Kontent qismiga oʻtish
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦

Zugspitze: Versiyalar orasidagi farq

ZiyoSfera, erkin ensiklopediya
Oʻzbekcha Vikipediyadan (UzWiki) 100% asl holatida import qilindi.
Oʻzbek imlo, tinish belgilari, ichki havolalar va turkumlar tuzatildi
'''Zugspitze''' - balandligi 2962 metr boʻlgan ushbu tog' nafaqat Vettershteyn tog' tizmasidagi balki [[Germaniya]]dagi eng baland tog' hisoblanadi. Ushbu tog' Garmish-Partenkirxen shahridan janubda joylashgan va uning g'arbiy cho'qqisi Avstriya-Germaniya chegarasidan o'tadi. Tog'ning janubida ko'plab g'orlarga ega boʻlgan  ''Zugspitzplatt platosi'' joylashgan. Zugspitse yonbag'irlarida uchta muzlik, shu jumladan Germaniyadagi ikkita eng katta muzliklar: 30,7 [[Gektar|gektar maydonga]] ega Shimoliy Shneferner va 24,7 gektar maydonga ega Xollentalferne  8,4 gektar maydonga ega Janubiy Schneeferner muzliklari joylashgan.
'''Zugspitze''' — balandligi 2962 metr boʻlgan ushbu togʻ nafaqat Vettershteyn togʻ tizmasidagi balki [[Germaniya]]dagi eng baland togʻ hisoblanadi. Ushbu togʻ Garmish-Partenkirxen shahridan janubda joylashgan va uning gʻarbiy choʻqqisi Avstriya-Germaniya chegarasidan oʻtadi. Togʻning janubida koʻplab gʻorlarga ega boʻlgan  ''Zugspitzplatt platosi'' joylashgan. Zugspitse yonbagʻirlarida uchta muzlik, shu jumladan Germaniyadagi ikkita eng katta muzliklar: 30,7 [[Gektar|gektar maydonga]] ega Shimoliy Shneferner va 24,7 gektar maydonga ega Xollentalferne  8,4 gektar maydonga ega Janubiy Schneeferner muzliklari joylashgan.


Zugspitse birinchi marta 1820 yil 27 avgustda Jozef Naus va uning yordamchisi Mayer va tog'ni yaxshi tushunadigan yo'lboshchi Iogann Georg Tauschl tomonidan tog'ning cho'qqisiga chiqishgan. Bugungi kunda cho'qqiga uchta  yo'l bor: birinchisi Xyollental vodiysidan shimoli-sharqga; ikkinchisi janubi-sharqdagi Reintal vodiysidan ; uchinchisi g'arbdan [[Avstriya]] sirki ( ''Österreichische Schneekar'' ) ustidan o'tadi. Sharqiy Alp tog'laridagi eng mashhur tog' yo'llaridan biri Zugspitse, Hochblassen va Alpspitze tog'larini bog'laydigan pichoq qirrali Yubiley tizmasi ( ''Jubiläumsgrat'' ) bo'ylab cho'qqigacha o'tadi. Alpinistlar uchun yaqin atrofda ko'plab turar joylar mavjud. Zugspitsening g'arbiy cho'qqisida Myunchner Haus va g'arbiy yon bag'irlarida Wiener-Neustädter Hut joylashgan.
Zugspitse birinchi marta 1820 yil 27 avgustda Jozef Naus va uning yordamchisi Mayer va togʻni yaxshi tushunadigan yoʻlboshchi Iogann Georg Tauschl tomonidan togʻning choʻqqisiga chiqishgan. Bugungi kunda choʻqqiga uchta  yoʻl bor: birinchisi Xyollental vodiysidan shimoli-sharqga; ikkinchisi janubi-sharqdagi Reintal vodiysidan ; uchinchisi gʻarbdan [[Avstriya]] sirki ( ''Österreichische Schneekar'' ) ustidan oʻtadi. Sharqiy Alp togʻlaridagi eng mashhur togʻ yoʻllaridan biri Zugspitse, Hochblassen va Alpspitze togʻlarini bogʻlaydigan pichoq qirrali Yubiley tizmasi ( ''Jubiläumsgrat'' ) boʻylab choʻqqigacha oʻtadi. Alpinistlar uchun yaqin atrofda koʻplab turar joylar mavjud. Zugspitsening gʻarbiy choʻqqisida Myunchner Haus va gʻarbiy yon bagʻirlarida Wiener-Neustädter Hut joylashgan.


