Xususiy kapitaldagi oʻzgarishlar toʻgʻrisidagi hisobot
Xususiy kapitaldagi oʻzgarishlar toʻgʻrisidagi hisobot — toʻrtta asosiy moliyaviy hisobotlardan biri. U yakka tadbirkorlar uchun oʻz kapitalidagi oʻzgarishlar toʻgʻrisidagi hisobot, sheriklik uchun hamkorlar kapitalidagi oʻzgarishlar toʻgʻrisidagi hisobot, kompaniyalar uchun aksiyadorlar kapitalidagi oʻzgarishlar toʻgʻrisidagi hisobot, hamda hukumat moliyaviy hisobotlari uchun soliq toʻlovchilar kapitalidagi oʻzgarishlar toʻgʻrisidagi hisobot deb ham ataladi[1].
Ushbu hisobot kompaniyaning aksiyadorlik kapitali, toʻplangan zaxiralari va taqsimlanmagan foydasidagi hisobot davri davomida yuz bergan oʻzgarishlarni tushuntiradi. U tashkilotdagi egalar ulushidagi oʻzgarishlarni hamda bir hisobot davridan keyingisiga oʻtishda taqsimlanmagan foyda yoki ortiqcha mablagʻlarning qanday qoʻllanganini koʻrsatadi. Odatdagi bandlar operatsion foyda yoki zarar, toʻlangan dividendlar, aksiyalar chiqarilishi yoki qayta sotib olinishi, asosiy vositalarni qayta baholash zaxirasi hamda boshqa umumiy daromad tarkibiga kiritilgan boshqa barcha moddalarni oʻz ichiga oladi. Shuningdek, u nazorat qilinmaydigan ulushni ham koʻrsatadi.
Ushbu hisobot Umumqabul qilingan buxgalteriya tamoyillari boʻyicha talab qilinadi va balansda koʻrsatilgan o‘z kapitalini tushuntirib beradi, yaʼni:
xususiy kapital = aktivlar − majburiyatlar
AQSh umumqabul qilingan buxgalteriya tamoyillari talablari
AQShda bu hisobot taqsimlanmagan foyda toʻgʻrisidagi hisobot deb ataladi va AQSh Umumqabul qilingan buxgalteriya tamoyillari talablari boʻyicha taqqoslama balans va daromad hisobotlari taqdim etilganda majburiy hisoblanadi. U balansga qoʻshimcha jadval sifatida yoki daromad hisobotiga birlashtirilgan shaklda taqdim etilishi mumkin.
Shu sababli, taqsimlanmagan foyda toʻgʻrisidagi hisobot daromad hisobotidan olingan maʼlumotlardan foydalanadi va balansga maʼlumot beradi.
Taqsimlanmagan foyda kompaniya balansining (asosiy moliyaviy hisobotlardan biri) „aksiyadorlar kapitali“ boʻlimiga kiradi va asosan davr mobaynida olingan sof foyda hamda toʻlangan dividendlar hisobiga oʻzgaradi. Balansdagi taqsimlanmagan foyda hisobi „foydalarning jamlanishi“ni ifodalaydi, chunki sof foyda va zararlar davrdan davrga qoʻshilib yoki ayrib boriladi.
Taqsimlanmagan foyda „Xususiy kapitaldagi oʻzgarishlar toʻgʻrisidagi hisobot“ning bir qismi. Umumiy tenglama quyidagicha ifodalanadi:
Yakuniy taqsimlanmagan foyda = Boshlangʻich taqsimlanmagan foyda − toʻlangan dividendlar + sof foyda
Bu tenglama pul oqimi hisobotida operatsion faoliyat boʻlimida (bilvosita usulda) soliqdan oldingi foydani aniqlashda ham ishlatiladi. Bu toʻliq daromad hisoboti berilmagan, faqat balans mavjud boʻlgan hollarda qoʻllaniladi.
MHXS talablari
1-son BHXS ga koʻra, korxona moliyaviy hisobotlarning tarkibiy qismi sifatida alohida xususiy kapitaldagi oʻzgarishlar toʻgʻrisidagi hisobot ni taqdim etishi shart.
