Yetti xazina

Qozogʻiston pochta markasi

2020-yilda Yetti xazinaga bagʻishlab chiqarilgan tangalardan biri

Yetti xazina — qozoqlarning anʼanaviy dunyoqarashidagi falsafiy tushunchalardan biri. Qozoq xalqi Yetti xazinani erkak kishining hayoti bilan bogʻlab, unga quyidagilarni kiritadi:

1. Yigit;
2. Goʻzal ayol;
3. Qumay tazi;
4. Beren miltiq;
5. Tulpor ot;
6. Aql-bilim;
7. Qiron burgut.

Boshqa variantlar

Yetti rizq

Xalq Yetti xazinani hayot ehtiyojlarining asosi sifatida talqin qilgan. Qozoq xalqining Yetti xazinani — Yetti rizq deb atashining maʼnosi ham shunda. „Yetti rizq“ga quyidagilar kiradi:

• 1) Insonning aqli, tafakkuri. Chunki insoniyat aql orqali hayvonot dunyosidan ajralib, dunyo egasiga aylangan;
• 2) Sogʻliq, yaʼni tan salomatligi;
• 3) Oq roʻmol, yaʼni uy bekasi — erkakning umr yoʻldoshi, bolalarning onasi. Qozoq xalqi qadimdan „Ikki bosh boʻlmasa, ikki mol boʻlmaydi“ deb, ayolni hayot davomchisi sifatida ulugʻlagan;
• 4) Farzand. Bola — inson hayotining davomchisi va quvonchi;
• 5) Koʻngil. Koʻngil va niyat keng boʻlsa, totuvlik va baraka boʻladi;
• 6) Yer. „Yersiz — el yetim, ersiz — yer yetim“;
• 7) It. U azaldan insonning ishonchli hamrohi boʻlib kelgan.

Islom dinida

• Qidir (Xizr). U faqat oʻzi yoqtirgan insonlarga nasib etadi. Qidir nasib etgan inson boylikka erishadi degan tushuncha mavjud;
• Baxt — alohida yaratilgan qudrat egasi. Baxt berilmaydi, balki qoʻnadi. Baxt qoʻngan inson el va yerga egalik qiladi;
• Aql — boylik va baxtning tayanchi;
• Sogʻliq. Tanda salomatlik boʻlmasa, hayotda na bezak va na maʼno boʻladi deyiladi;
• Oq roʻmol. Diniy rivoyatlarga koʻra, Alloh insonni tuproqdan yaratib, unga jon bergach, inson naslini davom ettirish uchun uning chap qovurgʻasidan Momo Havoni yaratgan;
• Tuz — Allohning insonlar va jonivorlarga bergan rizqi, tugamaydigan neʼmati;
• It — Odam Ato va Momo Havoning ilk hamrohi va himoyachisi. Ushbu islomiy rivoyatdagi Yetti xazina Allohning moʻjizasi bilan yuz beradi. Bundan maqsad — „Barcha ish Allohning irodasidadir, xudosiz qamish ham sinmaydi“ degan maʼnoni anglatadi.

Boshqa xalqlarda

Yetti xazina tushunchasi boshqa xalqlarda ham uchraydi. Masalan, yunon afsona va rivoyatlarida Yetti xazina boshqacha talqin qilinadi:

• 1) Moviy osmon. U olam sirlarini oʻz bagʻriga sigʻdirib, ularning oʻz holatini saqlab turadi;
• 2) Quyosh. U olamdagi tiriklikni boshqaradi. Barcha mavjudot Quyosh nuridan oziq oladi;
• 3) Oy. Tungi hayot manbai. Oy tun qorongʻusida tabiatni yoritib, tebrantirib turadi;
• 4) Olov. Olov — Quyoshning yerdagi aksi. Odamlar olovdan foydalanish orqali dunyoning toʻrt tomoniga tarqalgan;
• 5) Suv. Suvsiz hayot yoʻq. Suv yerga quvvat, oʻsimliklar va jonivorlarga oziq hamda goʻzallik beradi;
• 6) Yer. Yer — hayot onasi. U jonivorlar va oʻsimliklar olamiga koʻrk, qiyofa va shakl beradi;
• 7) It — Odam Ato va Momo Havoning jannatdan quvilib, yerga tushganidagi ilk hamrohi, doʻsti va himoyachisi. Shu sababli u Yetti xazinadan biri hisoblanadi.