Zugspitse tepasiga uchta [[Kanat yoʻl|teleferik]] mashinalar o'rnatilgan. Birinchisi, Tyrolean Zugspitze teleferik 1926 yilda nemis kompaniyasi ''Adolf Bleichert & Co''<ref>[https://www.amazon.com/Bleicherts-Wire-Ropeways-ebook/dp/B00DJZ6QSI/ref=sr_1_6?ie=UTF8&qid=1373230767&sr=8-6&keywords=bleichert%27s Peter von Bleichert "Bleichert's Wire Ropeways"]</ref> tomonidan qurilgan va 1991 yilgi 2951 metrli terminali haqiqiy joyga ko'chirilishidan oldin Kammstation deb ataladigan 2805 metrli cho'qqidan pastgacha tortilgan. Bavariyaning Zugspitze temir yo'li tog'ning shimoliy qanoti ichidan o'tadi va ''Zugspitzplattda'' tugaydi, u yerdan ikkinchi teleferik yo'lovchilarni tepaga olib chiqadi. Raf temir yo'li va uchinchi teleferik Eibsee kabel mashinasi yo'li har yili o'rtacha 500 000 kishini tog'ning uchigacha  olib boradi. Qishda, to'qqizta chang'i liftlari ''Zugspitzplattdagi'' chang'i zonasini ishlatiladi. 1900 yilda ochilgan ob-havo stantsiyasi va Schneefernerhausdagi tadqiqot stantsiyasi asosan iqlim tadqiqotlarini o'tkazish uchun ishlatiladi.
Zugspitse tepasiga uchta [[Kanat yoʻl|teleferik]] mashinalar oʻrnatilgan. Birinchisi, Tyrolean Zugspitze teleferik 1926 yilda nemis kompaniyasi ''Adolf Bleichert & Co''<ref>[https://www.amazon.com/Bleicherts-Wire-Ropeways-ebook/dp/B00DJZ6QSI/ref=sr_1_6?ie=UTF8&qid=1373230767&sr=8-6&keywords=bleichert%27s Peter von Bleichert "Bleichert's Wire Ropeways"]</ref> tomonidan qurilgan va 1991 yilgi 2951 metrli terminali haqiqiy joyga koʻchirilishidan oldin Kammstation deb ataladigan 2805 metrli choʻqqidan pastgacha tortilgan. Bavariyaning Zugspitze temir yoʻli togʻning shimoliy qanoti ichidan oʻtadi va ''Zugspitzplattda'' tugaydi, u yerdan ikkinchi teleferik yoʻlovchilarni tepaga olib chiqadi. Raf temir yoʻli va uchinchi teleferik Eibsee kabel mashinasi yoʻli har yili oʻrtacha 500 000 kishini togʻning uchigacha  olib boradi. Qishda, toʻqqizta changʻi liftlari ''Zugspitzplattdagi'' changʻi zonasini ishlatiladi. 1900 yilda ochilgan ob-havo stantsiyasi va Schneefernerhausdagi tadqiqot stantsiyasi asosan iqlim tadqiqotlarini oʻtkazish uchun ishlatiladi.


== Geografiyasi ==
== Geografiyasi ==
Zugspitze Shimoliy ohaktoshli Alp tog'larining Wetterstein tizmasiga tegishli. Tog' Avstriya-Germaniya chegarasidan o'tadi. Ilgari tog' massivida chegara nazorat punkti boʻlgan, ammo Germaniya va Avstriya endi Shengen zonasining bir qismi boʻlgani sababli, chegara o'tish joyi endilikda olib tashlangan.
Zugspitze Shimoliy ohaktoshli Alp togʻlarining Wetterstein tizmasiga tegishli. Togʻ Avstriya-Germaniya chegarasidan oʻtadi. Ilgari togʻ massivida chegara nazorat punkti boʻlgan, ammo Germaniya va Avstriya endi Shengen zonasining bir qismi boʻlgani sababli, chegara oʻtish joyi endilikda olib tashlangan.


