Kontent qismiga oʻtish
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦

Зугспитзе

ZiyoSfera, erkin ensiklopediya

Зугспитзе — баландлиги 2962 метр бўлган ушбу тоғ нафақат Веттерштейн тоғ тизмасидаги балки Германиядаги энг баланд тоғ ҳисобланади. Ушбу тоғ Гармиш-Партенкирхен шаҳридан жанубда жойлашган ва унинг ғарбий чўққиси Австрия-Германия чегарасидан ўтади. Тоғнинг жанубида кўплаб ғорларга эга бўлган Зугспитзплатт платоси жойлашган. Зугспице ёнбағирларида учта музлик, шу жумладан Германиядаги иккита энг катта музликлар: 30,7 гектар майдонга эга Шимолий Шнефернер ва 24,7 гектар майдонга эга Холленталферне 8,4 гектар майдонга эга Жанубий Счнеэфернер музликлари жойлашган.

Зугспице биринчи марта 1820 йил 27 августда Жозеф Наус ва унинг ёрдамчиси Маер ва тоғни яхши тушунадиган йўлбошчи Иоганн Георг Таусчл томонидан тоғнинг чўққисига чиқишган. Бугунги кунда чўққига учта йўл бор: биринчиси Хёллентал водийсидан шимоли-шарқга; иккинчиси жануби-шарқдаги Реинтал водийсидан ; учинчиси ғарбдан Австрия сирки ( Öстерреичисче Счнеэкар ) устидан ўтади. Шарқий Алп тоғларидаги энг машҳур тоғ йўлларидан бири Зугспице, Ҳочблассен ва Алпспитзе тоғларини боғлайдиган пичоқ қиррали Юбилей тизмаси ( Жубилäумсграт ) бўйлаб чўққигача ўтади. Алпинистлар учун яқин атрофда кўплаб турар жойлар мавжуд. Зугспиценинг ғарбий чўққисида Мюнчнер Ҳаус ва ғарбий ён бағирларида Wиэнер-Неустäдтер Ҳут жойлашган.

Зугспице тепасига учта телеферик машиналар ўрнатилган. Биринчиси, Тйролеан Зугспитзе телеферик 1926 йилда немис компанияси Адолф Блеичерт & Cо[1] томонидан қурилган ва 1991 йилги 2951 метрли терминали ҳақиқий жойга кўчирилишидан олдин Каммстатион деб аталадиган 2805 метрли чўққидан пастгача тортилган. Бавариянинг Зугспитзе темир йўли тоғнинг шимолий қаноти ичидан ўтади ва Зугспитзплаттда тугайди, у ердан иккинчи телеферик йўловчиларни тепага олиб чиқади. Раф темир йўли ва учинчи телеферик Эибсеэ кабел машинаси йўли ҳар йили ўртача 500 000 кишини тоғнинг учигача олиб боради. Қишда, тўққизта чанғи лифтлари Зугспитзплаттдаги чанғи зонасини ишлатилади. 1900 йилда очилган об-ҳаво станцияси ва Счнеэфернерҳаусдаги тадқиқот станцияси асосан иқлим тадқиқотларини ўтказиш учун ишлатилади.

Географияси

Зугспитзе Шимолий оҳактошли Алп тоғларининг Wеттерстеин тизмасига тегишли. Тоғ Австрия-Германия чегарасидан ўтади. Илгари тоғ массивида чегара назорат пункти бўлган, аммо Германия ва Австрия энди Шенген зонасининг бир қисми бўлгани сабабли, чегара ўтиш жойи эндиликда олиб ташланган.

Зугспитзенинг аниқ баландлигини бир мунча вақт мунозараларга сабаб бўлди. Унинг баландлиги Бавария давлат тадқиқот идораси томонидан ўтказилган тадқиқот натижасида 2690-2970 оралиғида бўлган, лекин ҳозирда чўққи 2962 метр эканлиги умумий қабул қилинган. Тоғда очилган янги кафе шу сабабдан “2962” деб номланган.

Манзили

ZugspitzeJubilaeumsgratHoellental
Зугспитзе чо'ққисининг Алп тог'идан ва Хöлленталфернер музлигидан 2007 йилдаги ко'риниш

2962 метрли Зугспице чўққиси Зугспитзе массивининг энг баланд тоғи ҳисобланади. Ушбу баландлик Амстердам ўлчагичи номли қурилма орқали ҳавола қилинган ва Бавария давлат тадқиқот ва геоинформация идораси томонидан берилган[2]. Худди шу баландлик Австрияда ишлатиладиган Триэсте ўлчагичида ҳам қайд этилган, аммо 27 см камроқ кўрсатган. Дастлаб Зугспитзенинг учта чўққиси бор эди: шарқий, ўрта ва ғарбий чўққилар ( Ост-, Миттел- ва Вестгипфел ). Фақатгина шарқий чўққи ўзининг асл кўринишида қолган ягона чўққи ҳисобланади, у ҳам бутунлай Германия ҳудудида жойлашган ҳисобланади. Миттел чўққиси 1930 йилда телеферик чўққи станцияларидан бирининг қурбони бўлди. 1938 йилда ғарбий саммит Wеҳрмачт учун режалаштирилган қурилиш майдончасини яратиш учун портлатилган. Аммо у ҳали қурилмаган эди. Дастлаб ғарбий чўққининг баландлиги 2964 метр деб берилган[3].

