarbayjon gilami. -
1813-yilga oid Karabakh carpet – Malibayli kichik guruhiga mansub, Shushaning Malibayli qishlogʻidan.
Madaniyat va iqtisodiyotda
Ozarbayjonda gilamlar uyni bezash uchun ishlatiladi, ogʻzaki va amaliy ravishda avloddan-avlodga oʻtib kelayotgan oilaviy anʼana sifatida katta madaniy ahamiyatga ega hamda ozarbayjon xalqining kundalik hayoti va urf-odatlari bilan chambarchas bogʻliqdir. Ozarbayjon xalq amaliy sanʼati, ayniqsa gilamdoʻzlik, gilam toʻqish anʼanalarini asrab-avaylash, oʻrganish, targʻib qilish va rivojlantirish maqsadida hukumat tomonidan alohida eʼtiborga olinib kelinmoqda.[2][3] „**Ozarbayjon gilam sanʼatini muhofaza qilish va rivojlantirish toʻgʻrisida**“gi qonun 2004-yil dekabr oyida qabul qilindi,[4] 2016-yil may oyida **Azerkhalcha OAJ** tashkil etildi,[5] Prezident farmoniga muvofiq 5-may kuni **Gilam toʻquvchilar kuni** nishonlana boshlandi.[6] Oʻralgan gilam shaklida loyihalashtirilgan, avstriyalik meʼmor Frans Yans tomonidan ishlab chiqilgan Ozarbayjon Gilam muzeyining yangi binosi 2007–2014-yillar oraligʻida qurib bitkazildi. Ozarbayjon Gilam muzeyining yangi binosi 2007–2014-yillarda qurilgan boʻlib, u avstriyalik meʼmor Frans Yans tomonidan oʻralgan gilam shaklida loyihalashtirilgan.[7]
Shuningdek, 2018-yil fevral oyida Prezident Ilhom Aliyev tomonidan 2018–2022-yillarga moʻljallangan „Ozarbayjon gilam sanʼatini muhofaza qilish va rivojlantirish“ davlat dasturi tasdiqlandi. Ushbu dastur gilamchilik sanoati uchun xomashyo taʼminotini yaratish, gilam toʻqish infratuzilmasini yaxshilash, yangi ish oʻrinlarini ochish, gilam toʻquv, junni qayta ishlash, jun va ipak ip ishlab chiqarish sohasida malakali mutaxassislarni tayyorlash, shuningdek, boʻyash va boʻyoq ishlab chiqarish korxonalarini rivojlantirish kabi muhim maqsadlarni amalga oshirishni koʻzda tutadi.[3]
Bundan tashqari koʻrish mumkin
 |
Vikiomborda „Ozarbayjon gilami“ mavzusi boʻyicha mediafayllar bor. |
- National Carpet Museum during the Soviet Era
- History of Azerbaijani Carpets/Rugs (Wayback Machine saytida 2016-03-04 sanasida arxivlangan)
Manbalar
- ↑ 1,0 1,1 1,2 „UNESCO - Traditional art of Azerbaijani carpet weaving in the Republic of Azerbaijan“ (en). ich.unesco.org. Qaraldi: 2021-yil 16-aprel.
- ↑ „UNESCO – Traditional art of Azerbaijani carpet weaving in the Republic of Azerbaijan“ (en). ich.unesco.org. Qaraldi: 2019-yil 18-sentyabr.
- ↑ 3,0 3,1 „On the approval of the State Program for the "Protection and development of carpet art in the Republic of Azerbaijan 2018–2022"“. Ministry of Justice of Azerbaijan – Database of Regulatory Legal Acts. Qaraldi: 2019-yil 18-sentyabr.
- ↑ „Law "On the protection and development of carpet art of Azerbaijan"“. Ministry of Justice of Azerbaijan – Database of Regulatory Legal Acts. Qaraldi: 2019-yil 18-sentyabr.
- ↑ „About Azerkhalcha“ (en-gb). azerxalca.az. 2018-yil 25-iyunda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2019-yil 18-sentyabr.
- ↑ „Azerbaijan celebrates Carpet Weaver Day | Vestnik Kavkaza“ (en-EN). vestnikkavkaza.net. 2018-yil 5-mayda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2019-yil 18-sentyabr.
- ↑ „Azerbaijan National Carpet Museum“. azcarpetmuseum.az. 2018-yil 15-oktyabrda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2019-yil 18-sentyabr.