Zugspitzening aniq balandligini  bir muncha vaqt munozaralarga sabab bo'ldi. Uning balandligi Bavariya davlat tadqiqot idorasi tomonidan o'tkazilgan tadqiqot natijasida 2690-2970 oraligʻida boʻlgan, lekin hozirda cho'qqi 2962 metr ekanligi umumiy qabul qilingan. Tog'da ochilgan yangi kafe shu sababdan “2962” deb nomlangan.
Zugspitzening aniq balandligini  bir muncha vaqt munozaralarga sabab boʻldi. Uning balandligi Bavariya davlat tadqiqot idorasi tomonidan oʻtkazilgan tadqiqot natijasida 2690-2970 oraligʻida boʻlgan, lekin hozirda choʻqqi 2962 metr ekanligi umumiy qabul qilingan. Togʻda ochilgan yangi kafe shu sababdan “2962” deb nomlangan.


=== Manzili ===
=== Manzili ===
[[Fayl:ZugspitzeJubilaeumsgratHoellental.JPG|right|thumb| Zugspitze cho'qqisining Alp tog'idan va Xöllentalferner muzligidan 2007 yildagi ko'rinish]]
[[Fayl:ZugspitzeJubilaeumsgratHoellental.JPG|right|thumb| Zugspitze cho'qqisining Alp tog'idan va Xöllentalferner muzligidan 2007 yildagi ko'rinish]]
2962 metrli  Zugspitse cho'qqisi Zugspitze massivining eng baland tog'i hisoblanadi. Ushbu balandlik Amsterdam o'lchagichi nomli qurilma orqali havola qilingan va Bavariya davlat tadqiqot va geoinformatsiya idorasi tomonidan berilgan<ref>{{Veb manbasi|url=http://www.zugspitze.de/diebzb/pdf_ulpr/Zugspitze-Hoehe.pdf|sarlavha=Zugspitze XXL:Deutschlands höchster Berg zeigt seine wahre Größe|muallif=Eva-Maria Greimel|nashriyot=Presseinformation Bayerische Zugspitzbahn Bergbahn AG|kirish sanasi=8 August 2009}}{{Oʻlikhavola|date=oktabr 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. Xuddi shu balandlik Avstriyada ishlatiladigan Trieste o'lchagichida ham qayd etilgan, ammo 27 sm kamroq ko'rsatgan. Dastlab Zugspitzening uchta cho'qqisi bor edi: sharqiy, o'rta va g'arbiy cho'qqilar ( ''Ost-'', ''Mittel-'' va ''Vestgipfel'' ). Faqatgina sharqiy cho'qqi o'zining asl ko'rinishida qolgan yagona cho'qqi hisoblanadi, u ham butunlay Germaniya hududida joylashgan hisoblanadi. Mittel cho'qqisi 1930 yilda teleferik cho'qqi stantsiyalaridan birining qurboni bo'ldi. 1938 yilda g'arbiy sammit ''[[Vermaxt|Wehrmacht]]'' uchun rejalashtirilgan  qurilish maydonchasini yaratish uchun portlatilgan. Ammo u hali  qurilmagan edi. Dastlab g'arbiy cho'qqining balandligi 2964 metr deb berilgan<ref>[[Zugspitze#refHiebeler|Hiebeler (1985)]], p.&nbsp;25.</ref>.
2962 metrli  Zugspitse choʻqqisi Zugspitze massivining eng baland togʻi hisoblanadi. Ushbu balandlik Amsterdam oʻlchagichi nomli qurilma orqali havola qilingan va Bavariya davlat tadqiqot va geoinformatsiya idorasi tomonidan berilgan<ref>{{Veb manbasi|url=http://www.zugspitze.de/diebzb/pdf_ulpr/Zugspitze-Hoehe.pdf|sarlavha=Zugspitze XXL:Deutschlands höchster Berg zeigt seine wahre Größe|muallif=Eva-Maria Greimel|nashriyot=Presseinformation Bayerische Zugspitzbahn Bergbahn AG|kirish sanasi=8 August 2009}}{{Oʻlikhavola|date=oktabr 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. Xuddi shu balandlik Avstriyada ishlatiladigan Trieste oʻlchagichida ham qayd etilgan, ammo 27 sm kamroq koʻrsatgan. Dastlab Zugspitzening uchta choʻqqisi bor edi: sharqiy, oʻrta va gʻarbiy choʻqqilar ( ''Ost-'', ''Mittel-'' va ''Vestgipfel'' ). Faqatgina sharqiy choʻqqi oʻzining asl koʻrinishida qolgan yagona choʻqqi hisoblanadi, u ham butunlay Germaniya hududida joylashgan hisoblanadi. Mittel choʻqqisi 1930 yilda teleferik choʻqqi stantsiyalaridan birining qurboni boʻldi. 1938 yilda gʻarbiy sammit ''[[Vermaxt|Wehrmacht]]'' uchun rejalashtirilgan  qurilish maydonchasini yaratish uchun portlatilgan. Ammo u hali  qurilmagan edi. Dastlab gʻarbiy choʻqqining balandligi 2964 metr deb berilgan<ref>[[Zugspitze#refHiebeler|Hiebeler (1985)]], p.&nbsp;25.</ref>.


