Xonabod yaqinidagi An-2 halokati
| Hodisa | |
|---|---|
| Sana | 1991-yil 29-oktyabr mahalliy vaqt bilan 15:30 |
| Xulosa | Togʻli Qorabogʻdagi Armaniston-Ozarbayjon qurolli mojarosi paytida yerdan oʻqqa tutilgan |
| Joylashgan joy | Togʻli Qorabogʻ, Askaron tumanining Xonabod qishlogʻidan 1 km shimolda |
| Turi | An-2 |
| Operator | AZAL-Agro |
| Roʻyxatdan oʻtish | СССР-40704 |
| Parvoz kelib chiqishi | Xoʻjali aeroporti, Ozarbayjon |
| Manzil | Yevlax aeroporti, Ozarbayjon |
| Yoʻlovchilar | 5 |
| Ekipaj | 2 |
| Oʻlim holatlari | 7 |
| Omon qolganlar | 0 |
Xonabod yaqinidagi An-2 halokati – 1991-yil 29-oktyabrda Togʻli Qorabogʻda sodir boʻlgan aviahalokat. Yevlaxda joylashgan AZAL-Agro aviakompaniyasi tomonidan boshqariladigan An-2 samolyoti Xoʻjalidan Yevlaxga ketayotgan edi, u Qorabogʻdagi Armaniston-Ozarbayjon qurolli mojarosi paytida yerdan oʻq uzib urib tushirildi va Togʻli Qorabogʻ muxtor viloyatining Askaron tumanidagi Xonobod qishlogʻidan 1 km shimolda halokatga uchradi. Bortdagi barcha yetti kishi – besh yoʻlovchi va ikkala uchuvchi – halok boʻldi.
Samolyot
An-2 (registratsiya raqami СССР-40704 , zavod raqami 1G215-02) 1985-yilda ishlab chiqarilgan[1].
Ekipaj va yoʻlovchilar
Samolyotni ikki uchuvchi boshqargan:
- havo kemasi komandiri – Asad Asadov, 14 yillik tajribaga ega uchuvchi[2]. 9 000 soat uchgan[2].
- ikkinchi uchuvchi – Hikmet Muradov, 22 yillik uchuvchi, Krasniy Kut fuqaro aviatsiyasi bilim yurti bitiruvchisi[2].
Samolyot bortida Azerbaijan Airlines davlat kompaniyasining quyidagi xodimlari boʻlgan[3][4][5]:
- Ahmedagʻa Baxshiyev, Yevlax aeroportining aloqa markazi muhandisi;
- Jeyhun Bashirov, Xoʻjali aeroportining havo transportini tashkil etish va xizmat koʻrsatish agenti;
- Yuris Misirov, Yevlax aeroportining yoritish uskunalarini qoʻllab-quvvatlash muhandisi;
- Gamlet Rajabov, Xoʻjali aeroporti boshligʻining oʻrinbosari;
- Azad Sadigov, Yevlax aeroportining havo harakatini boshqaruvchi.
Ozarbayjon Respublikasi Prezidenti vazifasini bajaruvchi Yaqub Mamedovning 1992-yil 14-apreldagi 677-sonli farmoni bilan samolyot halokatida halok boʻlgan uchuvchilar va yoʻlovchilarga vafotidan keyin „Qorabogʻning togʻli hududida xizmat burchini bajarishda koʻrsatgan jasorati uchun“ Faxriy yorligʻi topshirildi[5].
Ozarbayjon Respublikasi Prezidenti Abulfaz Elchibeyning 1992-yil 25-noyabrdagi 337-sonli farmoni bilan samolyot uchuvchilariga vafotidan keyin „Ozarbayjon Respublikasi suvereniteti va hududiy yaxlitligini himoya qilish paytida koʻrsatgan shaxsiy jasorati va jasorati uchun“ Ozarbayjon Milliy Qahramoni unvoni berildi[6][7].