Hisobot quyidagilarni koʻrsatishi kerak:
- Davr uchun umumiy jami daromad, bosh kompaniya egalariga va nazorat qilinmaydigan ulushlarga tegishli summalarni alohida koʻrsatgan holda
- Retrospektiv qoʻllash taʼsirlari (agar mavjud boʻlsa)
- Har bir kapital komponenti uchun davr boshidan oxirigacha boʻlgan oʻzgarishlarning moslashtirilgan solishtirmasi, jumladan:
- sof foyda yoki zarar
- boshqa umumiy daromad moddalarining har biri
- egalari bilan operatsiyalar (kapital qoʻshish, taqsimlash va shoʻba korxonalardagi nazoratni yoʻqotmasdan ulush oʻzgarishlari)
Biroq, dividendlar miqdori va har bir aksiya uchun dividend maʼlumoti hisobot oʻrniga izohlarda berilishi mumkin.
Kichik va oʻrta korxonalar uchun hisobot quyidagilarni oʻz ichiga olishi kerak:
- umumiy jami daromad
- hissadorlarning investitsiyalari
- dividendlar
- hissadorlarning kapital yechib olishlari
- aksiyalarga oid bitimlar
Agar korxona dividenddan boshqa kapital kiritish yoki yechib olishlarni amalga oshirmasa va soddalashtirilgan hisobotni tanlasa, u holda bu hisobotni qisqartirib taqdim etishi mumkin.
Hisobotga doir misol
Quyidagi oʻz kapitalidagi oʻzgarishlar toʻgʻrisidagi hisobot Moliyaviy hisobotning xalqaro standartlari asosida tuzilgan qisqa misol keltirilgan. U barcha mumkin boʻlgan elementlarni koʻrsatmaydi, lekin eng muhimlarini aks ettiradi. Unda nazorat qilinmaydigan ulush mavjudligi sababli u konsolidatsiyalangan hisobot hisoblanadi.
| XYZ Ltd. kompaniyasining oʻz kapitalidagi oʻzgarishlar toʻgʻrisidagi hisobot 2015-yil 31-dekabr holatiga | ||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Aksiyadorlik kapitali | Emissiya daromadi | Xazina aksiyalari | Taqsimlanmagan foyda | Boshqa umumiy daromad | Jami aksiyadorlar kapitali | Nazorat qilinmaydigan ulush | Jami | |||
| Valyuta zaxirasi | Pensiya zaxirasi | Qayta baholash zaxirasi | ||||||||
| 2014-yil 1-yanvar | 1,000 | 100 | 0 | 2,500 | 750 | 800 | 56 | 5,206 | 600 | 5,806 |
| Yil foydasi (zarari) | 300 | 300 | 30 | 330 | ||||||
| Boshqa umumiy daromad | 10 | 35 | 45 | 90 | 9 | 99 | ||||
| Dividendlar (50%) | (150) | (150) | (15) | (165) | ||||||
| Oʻz aksiyalarini sotib olish | (250) | (250) | (250) | |||||||
| 2015-yil 1-yanvar | 1,000 | 100 | (250) | 2,650 | 760 | 835 | 101 | 5,196 | 624 | 5,820 |
| Yil foydasi (zarari) | 400 | 400 | 40 | 440 | ||||||
| Boshqa umumiy daromad | 40 | 30 | (10) | 60 | 6 | 66 | ||||
| Dividendlar (50%) | (200) | (200) | (20) | (220) | ||||||
| Aksiyalar chiqarilishi | 150 | 87 | 220 | (50) | 407 | 407 | ||||
| 2015-yil 30-dekabr | 1,150 | 187 | (30) | 2,800 | 800 | 865 | 91 | 5,863 | 650 | 6,513 |
Yana qarang
- Moliyaviy hisobotning xalqaro standartlari
- Moliyaviy natijalar toʻgʻrisidagi hisobot
- Pul oqimlari toʻgʻrisidagi hisobot
- Umumlashgan daromadlar
- Boshqa umumlashgan daromadlar to‘plami