Xolaf ibn Mulaʼib
Sayf ad-Davla Xolaf ibn Mulaʼib al-Ashhabiy al-Kilobiy (arabcha: سيف الدولة خلف بن ملاعب الأشهبي الكلابي; 1106-yil 3-fevralda vafot etgan) — 1082-yildan 1090-yilgacha amir sifatida Hims va Apameyani boshqargan hukmdor. Keyinchalik 490-hijriy/yilda/1096-yilda Ridvondan Apameyani yana tortib oldi va shaharni Fotimiy xalifaligi suzereniteti ostida oʻz qotilligigacha, yaʼni Hashshoshiyalar tomonidan oʻldirilguniga qadar ushlab turdi.
Hayoti
Xolaf ibn Mulaʼib arablarning Banu Kilab qabilasidan edi[1]. 1082-yilda Halabning Uqayliy amiri Muslim ibn Quraysh tomonidan Hims amiri etib tayinlangan. Muslim Xolafni oʻzining shimoliy Suriya mulklari bilan Damashqda joylashgan saljuqiy dushmanlari oʻrtasida bir tampon hudud sifatida Ximsga oʻrnatdi. Xolaf keyinchalik oʻz amirligini shimolga, Apameyagacha kengaytirdi[2]. 1083-yilda u Himsning sharqidagi sahrodagi Salamiyahni egalladi[3]. Shaharni qamal qilish chogʻida u shaharning sharifi (paygʻambar Muhammadning avlodi) Ibrohim al-Hashimiyni mangoneldan otib, Salamiyaning minoralaridan biriga urdirgan[4]. Xolafga 1088-yilda Abdulloh ismli "yashirin" ismoiliy imomlardan birining qabri ustidagi mashhadni (maqbarani) taʼmirlash ishlari uchun Salamiyada joylashgan masjidda topilgan bitikda maqtov berilgan[5]. Bitikda shunday deyiladi:
Uning [mashhadning] bino qiluvchisi — eng ulugʻ amir, tanlangan, hokimiyat himoyachisi, davlatning qilichi Xolaf ibn Mulaʼibdir; Alloh uning yuksak maqomini 481-yilda (milodiy 1088/89) abadiy qilsin.
Xolafning xatti-harakatlari haqidagi shikoyatlar Saljuqiy sultoni Malikshoh I ga yetib borgach, u oʻzining ukasi, Damashqdagi saljuq shahzodasi Tutush I ni va Suriyadagi boshqa saljuq shahzodalarini Xolafni qoʻlga olish uchun yubordi. Natijada u 1090-yilda Himsdan, 1091-yilda esa Apameyadan quvib chiqarildi. U qoʻlga olindi, temir qafasga solindi va saljuqiylar poytaxti boʻlgan Isfahondagi zindonga yuborildi. Malikshoh 1092-yilda vafot etganidan keyin uning bevasi Xolafni ozod qildi va Xolaf Fotimiy xalifaligi poytaxti boʻlgan Qohiraga yoʻl oldi. 1095/96-yillarda Apameya vakillari Fotimiylardan hokim soʻrab Qohiraga bordilar. Xolaf shu lavozimga tanlandi, ehtimol Apameya vakillarining oʻzlari tomonidan nomzod sifatida taklif qilingan. Xolaf Fotimiylar suzereniteti ostida Apameya hokimi sifatida xizmat qilgan[4].
1106-yil 3-fevralda Xolaf bir guruh hashshoshiya tomonidan oʻldirildi. Suiqasd Ridvon, uning nizoriy ittifoqchisi Abu Tahir as-Saʼig (Suriya bosh doiysi) va ularning umumiy hamkori, sarminlik maʼlum bir Abu al-Fath tomonidan uyushtirilgan fitna samarasida sodir boʻldi. Abu al-Fath oʻsha paytda Apameyada yashar edi va hashshoshiyalarning shahar ichiga kirishi uchun devorlarda teshik ochilishiga erishdi. Xolaf ularga qarshi chiqdi, biroq hashshoshiyalardan birining hanjar zarbi bilan qornidan yaralandi. U qochishga urindi, ammo jarohati oqibatida bir necha daqiqa ichida vafot etdi. Soʻng ismoiliylar Apameya hukmdori sifatida Ridvonni eʼlon qildilar. Hujum chogʻida Xolafning baʼzi oʻgʻillari va soqchilari ham oʻldirildi, biroq uning oʻgʻillaridan biri Musbih qochib qutuldi va Shaizardagi Banu Munqidh huzurida panoh topdi. Musbih keyinchalik salibchi shahzoda Tancred bilan hamkorlikda 1106-yil avgustida Apameyani egallash uchun harakat qildi. Shahar bosib olingandan soʻng, Tancred Apameya atrofidagi iqtolarni Musbih va Xolafning omon qolgan boshqa oʻgʻillariga berdi[6].
Adabiyotlar
- ↑ Gibb 2002, s. 72, note 4.
- ↑ Gibb 2002, s. 72.
- ↑ Sharon 2007, s. 161.
- ↑ 4,0 4,1 Lewis 1995, s. 919.
- ↑ Sharon 2007, ss. 158, 160–161.
- ↑ Gibb 2002, ss. 72–73.
Adabiyotlar
- Lewis, B. (1995). "Khalaf ibn Mula'ib". in Bosworth, C. E.. Encyclopaedia of Islam. Volume VIII: Ned–Sam (2nd nashri). Leiden: E. J. Brill. p. 919. ISBN 978-90-04-09834-3. https://referenceworks.brillonline.com/search?s.q=Khalaf+ibn+Mula%27ib&s.f.s2_parent=s.f.book.encyclopaedia-of-islam-2&search-go=Search.
- Gibb, H. A. R.. Salib yurishlari Damashq solnomasi: Ibn al-Qalanisiyning solnomasidan tanlab tarjima qilingan, 2nd, Luzac and Co., 2002.
- Sharon, Moshe. Corpus Inscriptionum Arabicarum Palestinae, Qoʻshimcha: Maks van Berxem toʻplamidagi nusxalar (Falastin, Sharqiy Iordan, Shimoliy Suriya), 1–84-raqamli nusxalar. Leyden va Boston: Brill, 2007. ISBN 978-90-04-15780-4.