Tog' o'n bir kilometr Garmish-Partenkirxendan janubi-g'arbiy qismigacha va [[Ehrwald|Ervaldnind sharqiy tomonidan]] olti kilometrgacha ko'tariladi. Germaniya va Avstriya o'rtasidagi chegara g'arbiy cho'qqidan o'tadi; Shunday qilib, Zugspitze massivi Germaniyaning [[Bavariya]] shtatiga va Avstriyaning Tirol shtatidan o'tadi.G'arbda Zugspitze massivi Loisax daryosi vodiysiga tushadi, u massiv atrofidan shimoli-sharqqa egri chiziqda oqadi, sharqdan esa ''Xammersbax'' va Partnax oqimlari ajralib chiqadi. Janubda ''Gaistal'' vodiysi va uning daryosi Leutascher Ache Vettershteyn tog'larini Mieming tog' zanjiridan ajratib turadi. Shimolda Zugspitse etagida Eibsee ko'li joylashgan.  
Togʻ oʻn bir kilometr Garmish-Partenkirxendan janubi-gʻarbiy qismigacha va [[Ehrwald|Ervaldnind sharqiy tomonidan]] olti kilometrgacha koʻtariladi. Germaniya va Avstriya oʻrtasidagi chegara gʻarbiy choʻqqidan oʻtadi; Shunday qilib, Zugspitze massivi Germaniyaning [[Bavariya]] shtatiga va Avstriyaning Tirol shtatidan oʻtadi.Gʻarbda Zugspitze massivi Loisax daryosi vodiysiga tushadi, u massiv atrofidan shimoli-sharqqa egri chiziqda oqadi, sharqdan esa ''Xammersbax'' va Partnax oqimlari ajralib chiqadi. Janubda ''Gaistal'' vodiysi va uning daryosi Leutascher Ache Vettershteyn togʻlarini Mieming togʻ zanjiridan ajratib turadi. Shimolda Zugspitse etagida Eibsee koʻli joylashgan.  
; Zugspitze massivi
; Zugspitze massivi




[[Fayl:Zugspitze-Wettersteinkamm.jpg|right|thumb| 2006 yilda Reintal vodiysi ustidagi ''Zugspitzplatt'']]
[[Fayl:Zugspitze-Wettersteinkamm.jpg|right|thumb| 2006 yilda Reintal vodiysi ustidagi ''Zugspitzplatt'']]
'''''Zugspitzplatt'''-'' janubi va janubi-sharqidagi Zugspitse cho'qqisi ostidagi plato bo'lib, u 2000 metrdan 2650 metrgacha balandlikda joylashgan. U Reintal vodiysining o'zagini tashkil qiladi va ob-havo, [[karst]]lanish va muzliklarning kombinatsiyasi natijasida shakllangan. Hududda [[Muzlik davri|muzlik]] davri natijasida roches moutonnées, dolinlar va [[Ohaktoshlar|ohaktosh]] qoplamalar mavjud. Bundan tashqari, [[morena]]lar turli muzlik davrlaridan qolib ketgan. ''Plato'' so'nggi marta <nowiki>XIX</nowiki> asrning boshlarida butunlay muzlik bilan qoplangan. Bugungi kunda uning 52% ni toshloq, 32% ni [[togʻ jinslari]] va 16% oʻsimlik bilan qoplangan tuproqlar tashkil qiladi<ref>{{Veb manbasi|url=http://www.umweltgeol-he.de/WerdenfelserGeotope.Wetterstein.ZugspitzplattUndPlattumrahmung.htm|sarlavha=Zugspitzplatt und Plattumrahmung|muallif=Engelbrecht, Hubert|kirish sanasi=13 August 2009}}</ref>.
'''''Zugspitzplatt'''-'' janubi va janubi-sharqidagi Zugspitse choʻqqisi ostidagi plato boʻlib, u 2000 metrdan 2650 metrgacha balandlikda joylashgan. U Reintal vodiysining oʻzagini tashkil qiladi va ob-havo, [[karst]]lanish va muzliklarning kombinatsiyasi natijasida shakllangan. Hududda [[Muzlik davri|muzlik]] davri natijasida roches moutonnées, dolinlar va [[Ohaktoshlar|ohaktosh]] qoplamalar mavjud. Bundan tashqari, [[morena]]lar turli muzlik davrlaridan qolib ketgan. ''Plato'' soʻnggi marta <nowiki>XIX</nowiki> asrning boshlarida butunlay muzlik bilan qoplangan. Bugungi kunda uning 52% ni toshloq, 32% ni [[togʻ jinslari]] va 16% oʻsimlik bilan qoplangan tuproqlar tashkil qiladi<ref>{{Veb manbasi|url=http://www.umweltgeol-he.de/WerdenfelserGeotope.Wetterstein.ZugspitzplattUndPlattumrahmung.htm|sarlavha=Zugspitzplatt und Plattumrahmung|muallif=Engelbrecht, Hubert|kirish sanasi=13 August 2009}}</ref>.