Halokat
Ozarbayjon tarixchisi Mehman Sulaymonovning soʻzlariga koʻra, Qorabogʻ mojarosi boshlanganidan soʻng, Xoʻjali yaqinidagi aeroport arman kuchlari tomonidan qurol va oʻq-dorilarni tashish uchun foydalanilgan. Buning oldini olish uchun Ozarbayjon qoʻshinlari aeroportni nazoratga oldi va u yerdagi arman texnik xodimlarini ishdan boʻshatdi. Shuning uchun aeroportdagi ish Yevlax aeroporti xodimlariga ishonib topshirildi. Har kuni mutaxassislar Yevlaxdan Xoʻjali aeroportiga muhandislik va texnik jihozlar ustida ishlash uchun olib ketilib, keyin qaytib kelgan. Halokatga uchragan samolyot shu reyslardan birida boʻlgan. 29-oktyabr kuni ertalab An-2 samolyoti texnik xodimlarni Xoʻjali aeroportiga olib borgan va keyin ular bilan birga qaytib kelgan[2].
Soat 15:30 da Askaron tumanidagi Xonobod qishlogʻidan 1 km shimolda samolyot 320 metr balandlikda qulagan[2]. Dastlab, tergovsiz, samolyot tuman ichida togʻga urilib, qulagani eʼlon qilingan[2]. Bu versiya kechki televideniye yangiliklarida ham yangragan[2]. Sulaymonovning soʻzlariga koʻra, bu avariyaning asl sababini jamoatchilikdan yashirish uchun ataylab qilingan[2].
Keyinchalik samolyot 7,62 mm li oʻtochar qurol bilan[8] yerdan oʻq uzib urib tushirilgani maʼlum boʻldi[1]. Ozarbayjon manbalariga koʻra, samolyot Armaniston kuchlari tomonidan urib tushirilgan[2][4].
Sulaymonov taʼkidlaganidek, 22 kundan keyin Qorakend qishlogʻi yaqinida Ozarbayjonning yuqori lavozimli amaldorlarini olib ketayotgan Mi-8 vertolyotining halokatga uchrashi sababli, An-2 halokati haqidagi voqeaga yetarlicha eʼtibor berilmadi. Agar samolyot halokati munosabati bilan tegishli choralar koʻrilganida va uning sabablari tekshirilganda, Sulaymonov Qorakend yaqinidagi vertolyot halokati va undan keyingi 1992-yil yanvar oyida Shusha yaqinidagi Mi-8 vertolyot halokatining oldini olish mumkin edi, deb hisoblaydi[2].
Manbalar
- ↑ 1,0 1,1 „Потеря Ан-2 а/к АЗАЛ-Агро в ходе вооруженного конфликта в НКАО“. Авиационные происшествия, инциденты и авиакатастрофы в СССР и России. 2025-yil 25-yanvarda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2025-yil 9-yanvar.
- ↑ 2,00 2,01 2,02 2,03 2,04 2,05 2,06 2,07 2,08 2,09 Süleymanov 1994.
- ↑ Alıoğlu S. Xocalı faciəsinə gedən yol(ozar.) // 525-ci qəzet : газета. — 2010. — 26 yanvar. — S. 6.
- ↑ 4,0 4,1 Alıoğlu S. Qarabağın göz yaşları…(ozar.) // 525-ci qəzet : газета. — 2013. — 26 mart. — S. 8.
- ↑ 5,0 5,1 „Текст указа президента Азербайджанской Республики № 677 от 14 апреля 1992 года“ (az). e-qanun.az. 2025-yil 20-yanvarda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2025-yil 9-fevral.
- ↑ „Текст указа президента Азербайджанской Республики № 337 от 25 ноября 1992 года о присвоении звания «Национальный Герой Азербайджана» сотрудникам Государственного концерна «Азербайджанские авиалинии»“ (az). e-qanun.az. 2021-yil 16-dekabrda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2023-yil 16-fevral.
- ↑ Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Fərmanı, 25 noyabr 1992-ci il(ozar.) // Azərbaycan Respublikası Ali Sovetinin Məlumatı. — 1992. — No 22. — S. 68.
- ↑ „Инциденты в Карабахе“. Авиация в локальных конфликтах. 2014-yil 3-noyabrda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2015-yil 24-fevral.
Adabiyotlar
- Süleymanov M.. Azərbaycanın səma şahinləri. Б.: Шур, 1994 — 47—70-bet. ISBN 5-7094-0039-4.
Havolalar
- „Потеря Ан-2 а/к АЗАЛ-Агро в ходе вооруженного конфликта в НКАО“. Авиационные происшествия, инциденты и авиакатастрофы в СССР и России. Qaraldi: 2025-yil 9-yanvar.