Тоғ ўн бир километр Гармиш-Партенкирхендан жануби-ғарбий қисмигача ва Эрвалднинд шарқий томонидан олти километргача кўтарилади. Германия ва Австрия ўртасидаги чегара ғарбий чўққидан ўтади; Шундай қилиб, Зугспитзе массиви Германиянинг Бавария штатига ва Австриянинг Тирол штатидан ўтади.Ғарбда Зугспитзе массиви Лоисах дарёси водийсига тушади, у массив атрофидан шимоли-шарққа эгри чизиқда оқади, шарқдан эса Хаммерсбах ва Партнах оқимлари ажралиб чиқади. Жанубда Гаистал водийси ва унинг дарёси Леутасчер Аче Веттерштейн тоғларини Миэминг тоғ занжиридан ажратиб туради. Шимолда Зугспице этагида Эибсеэ кўли жойлашган.

Зугспитзе массиви
Zugspitze-Luftbild
Зугспитзе массивининг изоҳли аэрофотосурати
Зугспитзплатт
Zugspitze-Wettersteinkamm
2006 йилда Реинтал водийси устидаги Зугспитзплатт

Зугспитзплатт- жануби ва жануби-шарқидаги Зугспице чўққиси остидаги плато бўлиб, у 2000 метрдан 2650 метргача баландликда жойлашган. У Реинтал водийсининг ўзагини ташкил қилади ва об-ҳаво, карстланиш ва музликларнинг комбинацияси натижасида шаклланган. Ҳудудда музлик даври натижасида рочес моутоннéэс, долинлар ва оҳактош қопламалар мавжуд. Бундан ташқари, мореналар турли музлик даврларидан қолиб кетган. Плато сўнгги марта ХИХ асрнинг бошларида бутунлай музлик билан қопланган. Бугунги кунда унинг 52% ни тошлоқ, 32% ни тоғ жинслари ва 16% ўсимлик билан қопланган тупроқлар ташкил қилади[4].

Иқлим

Тундра иқлим минтақасида жойлашган[5] ва Германияда мавжуд бўлган ягона музликни сақлаб келмоқда.[6] Иқлим нуқтаи назаридан, Зугспитзе мо''тадил зонада жойлашган ва ундан ғарбий шамоллар ўтади. Бу Алп тоғларининг шимолий тўсиғи ( Нордстау дер Алпен ) бўлиб, унда нам ҳаво массалари тўпланиб, кучли ёғингарчиликни чиқаради. Шу билан бирга, Зугспитзе жанубдаги Алп тоғлари учун ҳимоя тўсиғи вазифасини бажаради.

Klimadiagramm Zugspitze 1961-1990
Зугспитзе учун иқлим диаграммаси: 1961-1990 йиллардаги нормал даврлар

Зугспитзеда ўлчанган энг паст ҳарорат -35,6 °C (1940 йил 14 феврал). Энг юқори ҳарорат 1957 йил 5-июлда, термометр 17,9 га етганида содир бўлди °C. Зугспицеда ўлчанган энг юқори шамол тезлиги 1985 йил 12 июндаги бўронда 335 км/соатни қайд этди. 1944 йил апрел ойида метеорологлар томонидан аниқланишича қорнинг қалинлиги 8,3 метрни ташкил этди.[7][8] Ҳозирги вақтда қор ёзда бутунлай эрийди, аммо ўтмишда қор бутун ёз мавсумида эримаган охирги ҳолат 2000 йилда содир бўлган.

Манбалар

  1. ↑ Петер вон Блеичерт "Блеичерт'с Wире Ропеwайс"
  2. ↑ Эва-Мариа Греимел. „Зугспитзе ХХЛ:Деуцчландс ҳöчстер Берг зеигт сеине wаҳре Грößэ“. Прессеинформатион Баерисче Зугспитзбаҳн Бергбаҳн АГ. Қаралди: 2009-йил 8-август.[сайт ишламайди]
  3. ↑ Ҳиэбелер (1985), п. 25.
  4. ↑ Энгелбречт, Ҳуберт. „Зугспитзплатт унд Платтумраҳмунг“. Қаралди: 2009-йил 13-август.
  5. ↑ „Зугспитзе, Германй Кöппен Cлимате Cлассифиcатион (Wеатҳербасе)“. Wеатҳербасе. 2019-йил 9-февралда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2022-йил 21-июл.
  6. ↑ „Зугспитзе гец протеcтиве сун шиэлд бланкет фор суммер“ (эн-ГБ). www.тҳелоcал.де (2009-йил 3-июн). Қаралди: 2019-йил 7-феврал.
  7. ↑ „Wеттерwарте Зугспитзе“. Деуцчер Wеттердиэнст. Қаралди: 2011-йил 4-феврал.
  8. ↑ Рицчел & Дауэр (2007), п. 75фф.