Kontent qismiga oʻtish

Abu Zakariyo Yahyo yurishlari

ZiyoSfera, erkin ensiklopediya
Abu Zakariya Yahyo yurishlari
Sanalar 1229–1249
Urush yeri Magʻrib
Natija Hafsiy decisive victory
Raqiblar
Hafsiylar Muvahhidlar davlati
Tilimsan qirolligi
Mariniylat
Banu Gʻoniya
Qoʻmondonlar
Abu Zakariyo Yahyo Yahyo bin Gʻoniya
Yagʻmurasan ibn Zayyon
Kuchlar
Nomaʼlum Nomaʼlum
Yoʻqotishlar
Nomaʼlum Nomaʼlum

Abu Zakariya Yahyo yurishlari birinchi Hafsiylar amiri Abu Zakariyo Yahyo hukmronligi davrida amalga oshirilgan bir qancha harbiy yurishlarni oʻz ichiga oladi, bu yurishlarning asosiy qismi Magʻrib hududida boʻlib oʻtgan.

Yurishlar

Hafsiylar mustaqilligini eʼlon qilinishidan ham avval, Abu Zakariyo Yahyo allaqachon Muvahhidlar xalifaligidan ajralib chiqqan edi. 1230-yilda u qoʻzgʻolon koʻtarib, ikki harbiy yurishni boshladi va ular davomida Bijoya hamda Qusantinani zabt etib, oʻz hududini sharq tomonga kengaytirdi[1][2].

1236-yilda Hafsiylar oʻz hududlarini kengaytirishda davom ettirib, Banu Tujjin va Banu Mandil qabilalarini boʻysundirdilar. Bu ularga Jazoir ustidan nazorat oʻrnatish va Shelif daryosigacha yetib borish imkonini berdi[3][4][5][6].

Keyinroq, 1235-yilda Hafsiy amiri Tripoli (Liviya)ni egallab, uning atrofidagi arab aholisini oʻz nazoratiga oldi. Bu esa unga butun Ifriqiya mintaqasi ustidan oʻrnatilgan hokimiyatini mustahkamlash imkonini berdi[7][8].

Hafsiylar sulolasining 1236-yilda rasmiy mustaqillikka erishganidan bir yil oʻtib, 1237-yilda Abu Zakariyo Yahyo Milyona yaqinida mashhur Banu Gʻoniya qabilasini tor-mor keltirdi va ularning yetakchisi Yahyo ibn Gʻoniyani oʻldirdi[9][10][11].

1242-yilda Abu Zakariyo Yahyo Tilimsanni oʻziga qoʻshib oldi. U yerda u Tilimsan qirolligi hukmdori Yagʻmurasan ibn Zayyonni magʻlub etib, uni oilasi bilan birga qochishga majbur qildi. Jangdan soʻng u Yagʻmurasanni Tilimsan ustida hafsiylar oliy hukmronligini tan olishga majbur qildi va shu tariqa butun Tilimsan qirolligini amalda oʻziga qoʻshib oldi[12][13][14][15].

U oʻz yurishlarini Marokashda yakunladi. Bu yerda avval Seuta va Sijilmasa kabi shaharlar uning hokimiyatini tan oldi, keyinchalik esa Meknas va Tanjer ham unga boʻysundi[16][17][18][19][20][21][22].

