Yoshlar kuni (Xitoy)
Yoshlar kuni (xitoycha: 五四青年节) – bu har yili 4-may kuni Xitoy Xalq Respublikasida nishonlanadigan bayram boʻlib, 14 yosh va undan katta yoshlilar sharafiga tashkil etilgan[1]. Ushbu kun 1919-yilgi To‘rtinchi may harakatlari xotirasiga bagʻishlab taʼsis etilgan[2].
Kelib chiqishi
1920-yil 4-mayda, Xitoy boʻylab To‘rtinchi may harakatlarining bir yilligini nishonlashga bagʻishlangan ilk tadbirlar oʻtkazildi. Liang Qichao va Cai Yuanpei kabi mashhur shaxslar talabalar namoyishlarini yuqori baholagan maqolalar eʼlon qilishdi. 1920-yillarda Guanchjou hukumati va Beiyang hukumati oʻrtasidagi ziddiyatlar davrida, Beijing hukumati Pekin va Tyantszin shaharlarida ushbu harakatni yodga olish uchun oʻtkaziladigan yigʻilishlar va yurishlarni taqiqladi. Natijada, May toʻrtinchi harakatining asosiy xotira tadbirlari Nankin va Shanxayga koʻchdi. 1923-yilda Milliy Talabalar Assotsiatsiyasi mahalliy talabalar uyushmalariga har yili xotira tadbiri oʻtkazish toʻgʻrisida qaror yubordi. 5-maydagi Milliy Tahqirlanish kuni (五九國恥) va 3-may voqealari bilan birgalikda, may oyi boshlarida Yaponiya bosqiniga qarshi norozilik ruhidagi tadbirlar koʻpaydi. Xitoy va Yaponiya oʻrtasidagi ziddiyatlar kuchayib borgani sari, May toʻrtinchi harakatining yilligi yapon bosqiniga qarshi kurashning ramziga aylandi. 1933-yilda, Mukden voqeasidan (1931) bir yildan ortiq vaqt oʻtgach, oʻtkazilgan mitinglardan birida 4-may kuni „Xitoy madaniyatini tiklash harakati kuni“ deb eʼlon qilindi[3].
1939-yilda, Toʻrtinchi may harakatlarining 20 yilligi munosabati bilan Shaan-Gan-Ning chegaraviy mintaqasining Shimoli-gʻarbiy yoshlar milliy yordam assotsiatsiyasi 4-may sanasini Xitoy Yoshlar kuni deb eʼlon qilishga qaror qildi. Shu yili Mao Zedong Toʻrtinchi may harakatlari maqtov bilan yoritgan maqola yozdi va Xitoy Respublikasi hukumati ham 4-mayni rasmiy ravishda Yoshlar kuni deb belgiladi[3][4]. 1939-yil 4-may kuni, ilk bor Kuomintang (millatchilar partiyasi) va kommunistlar har ikkisi ham May toʻrtinchi Yoshlar kunini nishonlashdi[3].
1940 yoki 1943-yillarda, Kuomintang (KMT) hukumati Yoshlar kunini 29-martga koʻchirdi, bu sana Sariq Gultepa qoʻzgʻolonida halok boʻlgan shahidlarni xotirlash uchun tanlandi[5][3]. Ammo bu rasmiy oʻzgarishga qaramay, koʻplab yoshlar hanuzgacha 4-mayni Yoshlar kuni sifatida nishonlashda davom etdilar – ayniqsa universitetlarda turli tadbirlar oʻtkazildi. Shu bilan birga, KMT hukumati 4-may sanasini „Adabiyot kuni“ deb eʼlon qildi, biroq bu sana keng nishonlanmadi va ommalashmadi[3].
1949-yilda, Xitoy Davlat Maʼmuriy Kengashi 4-may sanasini rasmiy ravishda Xitoy Yoshlar kuni deb eʼlon qildi. Bu kun umumxalq bayrami sifatida belgilanmagan boʻlsa-da, 14 yoshdan 28 yoshgacha boʻlgan fuqarolarga yarim kunlik dam olish berildi[6].
Tayvan hanuzgacha 4-may sanasini „Adabiyot kuni“ sifatida nishonlashda davom etmoqda[5][7].
Manbalar
- ↑ Koetse, Manya „May Fourth – China Youth Day“ (2015-yil 4-may). Qaraldi: 2021-yil 28-mart.
- ↑ Boyd, Alexander. „Young people of China, go consume and have fun! May Fourth propaganda from popular video sharing site Bilibili“. SupChina (2020-yil 7-may). Qaraldi: 2021-yil 31-mart.[sayt ishlamaydi]
- ↑ 3,0 3,1 3,2 3,3 3,4 楊濤 (2010). "民國時期的"五四"紀念活動". 二十一世紀雙月刊 (2010年6月號.總第一一九期). http://www.cuhk.edu.hk/ics/21c/media/articles/c119-200909037.pdf. Qaraldi: 2019-07-19.Yoshlar kuni (Xitoy)]]
- ↑ 尹萍 „一枝帶刺的玫瑰| 遠見雜誌“. 遠見雜誌 – 前進的動力 (1989-yil 15-aprel). Qaraldi: 2019-yil 19-iyul.[sayt ishlamaydi]
- ↑ 5,0 5,1 陳建忠. „五四文藝節“. 臺灣大百科全書 (2011-yil 5-may). Qaraldi: 2019-yil 18-iyul.
- ↑ „14至28周岁青年"五四"放假半天“ (zh-hans). 人民网. 人民日报 (2008-yil 22-aprel). 2020-yil 27-mayda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2009-yil 4-may.
- ↑ 游桂香. „【藝起飛揚—馬祖藝文節】馬祖的「民國讀書伯」與「五四文藝節」“. 馬祖日報 (2016-yil 5-may). 2020-yil 27-mayda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2019-yil 19-iyul.