=== Iqlim ===
=== Iqlim ===
Tundra iqlim mintaqasida joylashgan<ref>{{Veb manbasi|url=http://www.weatherbase.com/weather/weather-summary.php3?s=16901&cityname=Zugspitze,+Germany|sarlavha=Zugspitze, Germany Köppen Climate Classification (Weatherbase)|ish=Weatherbase|kirish sanasi=2019-02-07|qaralgan sana=2022-07-21|arxivsana=2019-02-09|arxivurl=https://web.archive.org/web/20190209123922/http://www.weatherbase.com/weather/weather-summary.php3?s=16901&cityname=Zugspitze,+Germany}}</ref> va [[Germaniya]]da mavjud boʻlgan yagona [[muzlik]]ni saqlab kelmoqda.<ref>{{Veb manbasi|url=https://www.thelocal.de/20090603/19673|sarlavha=Zugspitze gets protective sun shield blanket for summer|sana=2009-06-03|ish=www.thelocal.de|til=en-GB|kirish sanasi=2019-02-07}}</ref> Iqlim nuqtai nazaridan, Zugspitze [[Moʻtadil iqlim|mo<nowiki>''</nowiki>tadil zonada joylashgan]] va undan g'arbiy shamollar o'tadi. Bu Alp tog'larining shimoliy to'sig'i ( ''Nordstau der Alpen'' ) bo'lib, unda nam havo massalari to'planib, kuchli yog'ingarchilikni chiqaradi. Shu bilan birga, Zugspitze janubdagi Alp tog'lari uchun himoya to'sig'i vazifasini bajaradi.  
Tundra iqlim mintaqasida joylashgan<ref>{{Veb manbasi|url=http://www.weatherbase.com/weather/weather-summary.php3?s=16901&cityname=Zugspitze,+Germany|sarlavha=Zugspitze, Germany Köppen Climate Classification (Weatherbase)|ish=Weatherbase|kirish sanasi=2019-02-07|qaralgan sana=2022-07-21|arxivsana=2019-02-09|arxivurl=https://web.archive.org/web/20190209123922/http://www.weatherbase.com/weather/weather-summary.php3?s=16901&cityname=Zugspitze,+Germany}}</ref> va [[Germaniya]]da mavjud boʻlgan yagona [[muzlik]]ni saqlab kelmoqda.<ref>{{Veb manbasi|url=https://www.thelocal.de/20090603/19673|sarlavha=Zugspitze gets protective sun shield blanket for summer|sana=2009-06-03|ish=www.thelocal.de|til=en-GB|kirish sanasi=2019-02-07}}</ref> Iqlim nuqtai nazaridan, Zugspitze [[Moʻtadil iqlim|mo<nowiki>''</nowiki>tadil zonada joylashgan]] va undan gʻarbiy shamollar oʻtadi. Bu Alp togʻlarining shimoliy toʻsigʻi ( ''Nordstau der Alpen'' ) boʻlib, unda nam havo massalari toʻplanib, kuchli yogʻingarchilikni chiqaradi. Shu bilan birga, Zugspitze janubdagi Alp togʻlari uchun himoya toʻsigʻi vazifasini bajaradi.  
[[Fayl:Klimadiagramm_Zugspitze_1961-1990.PNG|left|thumb| Zugspitze uchun iqlim diagrammasi: 1961-1990 yillardagi normal davrlar]]
[[Fayl:Klimadiagramm_Zugspitze_1961-1990.PNG|left|thumb| Zugspitze uchun iqlim diagrammasi: 1961-1990 yillardagi normal davrlar]]


