Abulfavoris Ahmad ibn Ali
| Abulfavoris Ahmad ibn Ali | |
|---|---|
| Misr, Suriya va Hijozning avtonom hukmdori | |
 Abulfavoris Ahmad va Abbosiy xalifa ismlari yoziligan oltin dinor. 968/9-yil Falastinda zarb etilgan. | |
| Saltanat | 968-yil 23-aprel — 969-yil 5-avgust |
| Davomchisi | yoʻq (Fotimiylarning Misrni istilo qilishi) |
| Regent | |
| Vafoti | 987-yil 13-iyul |
| Uy | Ixshidiylar |
| Otasi | Abulhasan Ali ibn al-Ixshid |
| Dini | Islom (Sunniylik) |
Abulfavoris Ahmad ibn Ali ibn al-Ixshid (arabcha: أبو الفوارس أحمد بن علي بن الإخشيد) 968—969-yillarda Misr, Suriya va Hijozni boshqargan Ixshidiylar sulolasining mustaqil hukmronlik qilgan soʻnggi hukmdori. Biroq, hali yosh bola boʻlgani sababli, amalda hukmronlik qilmagan. Uning oʻrniga, avval vazir Jaʼfar ibn al-Furot, keyin esa amakisi al-Hasan ibn Ubaydulloh ibn Tugʻj vasiyligida boʻlgan. Hukmronligi 969-yil yozida Fotimiylarning Misrni istilo qilishi bilan yakunlangan.
Hayoti
Ahmad uchinchi Ixshidiy hukmdor Abulhasan Ali ibn al-Ixshidning oʻgʻli va sulola asoschisi Muhammad ibn Tugʻj al-Ixshidning nabirasi[1]. Otasi Ali 966-yil yanvarda vafot etganda, Abulfavoris atigi oʻn yoshda edi. Shu sababli, davlatni uzoq vaqtdan beri boshqarib kelayotgan qudratli shaxs Abulmisk Kafur hokimiyat jilovini oʻz qoʻliga oldi[2][3].
968-yil aprelida Kafur vafot etgach, Ahmad taxtga oʻtirdi. Biroq, Misrda vaziyat ogʻir edi. Jumladan, vazir Jaʼfar ibn al-Furot hukumatni boshqarishga urinar, ammo byurokratiyadan tashqarida taʼsir kuchiga ega emas edi. Fotimiylar agentlari badaviylar orasida gʻalayonlar uyushtirardi. Qoʻshin oʻzaro qarshi guruhlarga boʻlinib ketgan edi. Bu guruhlar Muhammad al-Ixshid tuzgan Ixshidiya, Kafur yollagan Kafuriya hamda Saqaliba yoki Rum deb atalgan Yevropa/Vizantiya qul askarlari edi. Bundan tashqari, Nil daryosida suv sathining bir necha yil davomida past boʻlgani tufayli yuzaga kelgan ocharchilik xazinani boʻshatib qoʻygan edi[4][5][6]. Oxir-oqibat, Ibn al-Furotni Ahmadning amakisi, Falastin noibi al-Hasan ibn Ubaydulloh ibn Tugʻj taxtdan agʻdardi. Hasan 968-yil kuzidan Fustatni oʻz nazoratiga olib, oʻzini regent etib tayinlagan. Bu davrda zarb etilgan tangalarda Hasanning ismi rasmiy hukmdor hisoblangan Ahmadning ismidan oldin yozilgan. Biroq, atigi uch oydan soʻng, al-Hasan ibn al-Furot oʻrniga oʻz shaxsiy kotibi al-Hasan ibn Jobir ar-Rayoniyni tayinlab, yangi vazirga Misr boshqaruvini topshirdi. Oʻzi esa Falastinga qaytib ketdi[7][8].
Fotimiylar istilosi va taxtdan agʻdarilishi
Koʻp oʻtmay, Ixshidiylar tuzumidagi beqarorlikdan foydalangan Fotimiylar Javhar as-Siqilliy rahbarligida hujum uyushtirdilar. 969-yil iyunida Fotimiylar qoʻshini Fustat ostonasiga yetib keldi. Ixshidiylar qoʻshinlari Fotimiylarni toʻxtatish uchun soʻnggi urinishni amalga oshirgandan soʻng, muvafaqqiyatsizlikka uchragach, butun Misr taslim boʻldi[9][10][11]. Ahmad asir olinishi bilan Ixshidiylar sulolasi tugatildi. Biroq, uning amakisi boshliq Ixshidiylarning soʻnggi tarafdorlari Suriyaning janubiy qismlarini nazorat qilishda davom etishdi. Bu holat 970-yil bahorida Fotimiylar ularni magʻlub etgunga qadar davom etdi[12]. Tarixchi al-Fargʻoniy Ibn Xallikonga tayanib maʼlumot berishicha, Ahmad 987-yil 13-iyulda vafot etgan[1][13].
Manbalar
- ↑ 1,0 1,1 Bacharach 2006, ss. 60, 61.
- ↑ Bacharach 2006, s. 71.
- ↑ Bianquis 1998, ss. 115–117.
- ↑ Brett 2001, s. 298.
- ↑ Kennedy 2004, ss. 315–316.
- ↑ Bianquis 1998, s. 117.
- ↑ Bianquis 1998, ss. 117–118.
- ↑ Bacharach 2006, ss. 82–83.
- ↑ Bacharach 2006, s. 81.
- ↑ Bianquis 1998, s. 118.
- ↑ Brett 2001, ss. 295–303.
- ↑ Bacharach 2006, s. 84.
- ↑ McGuckin de Slane 1868, s. 222.
Adabiyotlar
- Bacharach, Jere L.. Islamic History Through Coins: An Analysis and Catalogue of Tenth-century Ikhshidid Coinage. Cairo: American University in Cairo, 2006. ISBN 9774249305.
- Bianquis, Thierry „Autonomous Egypt from Ibn Ṭūlūn to Kāfūr, 868–969“, . The Cambridge History of Egypt, Volume 1: Islamic Egypt, 640–1517. Cambridge: Cambridge University Press, 1998 — 86–119-bet. ISBN 0-521-47137-0.
- Brett, Michael. The Rise of the Fatimids: The World of the Mediterranean and the Middle East in the Fourth Century of the Hijra, Tenth Century CE, The Medieval Mediterranean. Leiden: BRILL, 2001. ISBN 9004117415.
- Kennedy, Hugh. The Prophet and the Age of the Caliphates: The Islamic Near East from the 6th to the 11th Century, Second, Harlow: Longman, 2004. ISBN 978-0-582-40525-7.
- Ibn Khallikan's Biographical Dictionary, translated from the Arabic by Bn. William McGuckin de Slane, Vol. III. Paris: Oriental translation fund of Great Britain and Ireland, 1868.