Manbalar

  1. ↑ Benameur, Kamel Mhamed. Abécédaire de l'Algérie: Des femmes, des hommes et des lieux (en). Les Editions du Net, 2022-08-16. ISBN 978-2-312-12441-4. 
  2. ↑ Bosworth, C. E.. New Islamic Dynasties: A Chronological and Genealogical Manual (en). Edinburgh University Press, 2019-06-01 — 46-bet. ISBN 978-1-4744-6462-8. 
  3. ↑ Garcin, Jean-Claude; Balivet, Michel; Bianquis, Thierry. États, sociétés et cultures du monde musulman médiéval : Xe-XVe siècle (1) (fr). Presses universitaires de France (réédition numérique FeniXX), 1995-01-01. ISBN 978-2-13-067300-2. 
  4. ↑ Guerre, France Ministre de la. Journal des sciences militaires (fr), 1886 — 444-bet. 
  5. ↑ Bloom, Jonathan; Blair, Sheila. Grove Encyclopedia of Islamic Art & Architecture: Three-Volume Set (en). OUP USA, 2009-05-14 — 133-bet. ISBN 978-0-19-530991-1. 
  6. ↑ Valérian, Dominique. Bougie, port maghrébin, 1067-1510 (fr). Publications de l’École française de Rome, 2013-05-03 — 54-bet. ISBN 978-2-7283-1000-5. 
  7. ↑ Albergoni, Gianni; méditerranéennes, Centre de recherches et d'études sur les sociétés. La Lybie nouvelle: Rupture et continuité (fr). Institut de recherches et d'études sur le monde arabe et musulman, 1975 — 20-bet. ISBN 978-2-222-01801-8. 
  8. ↑ Shillington, Kevin. Encyclopedia of African History 3-Volume Set (en). Routledge, 2005 — 890-bet. ISBN 978-1-135-45670-2. 
  9. ↑ Laffitte, Robert. C'était l'Algérie (fr). FeniXX réédition numérique, 1993-12-31. ISBN 978-2-402-05427-0. 
  10. ↑ Aillet, Cyrille. L'ibadisme dans les sociétés de l'Islam médiéval: Modèles et interactions (fr). Walter de Gruyter GmbH & Co KG, 2018-09-24. ISBN 978-3-11-058416-5. 
  11. ↑ Cressier, Patrice; Gilotte, Sophie. Sedrata: Histoire et archéologie d'un carrefour du Sahara médiéval à la lumière des archives inédites de Marguerite van Berchem (fr). Casa de Velázquez, 2018-01-11 — 49-bet. ISBN 978-84-9096-079-0. 
  12. ↑ Khaldûn, ʿAbd al-Raḥman b Muḥammad Ibn. Histoire des Berbères et des dynasties musulmanes de l'Afrique septentrionale, tr. par le baron de Slane (fr), 1854 — 317-bet. 
  13. ↑ Lugan, Bernard. Histoire des Berbères: Des origines à nos jours (fr). Editions du Rocher, 2024-03-01. ISBN 978-2-268-11045-5. 
  14. ↑ Encyclopédie moderne: dictionnaire abrégé des sciences, lettres, arts... (fr). Didot, 1857 — 133-bet. 
  15. ↑ Loth, Gaston. Histoire de la Tunisie depuis les origines jusqu'a nos jours (fr). A. Colin, 1898 — 169-bet. 
  16. ↑ Histoire Du Maghreb Medieval Mehdi Ghouirgate.  | pages=119
  17. ↑ Alaoui, Abdelaziz El. Le Maghrib et le commerce transsaharien, milieu du XIe-milieu du XIVe siècle: Contribution à l'histoire économique, sociale et politique du Maroc médiéval. Thèse en vue du Doctorat de 3e cycle (fr). FeniXX, 1983-01-01 — 382-bet. ISBN 978-2-402-57434-1. 
  18. ↑ Ibn-Ḫaldūn, ʿAbd-ar-Raḥmān Ibn-Muḥammad. Histoire des Berbères et des dynasties musulmanes de l'Afrique septentrionale: collationné sur plusieurs manuscrits (fr). Impr. du Gouvernement, 1854 — 598-bet. 
  19. ↑ Mouliéras, Auguste. Le Maroc imconnu ...: ptie. Exploration des Djebala (fr). L'auteur [Impr. Fouque & cie], 1899 — 682-bet. 
  20. ↑ Revue africaine (fr). Société historique algérienne, 1889. 
  21. ↑ Terrasse, Henri. Histoire du Maroc des origines à l'établissement du Protectorat français (fr). Éditions Atlantides, 1950 — 436-bet. 
  22. ↑ Buresi, Pascal; Aallaoui, Hicham El. Gouverner l'empire: La nomination des fonctionnaires provinciaux dans l'empire almohade (Maghreb, 1224-1269) (fr). Casa de Velázquez — 76-bet. ISBN 978-84-15636-45-8.