Zugspitzeda o'lchangan eng past harorat -35,6&nbsp;°C (1940 yil 14 fevral). Eng yuqori harorat 1957 yil 5-iyulda, termometr 17,9 ga yetganida sodir bo'ldi&nbsp;°C. Zugspitseda o'lchangan eng yuqori shamol tezligi 1985 yil 12 iyundagi bo'ronda 335&nbsp;km/soatni qayd etdi. 1944 yil aprel oyida meteorologlar tomonidan aniqlanishicha qorning qalinligi 8,3 metrni tashkil etdi.<ref>{{Veb manbasi|url=http://www.dwd.de/bvbw/generator/DWDWWW/Content/Oeffentlichkeit/KU/KUPK/Wir__ueber__uns/Praesenz/Wetterwarten/Zugspitze,templateId=raw,property=publicationFile.pdf/Zugspitze.pdf|sarlavha=Wetterwarte Zugspitze|nashriyot=Deutscher Wetterdienst|kirish sanasi=4 February 2011}}</ref><ref name="fz75ff">[[Zugspitze#refRitschel|Ritschel & Dauer (2007)]], p.&nbsp;75ff.</ref> Hozirgi vaqtda qor [[yoz]]<nowiki/>da butunlay eriydi, ammo o'tmishda qor butun yoz mavsumida erimagan oxirgi holat 2000 yilda sodir boʻlgan.
Zugspitzeda oʻlchangan eng past harorat -35,6&nbsp;°C (1940 yil 14 fevral). Eng yuqori harorat 1957 yil 5-iyulda, termometr 17,9 ga yetganida sodir boʻldi&nbsp;°C. Zugspitseda oʻlchangan eng yuqori shamol tezligi 1985 yil 12 iyundagi boʻronda 335&nbsp;km/soatni qayd etdi. 1944 yil aprel oyida meteorologlar tomonidan aniqlanishicha qorning qalinligi 8,3 metrni tashkil etdi.<ref>{{Veb manbasi|url=http://www.dwd.de/bvbw/generator/DWDWWW/Content/Oeffentlichkeit/KU/KUPK/Wir__ueber__uns/Praesenz/Wetterwarten/Zugspitze,templateId=raw,property=publicationFile.pdf/Zugspitze.pdf|sarlavha=Wetterwarte Zugspitze|nashriyot=Deutscher Wetterdienst|kirish sanasi=4 February 2011}}</ref><ref name="fz75ff">[[Zugspitze#refRitschel|Ritschel & Dauer (2007)]], p.&nbsp;75ff.</ref> Hozirgi vaqtda qor [[yoz]]<nowiki/>da butunlay eriydi, ammo oʻtmishda qor butun yoz mavsumida erimagan oxirgi holat 2000 yilda sodir boʻlgan.


==Manbalar==
==Manbalar==

2026-yil 21-noyabr, 13:42 dagi (joriy) koʻrinishi

Zugspitze — balandligi 2962 metr boʻlgan ushbu togʻ nafaqat Vettershteyn togʻ tizmasidagi balki Germaniyadagi eng baland togʻ hisoblanadi. Ushbu togʻ Garmish-Partenkirxen shahridan janubda joylashgan va uning gʻarbiy choʻqqisi Avstriya-Germaniya chegarasidan oʻtadi. Togʻning janubida koʻplab gʻorlarga ega boʻlgan Zugspitzplatt platosi joylashgan. Zugspitse yonbagʻirlarida uchta muzlik, shu jumladan Germaniyadagi ikkita eng katta muzliklar: 30,7 gektar maydonga ega Shimoliy Shneferner va 24,7 gektar maydonga ega Xollentalferne 8,4 gektar maydonga ega Janubiy Schneeferner muzliklari joylashgan.

Zugspitse birinchi marta 1820 yil 27 avgustda Jozef Naus va uning yordamchisi Mayer va togʻni yaxshi tushunadigan yoʻlboshchi Iogann Georg Tauschl tomonidan togʻning choʻqqisiga chiqishgan. Bugungi kunda choʻqqiga uchta yoʻl bor: birinchisi Xyollental vodiysidan shimoli-sharqga; ikkinchisi janubi-sharqdagi Reintal vodiysidan ; uchinchisi gʻarbdan Avstriya sirki ( Österreichische Schneekar ) ustidan oʻtadi. Sharqiy Alp togʻlaridagi eng mashhur togʻ yoʻllaridan biri Zugspitse, Hochblassen va Alpspitze togʻlarini bogʻlaydigan pichoq qirrali Yubiley tizmasi ( Jubiläumsgrat ) boʻylab choʻqqigacha oʻtadi. Alpinistlar uchun yaqin atrofda koʻplab turar joylar mavjud. Zugspitsening gʻarbiy choʻqqisida Myunchner Haus va gʻarbiy yon bagʻirlarida Wiener-Neustädter Hut joylashgan.

Zugspitse tepasiga uchta teleferik mashinalar oʻrnatilgan. Birinchisi, Tyrolean Zugspitze teleferik 1926 yilda nemis kompaniyasi Adolf Bleichert & Co[1] tomonidan qurilgan va 1991 yilgi 2951 metrli terminali haqiqiy joyga koʻchirilishidan oldin Kammstation deb ataladigan 2805 metrli choʻqqidan pastgacha tortilgan. Bavariyaning Zugspitze temir yoʻli togʻning shimoliy qanoti ichidan oʻtadi va Zugspitzplattda tugaydi, u yerdan ikkinchi teleferik yoʻlovchilarni tepaga olib chiqadi. Raf temir yoʻli va uchinchi teleferik Eibsee kabel mashinasi yoʻli har yili oʻrtacha 500 000 kishini togʻning uchigacha olib boradi. Qishda, toʻqqizta changʻi liftlari Zugspitzplattdagi changʻi zonasini ishlatiladi. 1900 yilda ochilgan ob-havo stantsiyasi va Schneefernerhausdagi tadqiqot stantsiyasi asosan iqlim tadqiqotlarini oʻtkazish uchun ishlatiladi.

Zugspitze Shimoliy ohaktoshli Alp togʻlarining Wetterstein tizmasiga tegishli. Togʻ Avstriya-Germaniya chegarasidan oʻtadi. Ilgari togʻ massivida chegara nazorat punkti boʻlgan, ammo Germaniya va Avstriya endi Shengen zonasining bir qismi boʻlgani sababli, chegara oʻtish joyi endilikda olib tashlangan.

Zugspitzening aniq balandligini bir muncha vaqt munozaralarga sabab boʻldi. Uning balandligi Bavariya davlat tadqiqot idorasi tomonidan oʻtkazilgan tadqiqot natijasida 2690-2970 oraligʻida boʻlgan, lekin hozirda choʻqqi 2962 metr ekanligi umumiy qabul qilingan. Togʻda ochilgan yangi kafe shu sababdan “2962” deb nomlangan.

ZugspitzeJubilaeumsgratHoellental
Zugspitze cho'qqisining Alp tog'idan va Xöllentalferner muzligidan 2007 yildagi ko'rinish

2962 metrli Zugspitse choʻqqisi Zugspitze massivining eng baland togʻi hisoblanadi. Ushbu balandlik Amsterdam oʻlchagichi nomli qurilma orqali havola qilingan va Bavariya davlat tadqiqot va geoinformatsiya idorasi tomonidan berilgan[2]. Xuddi shu balandlik Avstriyada ishlatiladigan Trieste oʻlchagichida ham qayd etilgan, ammo 27 sm kamroq koʻrsatgan. Dastlab Zugspitzening uchta choʻqqisi bor edi: sharqiy, oʻrta va gʻarbiy choʻqqilar ( Ost-, Mittel- va Vestgipfel ). Faqatgina sharqiy choʻqqi oʻzining asl koʻrinishida qolgan yagona choʻqqi hisoblanadi, u ham butunlay Germaniya hududida joylashgan hisoblanadi. Mittel choʻqqisi 1930 yilda teleferik choʻqqi stantsiyalaridan birining qurboni boʻldi. 1938 yilda gʻarbiy sammit Wehrmacht uchun rejalashtirilgan qurilish maydonchasini yaratish uchun portlatilgan. Ammo u hali qurilmagan edi. Dastlab gʻarbiy choʻqqining balandligi 2964 metr deb berilgan[3].

Togʻ oʻn bir kilometr Garmish-Partenkirxendan janubi-gʻarbiy qismigacha va Ervaldnind sharqiy tomonidan olti kilometrgacha koʻtariladi. Germaniya va Avstriya oʻrtasidagi chegara gʻarbiy choʻqqidan oʻtadi; Shunday qilib, Zugspitze massivi Germaniyaning Bavariya shtatiga va Avstriyaning Tirol shtatidan oʻtadi.Gʻarbda Zugspitze massivi Loisax daryosi vodiysiga tushadi, u massiv atrofidan shimoli-sharqqa egri chiziqda oqadi, sharqdan esa Xammersbax va Partnax oqimlari ajralib chiqadi. Janubda Gaistal vodiysi va uning daryosi Leutascher Ache Vettershteyn togʻlarini Mieming togʻ zanjiridan ajratib turadi. Shimolda Zugspitse etagida Eibsee koʻli joylashgan.

Zugspitze massivi
Zugspitze-Luftbild
Zugspitze massivining izohli aerofotosurati
Zugspitzplatt
Zugspitze-Wettersteinkamm
2006 yilda Reintal vodiysi ustidagi Zugspitzplatt

Zugspitzplatt- janubi va janubi-sharqidagi Zugspitse choʻqqisi ostidagi plato boʻlib, u 2000 metrdan 2650 metrgacha balandlikda joylashgan. U Reintal vodiysining oʻzagini tashkil qiladi va ob-havo, karstlanish va muzliklarning kombinatsiyasi natijasida shakllangan. Hududda muzlik davri natijasida roches moutonnées, dolinlar va ohaktosh qoplamalar mavjud. Bundan tashqari, morenalar turli muzlik davrlaridan qolib ketgan. Plato soʻnggi marta XIX asrning boshlarida butunlay muzlik bilan qoplangan. Bugungi kunda uning 52% ni toshloq, 32% ni togʻ jinslari va 16% oʻsimlik bilan qoplangan tuproqlar tashkil qiladi[4].

Tundra iqlim mintaqasida joylashgan[5] va Germaniyada mavjud boʻlgan yagona muzlikni saqlab kelmoqda.[6] Iqlim nuqtai nazaridan, Zugspitze mo''tadil zonada joylashgan va undan gʻarbiy shamollar oʻtadi. Bu Alp togʻlarining shimoliy toʻsigʻi ( Nordstau der Alpen ) boʻlib, unda nam havo massalari toʻplanib, kuchli yogʻingarchilikni chiqaradi. Shu bilan birga, Zugspitze janubdagi Alp togʻlari uchun himoya toʻsigʻi vazifasini bajaradi.

Klimadiagramm Zugspitze 1961-1990
Zugspitze uchun iqlim diagrammasi: 1961-1990 yillardagi normal davrlar

Zugspitzeda oʻlchangan eng past harorat -35,6 °C (1940 yil 14 fevral). Eng yuqori harorat 1957 yil 5-iyulda, termometr 17,9 ga yetganida sodir boʻldi °C. Zugspitseda oʻlchangan eng yuqori shamol tezligi 1985 yil 12 iyundagi boʻronda 335 km/soatni qayd etdi. 1944 yil aprel oyida meteorologlar tomonidan aniqlanishicha qorning qalinligi 8,3 metrni tashkil etdi.[7][8] Hozirgi vaqtda qor yozda butunlay eriydi, ammo oʻtmishda qor butun yoz mavsumida erimagan oxirgi holat 2000 yilda sodir boʻlgan.

  1. ↑ Peter von Bleichert "Bleichert's Wire Ropeways"
  2. ↑ Eva-Maria Greimel. „Zugspitze XXL:Deutschlands höchster Berg zeigt seine wahre Größe“. Presseinformation Bayerische Zugspitzbahn Bergbahn AG. Qaraldi: 2009-yil 8-avgust.[sayt ishlamaydi]
  3. ↑ Hiebeler (1985), p. 25.
  4. ↑ Engelbrecht, Hubert. „Zugspitzplatt und Plattumrahmung“. Qaraldi: 2009-yil 13-avgust.
  5. ↑ „Zugspitze, Germany Köppen Climate Classification (Weatherbase)“. Weatherbase. 2019-yil 9-fevralda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2022-yil 21-iyul.
  6. ↑ „Zugspitze gets protective sun shield blanket for summer“ (en-GB). www.thelocal.de (2009-yil 3-iyun). Qaraldi: 2019-yil 7-fevral.
  7. ↑ „Wetterwarte Zugspitze“. Deutscher Wetterdienst. Qaraldi: 2011-yil 4-fevral.
  8. ↑ Ritschel & Dauer (2007), p. 75ff.